Treść orzeczenia
Sygn. akt I Ns 162/23
Postanowienie
Dnia 19 stycznia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Sędzia Hanna Woźniak
Sekretarz Jacek Kutta
po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. w Wąbrzeźnie na rozprawie sprawy z wniosku M. D. z udziałem M. S.
a) o stwierdzenie nabycia spadku po S. Z. (1),
b) o otwarcie i ogłoszenie testamentu
postanawia:
1. stwierdzić, że spadek po S. Z. (2) PESEL (...) synu Z. i G. zmarłym (...) roku w Ś., ostatnio zwykle przebywającym w Ł., na podstawie testamentu własnoręcznego z (...) roku nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza M. D. syn W. i I. ur. (...) w T.,
2. ustalić, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie,
3. zasądzić od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie na rzecz r. pr. M. Ż. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych powiększoną o 23% podatku vat tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną przyznaną uczestniczce z urzędu.
Sędzia Hanna Woźniak
ZARZĄDZENIE
1.(...),
2. (...).
Sędzia: H. Woźniak
Uzasadnienie
M. D. złożył wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu własnoręcznego swego wuja S. Z. (2) oraz o stwierdzenie nabycia spadku po S. Z. (2) na swoją rzecz po odebraniu oświadczenia o przyjęciu spadku.
Uczestniczka małol. M. S. była przeciwna wnioskowi, podejrzewając, że testament mógł napisać kto inny, a jeżeli pisał go spadkodawca – że mógł go pisać w stanie wyłączającym świadome lub swobodne wyrażenie swej woli.
W trakcie postępowania uczestniczka oświadczyła, że nie kwestionuje testamentu i cofnęła wnioski dowodowe mające wykazać, że spadkodawca pisał testament w stanie wyłączającym świadome lub swobodne wyrażenie swej woli.
Sąd ustalił, co następuje
S. Z. (2), mimo niezbyt zaawansowanego wieku, był człowiekiem schorowanym. Cierpiał na stłuszczenie wątroby (...), zakrzep żyły wrotnej, cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, żółciowe zapalenie błony śluzowej żołądka w przebiegu choroby refluksowej, przepuklinę rozworu przełykowego, torbiel lewej nerki, dyslipidemię, hiponatremię oraz podejrzewano u niego przewlekłe zapalenie trzustki (dowód: odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego – k. 54-57).
Mieszkał z 15-letnią córką M. i jej matką A. S. w bardzo zaniedbanym budynku. Posiadał ok.(...) ha ziemi, którą uprawiał jego siostrzeniec M. D. mieszkający w sąsiedniej nieruchomości, znajdującej się po drugiej stronie tego samego podwórza. Jeszcze za życia S. Z. (2) planował, że ziemię przepisze siostrzeńcowi M., którego od kilku lat przyuczał do prowadzenia gospodarstwa, i zobowiąże go do zapewnienia dożywotnio mieszkania A. S. i córce M.. Do umowy notarialnej nie doszło z uwagi na brak pieniędzy potrzebnych na koszty sporządzenia umowy. Najbliższa rodzina – w tym M. D. – wiedziała, jakie są plany S. Z. (2) co do gospodarstwa. Wiedziała o tym również A. S. , m.in. słyszała o tym w czasie odwiedzin w szpitalu w W. (dowód: zeznania stron – nagranie rozprawy z 17 listopada 2023r. od 00:02:40 do 00:47:47).
(...). ojciec M. D. przywiózł S. Z. (2) po 3-tygodniowym pobycie w szpitalu (problemy cukrzycowe) w W. do domu w Ł.. Gdy M. D. wrócił po kilku godzinach z pracy, zastał wujka osłabionego i przewracającego się. Wezwał pogotowie ratunkowe, które zabrało S. Z. (2) do szpitala w Ś.. Oczekując na karetkę, S. Z. (2) martwił się, że „sprawy są niezałatwione”. Powiedział siostrzeńcowi, że to on ma wszystko wziąć. Do szpitala dotarł w nocy ok. godz. 1:00 następnego dnia. Ok. godz. 11:00 do szpitala przyjechał M. D. z matką i ciotką. Rozmawiał z wujem, który był zmęczony, ale przytomny. Wuj nie wspominał o testamencie, ale kolejny raz zobowiązał M. D., aby ten o wszystko dbał. Rodzina próbowała ściągnąć do szpitala notariusza, ale nie udało się. Gdy lekarz poinformował I. D. o stanie zdrowia pacjenta, ta zapytała, czy chory może sporządzić testament. Lekarz nie widział przeszkód. Oddelegował pracownicę sekretariatu do pomocy. S. Z. (2) sporządził testament własnoręcznie na kartce papieru przyniesionej z sekretariatu i oddał go I. D., która wraz z pracownicą sekretariatu była w tym samym pomieszczeniu. Zgodnie z treścią testamentu jedynym spadkobiercą S. Z. (2) został M. D.. Spadkodawca zmarł po kilkunastu godzinach, (...). (dowód: odpis aktu zgonu – k. 8, zeznania stron – nagranie rozprawy z 17 listopada 2023r. od 00:02:40 do 00:47:47).
