descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I1 C 1521/23 upr

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 14 lutego 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

Sekcja do spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym

w składzie następującym:

SSR Małgorzata Nowicka-Midziak

Sygn. akt I 1 C 1521/23 upr.

Uzasadnienie

(wyroku z dnia 14 lutego 2025 roku – k. 222)

Powód (...) sp. z o.o. z siedzibą w O. domagał się od pozwanej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. zapłaty kwoty 3.076,48 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że kredytobiorca D. P. zawarł z pozwaną umowę kredytu/pożyczki nr (...). Pismem datowanym na dzień 1 grudnia 2022 roku kredytobiorca złożył pozwanemu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego w trybie art. 45 u.k.k.

Roszczenie objęte powództwem obliczono poprzez zsumowanie poniesionych przez kredytobiorcę kosztów kredytu – w postaci odsetek kapitałowych oraz prowizji, tj. 7.548,56 zł, pomniejszonych o zwróconą przez bank kwotę 4.382,19 zł tytułem proporcjonalnego rozliczenia prowizji.

Legitymację procesową powód wywodził z umowy cesji zawartej z kredytobiorcą.

(pozew – k. 45-48v.)

Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Pozwana zaprzeczyła, aby zawarta z konsumentem umowa zawierała opisane w pozwie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim. Nadto zdaniem pozwanej umowa cesji jest nieważna.

(odpowiedź na pozew – k. 83-90)

Stan faktyczny

Dnia 3 września 2021 roku doszło do zawarcia umowy pożyczki nr (...) pomiędzy pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. w G. a D. P.. Umowa została zawarta na okres od dnia jej zawarcia do dnia 3 września 2026 roku. Całkowita kwota kredytu wynosiła 28.884,98 zł i nie obejmowała kredytowanych kosztów pożyczki. Do umowy wprowadzono także pojęcie tzw. „kwoty pożyczki” wynoszącej 39.200,00 zł, stanowiącej sumę całkowitej kwoty kredytu oraz kosztów pożyczki. Oprocentowanie kredytu było zmienne i w dniu zawarcia umowy wynosiło 7,20 % w skali roku.

W pkt. 12. umowy określono rzeczywistą roczną stopę oprocentowania kredytu na 24,26 % oraz całkowitą kwotę do spłaty w dniu zawarcia umowy na 47.784,89 zł wraz z podaniem założeń, w oparciu o które ją wyliczono:

a) wyliczenie (...) zostało dokonane przy uwzględnieniu terminu trwania umowy oraz całkowitego kosztu kredytu, o jakim mowa w pkt 17. umowy,

b) umowa będzie obowiązywać przez czas, na jaki została zawarta oraz, że kasa i pożyczkobiorca wypełnią zobowiązania wynikające z umowy w terminach określonych w umowie,

c) pożyczka wypłacona została w sposób, o jakim mowa w pkt 6 umowy, a kwoty spłat będą zgodne z harmonogramem stanowiącym załącznik nr 2 do umowy,

d) datą początkową będzie data wypłaty pożyczki,

e) odstępy czasu pomiędzy datami używanymi w obliczeniach przyjęto według rzeczywistych terminów płatności rat, uwzględniając różną liczbę dni pomiędzy spłatami wynikającą z różnej liczby dni miesiąca,

f) wynik podaje się z dokładnością do co najmniej jednego miejsca po przecinku (…).

W pkt 6. z kolei podano, że pożyczka zostanie wypłacona przelewem na wskazany rachunek w całości w dniu podpisania umowy.

Szacowany całkowity koszt kredytu określono na kwotę 18.899,91 zł. Szacunkowa wartość odsetek wyniosła 7.594,89 zł.

Prowizja za udzielenie pożyczki wynosiła 5.264,56 zł, składka ubezpieczeniowa 4.976,58 zł, opłata za przelew pożyczki na konto zewnętrzne 53,97 zł, opłata za przelew składki ubezpieczeniowej 19,91 zł, a koszt prowadzenia rachunku 990,00 zł.

