descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I Ca 244/19

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 14 czerwca 2019 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSO Barbara Bojakowska

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Wieluniu oddalił powództwo (...) S.A. w W. skierowane przeciwko pozwanemu P. S. o zapłatę

oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego 287 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 384 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu,

że ustalony przez powoda wzorzec umowy w postaci Regulaminu przewozu osób, rzeczy

i zwierząt przez Spółkę (...) nie wiąże pozwanego, gdyż nie został doręczony pozwanemu, podczas gdy zawarta umowa przewozu należy do umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego, a w związku z tym obowiązujący u powoda wzorzec umowy w postaci Regulaminu przewozu osób, rzeczy

i zwierząt przez Spółkę (...) wiąże pozwanego z uwagi na fakt, iż posługiwanie się wzorcem umowy jest w stosunkach tego rodzaju zwyczajowo przyjęte, a pozwany mógł

z łatwością dowiedzieć się o jego treści - co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia,

iż pozwany nie został poinformowany o treści Regulaminu który stanowi, iż terminem płatności wezwania do zapłaty jest dzień wpływu środków na rachunek bankowy powoda lub dzień uiszczenia wpłaty w (...), a w konsekwencji do uznania,

iż pozwany dokonał wpłaty w wyznaczonym terminie;

- art. 384 § 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że umowa, przewozu zawarta pomiędzy powodem a pozwanym nie stanowi umowy powszechnie zawieranej w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego, podczas gdy zawarta umowa przewozu bez wątpienia należy do umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego, a w związku z tym obowiązujący u powoda wzorzec umowy

w postaci Regulaminu przewozu osób, rzeczy i zwierząt przez Spółkę (...) wiąże pozwanego (bez konieczności doręczenia przed zawarciem umowy) z uwagi na fakt,

iż posługiwanie się wzorcem umowy jest w stosunkach tego rodzaju zwyczajowo przyjęte,

a pozwany mógł z łatwością dowiedzieć się o jego treści - co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, iż pozwany nie został poinformowany o treści Regulaminu który stanowi,

iż terminem płatności wezwania do zapłaty jest dzień wpływu środków na rachunek bankowy powoda lub dzień uiszczenia wpłaty w (...), a w konsekwencji

do uznania, iż pozwany dokonał wpłaty w wyznaczonym terminie;

- art. 454 § 1 k.c. , poprzez jego błędną wykładnię - polegającą na przyjęciu, iż datą spełnienia świadczenia pieniężnego przez dłużnika jest data złożenia polecenia przelewu

w banku, a nie data uznania rachunku bankowego wierzyciela - która to wykładnia jest sprzeczna z utrwaloną linią orzeczniczą, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego oddalenia powództwa z uwagi na uznanie, iż pozwany dokonując polecenia przelewu bankowego w dniu 02.10.2017r. spełnił świadczenia na rzecz powoda pomimo tego,

że uznanie rachunku bankowego powoda nastąpiło dopiero w dniu 03.10.2017r;

- art. 33a ust. 3 ustawy z dnia z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1983), poprzez jego niezastosowanie jako materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, podczas gdy stan faktyczny sprawy uzasadniał jego zastosowanie, albowiem pozwany dwukrotnie odbył podróż bez ważnego biletu i nie uiścił należności wynikających

z wystawionych wezwań w kwotach i terminach wynikających z wystawionych wezwań

oraz przepisów obowiązujących u powoda;

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 975 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty od 10.10.2017 r.

do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący wniósł też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyciągu ze wzoru wezwania do zapłaty stosowanego przez powodową Spółkę w dniu przejazdu pozwanego

na okoliczność treści i wyglądu protokołów wezwań do zapłaty, stosowanych przez powoda pouczeń w zakresie terminów płatności oraz daty spełnienia świadczenia jako dnia wpływu środków na rachunek bankowy powoda wskazany w załączonym do wezwania druku przekazu płatniczego. Alternatywnie, w razie nie uwzględnienia powyższego wniosku

o zobowiązanie pozwanego do przedstawienia oryginałów wezwań do zapłaty z 18.09.2017r. numer (...) oraz (...) na okoliczność treści pouczeń zawartych na odwrotnej stronie wręczonych pozwanemu wezwań do zapłaty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Na wstępie należy wskazać, że przedmiotowa spraw dotyczyła roszczenia z umowy

o wartości przedmiotu sporu nie przekraczającego dwadzieścia tysięcy złotych, co uzasadnia stwierdzenie, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o postępowaniu uproszczonym (art. 505 1 ust. 1 k.p.c.), co jednocześnie powoduje, iż uzasadnienie Sądu Odwoławczego

ma formę wynikającą z treści art. 505 13 § 2 k.p.c.

