descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I Ns 227/24

Uzasadnienie postanowienia co do istoty sprawy z dnia 10 stycznia 2025 roku

Sąd Rejonowy dla W. M. w W. właściwy był jedynie w zakresie żądania stwierdzenia nabycia spadku po J. R., synu A. i R., urodzonym w dniu (...) w W., zmarłym w dniu 4 marca 2020 roku w W., ostatnio stale zamieszkałym w W. przy ul. (...).

Natomiast żądanie stwierdzenia nabycia spadku po M. K. z domu R., córce A. i R., urodzonej w dniu (...) w W., zmarłej w dniu 24 czerwca 2021 roku w W., ostatnio stale zamieszkałej w W. przy ul. (...), podlegało przekazaniu według właściwości miejscowej Sądowi Rejonowemu dla W. – P. w W..

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. R., syn A. i R., urodzony w dniu (...) w W., zmarł w dniu 4 marca 2020 roku w W..

(dowód: odpis (...) k. 12)

W chwili śmierci J. R. był rozwiedziony.

(dowód: odpis (...) k. 12)

J. R. nie pozostawił po sobie dzieci. Jego rodzice zmarli przed nim. Pozostawił po sobie jedynie następujące rodzeństwo:

- siostra M. K. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 24 czerwca 2021 roku w W.;

- siostra A. M. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 9 marca 2020 roku w G..

(dowód: odpisy (...) k. 13, 14, 89 i 90 oraz zapewnienie spadkowe - protokół rozprawy z dnia 18 października 2024 roku)

W dniu 19 maja 1992 r. J. R. sporządził przed notariuszem M. Ś. w M. pierwszy testament, na podstawie którego do całości spadku powołał swą ówczesną żonę T. R. (akt notarialny Rep. A nr (...)).

(dowód: testament – k. 120, 369)

W dniu 3 sierpnia 2015 r. J. R. sporządził przed notariuszem K. R., zastępcą notariusza A. P., w W., drugi testament, na podstawie którego odwołał pierwszy testament sporządzony w dniu 19 maja 1992 r. przed notariuszem M. Ś. w M.. Do spadku nie powołał jednak nikogo, a jedynie wydziedziczył swą ówczesną żonę T. R. (akt notarialny Rep. A nr (...)).

(dowód: testament – k. 77, 226)

Testament J. R. z dnia 19 maja 1992 r. został otwarty i ogłoszony przed Sądem Rejonowym w dniu 18 października 2024 r.

(dowód: protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z dnia 18 października 2024 r.)

Testament J. R. z dnia 3 sierpnia 2015 r. został otwarty i ogłoszony przed Sądem Rejonowym również w dniu 18 października 2024 r.

(dowód: protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z dnia 18 października 2024 r.)

Wiarygodność powyższych dowodów z dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu Rejonowego oraz nie była kwestionowana przez strony postępowania, podobnie jak wiarygodność zapewnienia spadkowego złożonego przez wnioskodawcę.

Natomiast ani wyjaśnienia uczestniczki T. R. ani zeznania świadka E. C. (poprzednio G.), pomimo swej wiarygodności, nie stanowiły jednak wystarczającej podstawy do ustalenia, aby J. R. sporządził kiedykolwiek jakikolwiek inny testament, niż wskazane wyżej dwa testamenty odpowiednio z dnia 19 maja 1992 r. oraz z dnia 3 sierpnia 2015 r. Poszukiwania przez Sąd Rejonowy innych jeszcze testamentów okazały się bezskuteczne i brak było perspektyw ich odnalezienia. Z zeznań świadka wynikało jedynie, że J. R. zapewniał świadka, że uwzględni go w testamencie, niemniej nic nie wskazywało na to, że dotrzymał obietnicy. Niewykluczone, że mogło chodzić o dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, którą J. R. wydał na rzecz świadka. Natomiast dyspozycja ta okazała się jednak nieskuteczna, bowiem świadek nie należał do kręgu osób uprawnionych względem tego rodzaju dyspozycji, przewidzianych w art. 59 ust. 1 Prawa bankowego (świadek nie był małżonkiem, wstępnym, zstępnym ani nie należał do rodzeństwa zmarłego).

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

W świetle całości zgromadzonego w sprawie niniejszej materiału dowodowego zachodziła podstawa do stwierdzenia, że spadek po J. R., PESEL (...), synu A. i R., urodzonym w dniu (...) w W., zmarłym w dniu 4 marca 2020 roku w W., ostatnio stale zamieszkałym w W., nabyli na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza:

a. jego siostra M. K. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 24 czerwca 2021 roku w W. – w 1/2 części;

b. jego siostra A. M. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 9 marca 2020 roku w G. – w 1/2 części.

W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej Kodeksu cywilnego.

Według art. 924 k.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Zgodnie z art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

W myśl art. 926 § 1 k.c. powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Zgodnie z § 2 tego artykułu dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Stosownie do treści art. 927 § 1 k.c., nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Jednakże w myśl § 2 tego przepisu, dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

Według art. 941 k.c. rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament.