W punkcie 27. umowy wskazano, że pożyczkobiorca ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części pożyczki przed terminem określonym w umowie. Pożyczkobiorca może dokonać spłaty osobiście w kasie lub poprzez wpłatę na rachunek pożyczkowy. W przypadku spłaty pożyczki przed terminem określonym w umowie, w braku odmiennej dyspozycji pożyczkobiorcy dokonane wpłaty zostaną zaliczone na poczet spłaty kapitału w taki sposób, że wpłata zostanie przeznaczona w następującej kolejności na: spłatę najbliższej wymagalnej raty w kwocie odpowiadającej jej wysokości pomniejszonej o odsetki za okres od dnia dokonania wcześniejszej spłaty do dnia wymagalności raty oraz w dalszej kolejności na spłatę kapitału pożyczki w taki sposób, że czas obowiązywania umowy ulegnie skróceniu; w takim przypadku całkowity koszt pożyczki ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, proporcjonalnie do tego okresu, licząc od momentu spłaty pożyczki przed terminem. Pożyczkobiorca poprzez złożenie oświadczenia, którego wzór stanowi załącznik nr 5 do umowy, może złożyć odmienną dyspozycję w zakresie wcześniejszej spłaty pożyczki. Rozliczenie z pożyczkobiorcą z tytułu spłaty nastąpi w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty pożyczki w całości. Z tytułu spłaty pożyczki przed terminem kasa nie pobiera prowizji ani opłat.

Umowa zawarta została według wzorca oznaczonego jako „P/U/K./4.5”.

(dowód: umowa – k. 67-73, harmonogram – k. 58-58v.)

Konsument zawarł umowę z pozwaną, ponieważ miał przekonanie, że (...)-i łatwo dają kredyty. Nie porównywał ofert innych instytucji finansowych. Nie miał pieniędzy na prowizję. Nie informowano go, że może zapłacić prowizję z własnych środków. Nie poinformowano go, że prowizja zostanie oprocentowana. Konsument nie prowadził działalności gospodarczej w dacie zawarcia umowy. Nie rozumiał pojęcia (...) i nie było ono wskaźnikiem porównawczym przed zawarciem umowy ze (...).

(dowód: zeznania świadka D. P. – k. 195-195v., płyta – k. 197)

W dniach 13 oraz 15 lipca 2022 roku konsument D. P. przelał na rzecz pozwanej łącznie kwotę 36.255,00 zł tytułem wcześniejszej całkowitej spłaty pożyczki.

(dowód: potwierdzenia wpłat – k. 25, 26)

Konsument D. P. natrafił w Internecie na reklamę powoda, informującą, że banki oszukują i że w związku z tym istnieje możliwość odzyskania prowizji. Pozostawił swój numer do kontaktu. W efekcie rozmowy telefonicznej konsument przesłał powodowi wyżej opisaną umowę pożyczki do analizy. Poinformowano go, że musi podpisać przesłaną mu umowę cesji i następnie ją odesłać. Najpierw, według twierdzeń konsumenta, otrzymał on od powoda kwotę około 2.000 zł, a następnie poinformowano go, że można uzyskać dodatkowy zwrot środków i wówczas otrzymał od powoda kwotę 163,00 zł. Konsument był przekonany, że nie przekazuje umową cesji żadnych roszczeń na rzecz powoda. Konsumenta nie poinformowano, o jaką kwotę powód wystąpił z niniejszym powództwem. Konsument nie rozumiał pojęcia umowy cesji.

(dowód: zeznania świadka D. P. – k. 195-195v., płyta – k. 197)

Dnia 1 grudnia 2022 roku konsument D. P., na formularzu przesłanym przez powoda, udzielił J. W. (pracownikowi powoda) pełnomocnictwa do dokonania sprzedaży, bądź cesji wierzytelności przysługujących kredytobiorcy na podstawie art. 5 u.k.k. z tytułu umowy pożyczki z pozwanym na rzecz powoda, a także składania w imieniu kredytobiorcy materialno-prawnych oświadczeń woli, w szczególności skorzystania z uprawnień wynikających z art. 45 u.k.k., oświadczeń w zakresie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, a także odstąpienia od umowy, a nadto do przyjęcia środków pieniężnych przysługujących kredytobiorcy na podstawie art. 45 u.k.k. od pozwanej.