A. S. ma (...) lata. Ukończyła szkoły specjalne: podstawową i zawodową, ma wyuczony zawód kucharza, lecz nigdzie nie pracuje, utrzymuje się z renty. Nie czuje się na siłach, aby samodzielnie prowadzić gospodarstwo rolne. Nie zna się na tym. Do prawnika skierowała ją asystentka z Urzędu Gminy, która jej pomaga. Według A. S. najlepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby ona z córką mogła jak dotąd mieszkać w gospodarstwie, a uprawą ziemi zająłby się M. D., który robi to dobrze, a ponadto opiekuje się A. S. i jej córką (dowód: zeznania A. S. – nagranie rozprawy z 17 listopada 2023r. od 00:31:32 do 00:47:47).
Sąd zważył, co następuje
Sąd dał wiarę treści zapewnienia spadkowego oraz zeznaniom stron albowiem są one logiczne i zbieżne z sobą, a ponadto zgodne z doświadczeniem życiowym. Wprawdzie A. S. nieco gubiła się w zeznaniach, ale Sąd uznał to za naturalne przy jej widocznym niewielkim deficycie poznawczym.
Kodeks cywilny przewiduje kilka sposobów sporządzenia testamentu. Najłatwiejszym z nich jest testament własnoręczny (holograficzny). Przepis art.949§1 kc stanowi zatem: „Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.” Redakcja tego przepisu wskazuje wprost, że wszystkie konieczne elementy testamentu holograficznego muszą zostać sporządzone ręką spadkodawcy.
Testament S. Z. (2) został w całości sporządzony ręką spadkodawcy i zawiera wszystkie konieczne elementy. Widać wprawdzie, że testator pisał z trudem, nierówno, ale testament jest w pełni czytelny. Z treści testamentu, jak również z zeznań spadkobiercy wynika, że podczas pisania testamentu w tym samym pomieszczeniu przebywały I. D. i pracownica szpitala. W ocenie Sądu, nie przekreśla to ważności i skuteczności tego testamentu, choćby z tego powodu, że odzwierciedla on rzeczywistą wolę S. Z. (2) wyrażaną kilkakrotnie wcześniej, w obecności innych osób, z czego należy wnosić, że również spadkodawca zdawał sobie sprawę, iż A. S. nie podoła prowadzeniu gospodarstwa w imieniu córki. Wątpliwości Sądu nie budzi także stan świadomości testatora w chwili sporządzania testamentu. Był on przytomny, rozpoznawał osoby i otoczenie, zaś z karty informacyjnej leczenia szpitalnego nie wynika, by przyjmował leki mogące obniżać funkcje poznawcze. Ponadto, jeśli lekarz leczący pacjenta nie widział przeszkód do sporządzenia przez niego testamentu z uwagi na stan zdrowia, to Sąd nie ma kompetencji do podważania stanowiska lekarza w tym zakresie.
Na marginesie tylko wypada wskazać, że M. D. jest świadomy obowiązku wypłacenia małoletniej krewnej zachowku w wysokości ¾ wartości spadku, o czym była mowa na rozprawie nagrywanej, niemniej to stwierdzenie nie znalazło odzwierciedlenia w protokole skróconym.
Z tych względów Sąd uznał, że w sprawie niniejszej zachodzi typowe dziedziczenie testamentowe na podstawie ważnego i skutecznego testamentu holograficznego i na podstawie art.926§1 w zw. z art.949§1 kc orzekł jak w pkt. 1.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.520§1 kpc tj. zgodnie z ogólną regułą ich ponoszenia w postępowaniu nieprocesowym oraz zasądził koszty należne pełnomocnikowi z urzędu na podstawie §12 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023r., poz. 2437 z późn.zm.) w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19).
Sędzia Hanna Woźniak
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...).
sędzia