W myśl art. 943 k.c. spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia.

Zgodnie z art. 944 § 1 k.c. sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Stosownie do treści art. 945 § 1 k.c. testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;

3) pod wpływem groźby.

Według art. 945 § 2 k.c. na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

Zgodnie z art. 946 k.c. odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.

W myśl art. 950 k.c. testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego.

Niewątpliwie spadkodawca posiada wolność testowania, bowiem to wyłącznie od jego woli zależy, kogo i w jakich częściach powoła do spadku po sobie. Spadkodawca w każdej chwili może dokonać odwołania testamentu. Zakomunikowany wcześniej zamiar powołania do spadku nie wiąże spadkodawcy, poza tym to do jego oceny należy kwestia sprawiedliwości rozrządzenia. Spadkodawca może nie chcieć potraktować równo swoich spadkobierców i nie musi podawać przyczyny. Interesy osób najbliższych spadkodawcy chroni natomiast instytucja zachowku.

Niemniej wola spadkodawcy w zakresie rozrządzeń testamentowych jest skuteczna, o ile jest niezakłócona.

W sprawie niniejszej nie ujawniły się jakiekolwiek okoliczności wskazujące na wadliwość pierwszego ani drugiego testamentu, sporządzonych odpowiednio w dniu 19 maja 1992 r. oraz w dniu 3 sierpnia 2015 r.

Zmiana rozrządzeń testamentowych w zakresie powołania do spadku zwykle też wynika ze zmiany określonych okoliczności, które stały się przyczyną poprzedniego powołania do spadku.

W sprawie niniejszej wystarczającą okoliczność, która mogła wyjaśniać i usprawiedliwiać zmianę rozrządzeń testamentowych w zakresie powołania do spadku był rozpad małżeństwa, a następnie rozwód J. R. oraz T. R.. Zmiana rozrządzeń testamentowych polegająca na odwołaniu pierwszego testamentu w drugim testamencie była zatem logiczna i uzasadniona.

Wobec tego, że w dniu 3 sierpnia 2015 r. J. R. sporządził drugi testament, w którym skutecznie odwołał pierwszy testament, sporządzony w dniu 19 maja 1992 r., niemniej do spadku nie powołał jednak nikogo, dziedziczenie po nim następowało na podstawie przepisów ustawy.

Na podstawie art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, dziedziczą oni w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Według art. 931 § 2 k.c. jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych, a przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Wobec tego, że zmarły nie pozostawił zstępnych ani małżonka, dziedziczenie po nim nie następowało na podstawie art. 931 k.c.

Na podstawie art. 932 § 1 k.c. w braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.

Według art. 932 § 2 k.c. udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku, a jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku.

W myśl art. 932 § 3 k.c. w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.

Na podstawie art. 932 § 4 k.c. jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

Według art. 932 § 5 k.c. jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym, a podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy.

Wobec tego, że zmarły pozostawił jedynie rodzeństwo, dziedziczenie po nim następowało na podstawie art. 932 k.c.

Spadek po nabyli zatem na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza:

a. jego siostra M. K. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 24 czerwca 2021 roku w W. – w 1/2 części;

b. jego siostra A. M. z domu R., córka A. i R., urodzona w dniu (...) w W., zmarła w dniu 9 marca 2020 roku w G. – w 1/2 części.

Dobrodziejstwo inwentarza wynikało z art. 1015 § 1 i 2 k.c., według których oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, a brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Na podstawie art. 1017 k.c. jeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy.

W okolicznościach sprawy niniejszej nic nie wskazywało na to, aby M. K. z domu R. składała oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Podobnie w okolicznościach sprawy niniejszej nic nie wskazywało na to, aby A. M. z domu R. lub jej spadkobiercy składali oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł stosownie do reguły wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którą, każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Każdy z uczestników był na równi zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, a ostatecznie interesy stron, wobec niekwestionowania ujawnionych testamentów, nie pozostawały w sprzeczności.

Z kolei podstawę obciążenia wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla W. M. w W. kwotą 885,60 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych obejmujących wynagrodzenie kuratora ustanowionego dla uczestnika nieznanego z miejsca pobytu, stanowił art. 113 ust. 1 u.k.s.c.

Podstawę natomiast przyznania ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla W. M. w W. na rzecz adwokata M. Ł. kwoty 885,60 zł, obejmującej należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla uczestnika nieznanego z miejsca pobytu, stanowiły § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 12 pkt 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Trzykrotność przewidzianej tym przepisem kwoty 240,00 zł została przyznana ze względu na nakład pracy pełnomocnika związany z prowadzeniem sprawy, w myśl § 4 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia. Należny podatek od towarów i usług od zasądzonego wynagrodzenia w kwocie 720,00 zł wynosił zaś 165,60 zł.

Z tych względów Sąd Rejonowy postanowił jak w sentencji.

Sędzia Robert Bełczącki

(...)

Sędzia Robert Bełczącki