(dowód: pełnomocnictwo – k. 57)

Dnia 29 grudnia 2022 roku powód zawarł z J. W. to jest swoim pracownikiem – działającą w imieniu konsumenta D. P. na podstawie wyżej opisanego pełnomocnictwa – umowę cesji nr (...), której przedmiotem były wszelkie wierzytelności istniejące i przyszłe przysługujące mu jako kredytobiorcy od pozwanej (oraz ewentualnych jej następców prawnych) wynikających z wyżej opisanej umowy pożyczki, obejmujące w szczególności wierzytelności o zwrot wszelkich pobranych opłat, kosztów i odsetek oraz inne wierzytelności mogące wynikać z zastosowania przepisu art. 45 u.k.k. przewidującego tzw. sankcję kredytu darmowego i/lub uznania postanowień umownych za nieważne, lub niedozwolone wraz ze wszystkimi związanymi z tymi wierzytelnościami prawami, w tym należnościami ubocznymi.

Cena sprzedaży wierzytelności i termin jej płatności zostały określone w załączniku nr 1 do umowy. Wskazano tam, że cenę wierzytelności ustala się na kwotę 185,00 zł brutto w tym kwotę 22,00 zł zaliczki na podatek dochodowy w obowiązującej wysokości 12 % co daje do zapłaty kwotę 163,00 zł.

W umowie zapisano, że konsument zrzeka się prawa odstąpienia od niniejszej umowy w momencie otrzymania wynagrodzenia określonego w umowie.

(dowód: umowa cesji – k. 10-10v., załącznik nr 1 – k. 120)

Załącznikiem nr 2 do umowy cesji nr (...) z dnia 3 sierpnia 2022 roku konsument udzielił powodowi pełnomocnictwa do uzyskiwania od pozwanej informacji, kserokopii, wyjaśnień, dokumentów oraz zwolnił pozwanego z tajemnicy bankowej względem powoda.

(dowód: załącznik nr 2 z dnia 03.08.2022r. – k. 52)

Dnia 1 grudnia 2022 roku konsument D. P. podpisał przygotowane przez powoda oświadczenie w trybie art. 45 u.k.k. odnośnie umowy pożyczki z pozwanym. W oświadczeniu tym nie wskazano jakichkolwiek zarzutów przeciwko tej umowie.

(dowód: oświadczenie z dnia 01.12.2022r. – k. 56)

Pismem z dnia 2 stycznia 2023 roku powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 3.076,48 zł w terminie 3 dni od otrzymania pisma wobec ustawowej konwersji wyżej wskazanej umowy kredytu z odpłatnej na nieodpłatną w związku ze złożeniem przez konsumenta D. P. oświadczenia o sankcji kredytu darmowego. Do pisma dołączono oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego z dnia 1 grudnia 2022 roku, uzasadnienie do oświadczenia o sankcji, pełnomocnictwo z dnia 1 grudnia 2022 roku, zawiadomienie o przelewie wierzytelności oraz załącznik nr 2 do umowy cesji.

(dowód: wezwanie z dnia 02.01.2023r. – k. 64, uzasadnienie – k. 65-65v., zawiadomienie o cesji – k. 11)

Pismo powoda doręczono pozwanemu dnia 5 stycznia 2023 roku.

(dowód: wydruk z systemu operatora pocztowego – k. 66)

Sąd zważył, co następuje

Po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy Sąd uznał za zasadne rozszerzenie uzasadnienia ponad wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, tj. o pozostałą treść określoną w art. 327 1 § 1 k.p.c. (art. 505 8 § 4 k.p.c.).

Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować autentyczność przedstawionych przez strony dokumentów oraz kopii dokumentów. Zważyć bowiem należało, że żadna ze stron nie podniosła w toku niniejszego postępowania zarzutów co do ich autentyczności, a nadto zostały podpisane i nie noszą żadnych znamion podrobienia czy przerobienia. Dodatkowo, Sąd miał na uwadze, że żadna ze stron nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod wyżej wskazanymi dokumentami nie złożyły oświadczeń w nich zawartych. Podobnie, co do złożonych kopii dokumentów, które w ramach swobodnej oceny dowodów zostały uznane za w pełni wiarygodne i odzwierciedlające treść istniejących oryginałów dokumentów.

Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadka – konsumenta D. P., oceniając je jako szczere i spontaniczne oraz zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy i prawdziwie opisujące okoliczności współpracy świadka – konsumenta ze stronami procesu. Oczywistym jest, że świadek po upływie wielu lat od zawarcia umowy pożyczki pewnych szczegółów mógł już nie pamiętać. Przede wszystkim numeracja umowy zawartej z konsumentem sugeruje, że była to już druga umowa zawarta z pozwaną, jednakże z raportu BIK (k. 23-24) nie wynika, aby konsument zawierał wcześniej umowę z pozwaną. Nie mniej nie była to okoliczność decydująca przy ocenie wiedzy konsumenta uzyskanej przy zawieraniu umowy i zakresu przekazanych mu wówczas informacji. Jeżeli zaś mowa o współpracy z powodem, z wypowiedzi świadka – konsumenta wynikało, że nie był świadomy, że w wyniku podpisania przedstawionych przez powoda dokumentów zbywa wierzytelność. Uzupełnił wynikające z dokumentów fakty o otrzymanie kwoty około 2 tys. złotych, przy czym ewidentnie mowa była o kwocie związanej ze zwrotem prowizji, na skutek wcześniejszej spłaty pożyczki. Świadek był w stanie chronologicznie umiejscowić, iż najpierw otrzymał kwotę około 2 tys. złotych, a przy dalszych czynnościach otrzymał kwotę 163 zł, o której mowa w umowie cesji.

Znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały orzeczenia innych sądów, w tym wyrok Sądu Najwyższego Słowacji, wydane w innych sprawach. Stanowią one w istocie element argumentacji prawnej strony i jej stanowiska.

Przeszkodą do wyrokowania nie było prowadzenie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej postępowania w sprawie C-566/24 z pytania prejudycjalnego Sądu Rejonowego dla Lodzi Ś. w Ł. w sprawie XVIII 1233/23, albowiem podstawowym powodem oddalenia powództwa, o czym mowa dalej, był brak legitymacji procesowej powoda. Ponadto Trybunał częściowo w sprawie o sygn. C-472/23 wypowiedział się do konieczności oceny skutków naruszenia obowiązków informacyjnych kredytodawcy w świetle zasady proporcjonalności. Co więcej przepis art. 177 § pkt 3 1 k.p.c. stanowi o fakultatywnym, a nie obowiązkowym zawieszeniu postępowania.

Podstawę prawną powództwa stanowił art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Jak stanowi ten ostatni, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Na mocy art. 410 § 1 k.c. przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

W pierwszej kolejności Sąd zważył, że legitymacja procesowa jest przesłanką materialnoprawnej skuteczności powództwa i oznacza wynikające z przepisów prawa materialnego uprawnienie do wystąpienia w danym procesie w charakterze powoda (legitymacja procesowa czynna) oraz pozwanego (legitymacja procesowa bierna). Legitymacja procesowa jest przy tym pozytywną przesłanką jurysdykcyjną, podlegającą ocenie na podstawie przepisów prawa materialnego, zatem jej ewentualny brak skutkuje oddaleniem powództwa. Legitymacja czynna powoda wynikać miała z przeniesienia jej w trybie art. 509 § 1 k.c., zgodnie z którym wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę w każdym stanie sprawy nieważność czynności prawnej, jednak tylko na podstawie materiału procesowego zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17.06.2005 r., III CZP 26/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 63.; wyrok SN z dnia 12.12.2008 r., II CNP 82/08, LEX nr 503233). Obowiązek ten jest szczególny, gdy w grę wchodzi interes konsumenta. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 6 dyrektywy 93/13/EWG, to znaczy uniemożliwienia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i do przyczynia się do osiągnięcia celu art. 7 tej dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami (por. m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 2002 roku, C-473/00; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 27 czerwca 2000 r, C-240/98).

Umowa naruszająca zasadę ekwiwalentności świadczeń (rażąca dysproporcja świadczeń) stron, co do zasady może być oceniona w świetle przepisu art. 58 § 2 k.c., zwłaszcza wówczas, gdy nie powstały wszystkie przesłanki wyzysku przewidziane w art. 388 § 1 k.c., bo ten ostatni stanowi lex specialis w stosunku do ogólnego art. 58 § 2 k.c. (por. wyrok SN z dnia 14.01.2010r., IV CSK 432/09, LEX nr 564991). W tej ocenie nie ma jednak automatyzmu. Nie każdy brak ekwiwalentności świadczeń w umowie musi mieć skutek w postaci nieważności tej ostatniej – na podstawie art. 58 § 2 k.c. Nie można bowiem zapominać i o tym, że w ramach wyrażonej w art. 353 1 k.c. zasady swobody umów mieści się również przyzwolenie na faktyczną nierówność stron umowy. Nie ekwiwalentność sytuacji prawnej stron umowy nie wymaga więc, co do zasady, istnienia okoliczności, które by ją usprawiedliwiały, skoro stanowi ona wyraz woli stron. Dopiero o odstępstwie od tej reguły może zdecydować stan, w którym obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy zasługiwać będzie na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy do takiego ukształtowania stosunków umownych, który jest dla niej w sposób widoczny krzywdzący, doszło przy świadomym lub tylko spowodowanym niedbalstwem, wykorzystaniu przez drugą stronę swojej silniejszej pozycji. Umowa zawarta przez stronę działającą pod presją faktycznej przewagi kontrahenta nie może być bowiem uznana za wyraz w pełni swobodnej i rozważnie podjętej przez nią decyzji. To wszystko, co może uzasadniać owo odstępstwo od reguły musi jednak zasadzać się na istniejącej w sprawie skonkretyzowanej podstawie faktycznej (por. m.in. wyrok SN z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 478/07, LEX nr 371531; wyrok SN z dnia 25.05.2011r., II CSK 528/10, LEX nr 794768). Reasumując, nie istnieje swego rodzaju automatyzm we wnioskowaniu o nieważności umowy – na podstawie art. 58 § 2 k.c., tylko z uwagi na samą nie ekwiwalentność świadczeń. Muszą zaistnieć inne niż sama nie ekwiwalentność fakty, które mogłyby nabrać istotności z punktu widzenia oceny zgodności treści takiej umowy z zasadami współżycia społecznego, czyli z ukształtowanymi i utrwalonymi w społeczeństwie regułami słuszności.

Dla zastosowania odpowiedniej klauzuli generalnej wobec dysproporcji wartości wymienianych dóbr w umowach odpłatnych (art. 5 k.c., art. 58 k.c. lub art. 353 1 k.c.) wymagany jest negatywny wpływ zaburzonej wymiany na sytuację kontrahenta oraz ocena kontekstu (przyczyn) stwierdzonej nierównowagi. Oczywiście z czysto pragmatycznego punktu widzenia uzyskanie przez konsumenta nawet 1 % nienależnie pobranych kwot zawsze będzie ekonomicznie o wiele bardziej korzystne niż nie otrzymanie niczego, przy założeniu, że konsument samodzielnie nie wystąpiłby z powództwem o zwrot w oparciu o przepisy dotyczące nienależnego świadczenia. Negatywny wpływ nierównowagi w przypadku nawet kilkunastokrotnego zawyżenia ceny w odniesieniu do drobnych transakcji należy generalnie odrzucić (np. sprzedaż rzeczy ruchomej wartej realnie 10 zł za cenę 150 zł), bo strata 140 zł nie wpływa istotnie na sytuację przeciętnego obywatela (choć w szczególnych okolicznościach może być inaczej). Natomiast w przypadkach, gdy wartość jednostkowa straty ekonomicznej jest znaczna, choćbyśmy mieli do czynienia z niższą wielokrotnością zawyżenia ceny (wartości usługi), nie można wykluczyć zastosowania odpowiedniej klauzuli generalnej. Dobrą wskazówką co do poprawnej w tym względzie wykładni jest normatywnie usankcjonowana co najmniej dwukrotność wartości mienia przewidziana w art. 388 § 1 1 k.c., a przecież w artykule poprzedzającym mowa o braku dostatecznego rozeznania drugiej strony co do przedmiotu umowy. Daje to dobre wyobrażenie o poziomie nie akceptowanego przez ustawodawcę progu nierównowagi. Wartość ceny zakupu wierzytelności porównać można również do ceny, jaką konsument musiałby zapłacić, gdyby z roszczeniem przeciwko pozwanej zwrócił się do kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata, bez pośrednictwa powoda. Przecież podmiot ten z usług takich pełnomocników korzysta. Uznając, że w przypadku standardowej usługi prawniczej w powtarzalnych sprawach (nieskomplikowanej, nieobszernej dowodowo, nie mającej precedensowego charakteru) – typowe rynkowe wynagrodzenie może być zbliżone do wysokości stawek minimalnych określonych stosownym rozporządzeniem, a więc w wysokości 900 zł. Tymczasem w niniejszej sprawie wynagrodzenie powoda miało wynieść prawie kilka tysięcy złotych, ale przecież powód w razie wygranej uzyskałby także zwrot kosztów procesu. Innymi słowy powód kupił wierzytelność bezkosztowo, bo w razie wygranej, uzyskanymi kosztami procesu kompensowałby sobie zapłatę symbolicznej ceny, a przecież nie korzysta z usług przypadkowych pełnomocników, a raczej nastawia się na stałą współpracę, co jest jak najbardziej zrozumiałe w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe dość klarownie przedstawia ekonomiczną stratę cedenta w porównaniu do sytuacji, gdyby korzystał z usług kwalifikowanego pełnomocnika z pominięciem powoda. Mowa o pokaźnej kwocie, pozwalającej na pokrycie znacznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego pożyczkobiorcy. Powód nie przedstawił żadnych okoliczności, które z obiektywnego punktu widzenia uzasadniały tak niski poziom ceny zakupu wierzytelności (163 zł.). Nawet sama wiedza cedenta o wysokości otrzymanej kwoty nie oznaczałaby, że taka praktyka jest dozwolona. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze swobodnym zawarciem umowy cesji pomiędzy równorzędnymi stronami stosunku prawnego. Sąd ocenia typową umowę adhezyjną, w której cesjonariusz wykorzystuje swoją dominującą pozycję, wynikającą również z posiadanej wiedzy specjalistycznej, względem o wiele słabszej strony stosunku prawnego – konsumenta. Umowa zawiera symboliczną ceną zakupu, co oznacza całkowite oderwanie od mechanizmów konkurencji i może być uzasadniona wyłącznie brakiem rozeznania konsumenta na rynku tych usług (oczywiście nieprzejrzystym), a o tym przecież mowa w art. 388 § 1 k.c. traktującym o wyzysku.

W okolicznościach niniejszej sprawy konsument udzielił pracownikowi powoda pełnomocnictwa do zawarcia umowy cesji właśnie z powodem, ale na warunkach pozostawionych do uznania tego pełnomocnika. Osoba ta (pracownik powoda) zawarła zatem z powodem umowę cesji i ustaliła, że zapłata za wierzytelność – zgodnie z żądaniem pozwu – wartą 4.382,19 zł wraz z odsetkami – wynieść miała kwotę 185,00 zł brutto (163,00 zł netto).

W tym miejscu wskazać należy, że w piśmie z dnia 22 stycznia 2025 roku strona powodowa pomija fakt, że umowa poddana pod osąd została już w całości spłacona i to przed zawarciem umowy cesji. Z tego powodu konsument otrzymał kwotę 2.000 zł w związku ze zwrotem prowizji. Konsument nie odniósł zatem żadnej korzyści w związku z „darmowością” wszystkich rat kredytu należnych pozwanemu od momentu podpisania cesji.

Zważywszy na konsumencki charakter umowy, na przedsiębiorcy, jakim jest powodowa spółka spoczywał obowiązek udzielenia D. P. jako konsumentowi jasnych, zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji odnośnie treści nawiązywanego stosunku prawnego. W świetle zeznań świadka nie można jednak uznać, aby powód w jakikolwiek sposób się z tego obowiązku wywiązał. Bez wątpienia nie stanowi wypełnienia tego obowiązku doręczenie konsumentowi całego pliku obszernych dokumentów zredagowanych za pomocą języka prawniczego, zrozumiałego jedynie dla profesjonalistów i celowo napisanych drobną czcionką utrudniającą ich przeczytanie. Przed zawarciem umowy konsument nie został przez powoda w sposób zrozumiały poinformowany, czego dotyczy cesja i że w istocie dochodzi do zawarcia umowy cesji, a nadto na czym polegają uchybienia umowy zawartej z pozwaną, nie został też poinformowany o wartości zbywanej wierzytelności i sposobie jej wyliczenia. Konsument nie mógł negocjować umowy cesji, w tym również wartości przeznaczonego dla niego wynagrodzenia. Zostało ono ustalone już po udzieleniu przez niego pełnomocnictwa pracownikowi powoda. Wartość zbywanej wierzytelności nie została w żadnym stopniu wskazana w formularzu pełnomocnictwa, natomiast w sposób nieograniczony została wskazana w samej umowie cesji. Poza tym konsument nie miał pojęcia, jakie środki przypadną powodowi w przypadku złożenia przez konsumenta oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W świetle zeznań świadka można stwierdzić, że konsument nie wiedział, co faktycznie podpisuje, w tym jakie będą mu przysługiwały uprawnienia i roszczenia na podstawie przedmiotowej umowy cesji oraz jakie będą skutki złożonego oświadczenia o sankcji kredytu darmowego. Powód wykorzystał brak obycia konsumenta ze specjalistycznymi określeniami z zakresu prawa cywilnego, jak również fakt, że należał do szerokiego grona konsumentów, którzy nie dysponują fachową wiedzą specjalistyczną, aby analizować zapisy umowne. Podkreślić należy, że w przypadku umów konsumenckich obowiązek usunięcia deficytu informacyjnego po stronie konsumenta obciąża przedsiębiorcę. W ocenie Sądu nie można uznać, że umowa jest korzystna dla konsumenta i że została zawarta po rzetelnym poinformowaniu go o jej skutkach. Porównanie jednak kwoty, jaka mogła przypaść konsumentowi w przypadku złożenia skutecznego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego z kwotą, którą faktycznie otrzymał, jasno wskazuje, że umowa została ukształtowana rażąco niekorzystnie. Kwota zbywanej wierzytelności, przy uwzględnieniu sytuacji finansowej konsumenta, ma istotne znaczenie. Z okoliczności sprawy wynika, że cedent nie jest osobą majętną, skoro korzysta z pożyczek. Nie można więc w okolicznościach sprawy realistycznie twierdzić, że konsumentowi nie zależało na prawidłowym gospodarowaniu swoim mieniem skoro udzielił powodowi pełnomocnictwa. W świetle powyższego należy stwierdzić, że wobec zaniechań powoda i nie wyprowadzenia go z deficytu informacyjnego, konsument nie miał świadomości tego, co faktycznie w jego imieniu zbyła pełnomocnik będąca pracownikiem powodowej spółki, w szczególności, jaka jest wartość zbywanego prawa, jak również tego, że do zbycia jego prawa w ogóle dochodzi. Skoro konsument nie miał świadomości, co tak naprawdę zbywa i że w ogóle to czyni, to w tym stanie rzeczy trudno w ogóle mówić o konsensusie i złożeniu zgodnych oświadczeń woli.

Jak więc wspomniano wyżej, choć dysproporcja między wartością określonych w umowie wzajemnych świadczeń stron nie stanowi per se dostatecznej przesłanki uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, to obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy spowoduje uznanie jej za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, gdy do ewidentnie krzywdzącego ukształtowania stosunków umownych doszło przy świadomym lub tylko spowodowanym niedbalstwem wykorzystaniu przez drugą stronę swojej silniejszej pozycji (wyrok SN z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 478/07, LEX nr 371531).

Nie istniała jakakolwiek przeszkoda, aby konsument osobiście zbył wierzytelność na rzecz powoda. Udzielił jedynie pełnomocnictwa do zbycia wierzytelności, ale jej element przedmiotowo istotny jak cena miał zostać ustalony przez powoda (dokładnie osobę jemu podporządkowaną). Przyjęty mechanizm ewidentnie stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, gdyż pozbawił konsumenta jakiegokolwiek wpływu na wysokość ceny za zbytą wierzytelność, pozostawiając ją swobodnej decyzji powoda. Zgodnie bowiem z art. 100 § 1 k.p. w ramach swoich obowiązków pracownik jest zobowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub z umową o pracę. W takiej konfiguracji istniał oczywisty konflikt interesów pełnomocnika z działaniami podejmowanymi w interesie konsumenta, a koniecznością działania w interesie swojego pracodawcy. Zawarta przez osobę podporządkowaną cesjonariuszowi występującemu jednocześnie jako pełnomocnik cedenta umowa cesji podpada pod dyspozycję art. 108 k.c. Jakkolwiek czynność taka nie jest bezwzględnie nieważna co do zasady (art. 103 k.c.), to ze względu na sposób ustalenia elementu przedmiotowego istotnego z rażącym pokrzywdzeniem konsumenta jest nieważna z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.).

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zważyć bowiem należy, iż roszczenie powoda wywodzi się z tzw. ochrony konsumenckiej. Istotą i celem uprawnień przyznanych konsumentowi m.in. na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim jest zagwarantowane mu skutecznej ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi stosowanym przez przedsiębiorców (w tym wypadku przez instytucje kredytowe). W niniejszym przypadku powództwo oparte na przepisach o ochronie konsumenckiej wytoczył przedsiębiorca, który uprzednio nabył uprawnienie do jego dochodzenia w drodze przelewu wierzytelności. Przy zawarciu umowy cesji powód nie dopełnił podstawowych obowiązków informacyjnych, nie określił w sposób jednoznaczny, jasny i zrozumiały przedmiotu umowy, uniemożliwiając konsumentowi podjęcie rozsądnej i należycie przemyślnej decyzji co do zawarcia umowy. Uzasadniając dochodzone roszczenie powód powoływał się na niedochowanie przez kredytodawcę (...) szeregu obowiązków informacyjnych, tymczasem postępowanie powoda przy zawarciu umowy w żaden sposób nie różni się od postępowania zarzucanego pozwanej. Stoi to w rażącej sprzeczności z deklarowanym celem cesji, jakim miała być pomoc konsumentowi w dochodzeniu roszczeń. W tym mechanizmie interes konsumenta w zasadzie nie ma żadnego znaczenia, a stanowi jedynie pretekst do osiągnięcia zysku przez powoda - przedsiębiorcę. W ocenie Sądu taka praktyka jest wypaczeniem celów dyrektywy 2008/48/WE i realizującej ją ustawy o kredycie konsumenckim. W tej sytuacji umowy cesji wierzytelności, zwłaszcza, jak w sprawie niniejszej, zastrzegające dla konsumenta jedynie niewielki ułamek wartości wierzytelności, należy w przekonaniu Sądu oceniać przez pryzmat sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (chociażby zasady uczciwości piętnującej osiąganie zysku kosztem słabszej strony stosunku zobowiązaniowego).

Ponadto konsument, wskutek zapisanego w formularzu umowy zrzeczenia się do prawa odstąpienia od umowy po wypłacie wynagrodzenia, został pozbawiony prawa do odstąpienia od umowy cesji po przelaniu na jego rzecz kwoty z tejże umowy wynikającej. A zatem nawet jeśli konsument otrzymał do wglądu umowę cesji, to nie mógł już od niej odstąpić.

Z powyższych względów – zdaniem Sądu – spełnione są przesłanki do uznania umowy przelewu za nieważną na podstawie art. 58 § 2 k.c. Podkreślić należy, iż Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę w każdym stanie sprawy nieważność czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.), jednak tylko na podstawie materiału procesowego zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17.06.2005 r., III CZP 26/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 63.; wyrok SN z dnia 12.12.2008 r., II CNP 82/08, LEX nr 503233).

Mając na uwadze całokształt powyższych okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że powództwo na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 509 § 1 k.c. a contrario oraz art. 5 k.c. punkcie 1. wyroku należało oddalić.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając od przegrywającego powoda na rzecz pozwanej całość kosztów procesu, na co składało się wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w stawce minimalnej (900,00 zł) ustalonej w oparciu o § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od sumy tych kosztów tych należne były odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.