Z treści art. 382 k.p.c. wynika natomiast uprawnienie i obowiązek Sądu II instancji

rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (patrz: uzasadnienie postanowienia SN z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97).

Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli Sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed Sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie.

W postępowaniu uproszczonym ponadto, z uwagi na ograniczenia kognicji sądu odwoławczego oraz katalog zarzutów apelacyjnych, niedopuszczalne są zarzuty, które dotyczą ustalenia faktów lub oceny dowodów (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2010r., II PK 178/09 LEX nr 577829, Komentarz do art. 505 (9) k.p.c. pod red. Marszałkowska-Krześ 2015 wyd. 13, publik. Legalis, Komentarz KPC, t. II p od red. Piasecki 2014 wyd. 6, J. Jaśkiewicz, Apelacja w postępowaniu uproszczonym, PS 2003, Nr 10, s. 73; zob. także M. Michalska - Marciniak, Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2013, s. 332, M. Manowska, Postępowania odrębne, s. 323).

Wyjątek jedynie stanowi sytuacja, gdy wraz z takim zarzutem następuje powołanie się na nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Oznacza to, że sąd odwoławczy w postępowaniu uproszczonym

jest jedynie sądem prawa, o ile nie zachodzi przypadek z art. 505 11 § 2 k.p.c.

Z uwagi na powyższe, stwierdzić należy, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do dopuszczenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów. Powód uzasadnia zgłoszenie tego wniosku dowodowego w apelacji twierdzeniem, że potrzeba powołania dowodu powstała po zapoznaniu się z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku oraz

że dopuszczenie i przeprowadzenie tego dowodu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Tego rodzaju argumentacja jednoznacznie wskazuje, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające przyjęcie, że w rozumieniu art. 381 k.p.c. potrzeba powołania tego dowodu powstała po zamknięciu rozprawy przed Sądem Rejonowym.

Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.c. cezurę zgłaszania wniosków dowodowych stanowi zamknięcie rozprawy w I instancji. Takie uregulowanie ma na celu zapewnienie, że sąd I instancji będzie orzekał na podstawie pełnego materiału, jaki w sprawie winien być zgromadzony. Stąd przepis art. 381 k.p.c. przewiduje, że sąd II instancji może pominąć nowe dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem I instancji, chyba

że potrzeba ich powołania powstała dopiero później. Instytucja ta nie służy daniu stronie

do ręki dodatkowych środków zwalczania orzeczenia sądu I instancji, ale powinna być rozumiana jako umożliwienie przeciwstawienia się skutkom niepowołania dowodu, które

to zaniechanie wynikało z przyczyn od strony niezależnych, czy też niemożliwych

do przewidzenia.

Podstawą żądania pozwu był fakt przejazdu pozwanego bez ważnego biletu, za który musiał zapłacić w terminie wyznaczonym i za który to należała się opłata dochodzona pozwem. Ponadto istotne znaczenia w sprawie miała okoliczność prawidłowego pouczenia powoda o terminach i sposobie spełnienia świadczenia. Od początku wiadomym zatem było, że fakty te należy udowodnić i że ciężar dowodu w tym zakresie, stosownie do art. 6 k.c., spoczywa na powodzie. Na pozwanym natomiast spoczywał w oparciu o art. 6 k.c. ciężar dowodu wykazania, że żądanie powoda jest niezasadne z uwagi na spełnienie zobowiązania

w terminie wyznaczonym. Nie można zatem przyjąć, że potrzeba powołania dowodu

w postaci „wyciągu ze wzoru wezwania do zapłaty” powstała po zamknięciu rozprawy przed sądem I instancji. To samo tyczy się, żądania powoda „o zobowiązanie pozwanego

do przedstawienia oryginałów wezwań do zapłaty”.

Skoro powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie wykazał, że rzeczywiście wystosował do pozwanego wezwania

z pouczeniami o określonej treści i zachował bierność dowodową w tym zakresie, to takie zachowanie nie może zostać rzez niego „naprawiane” przed sądem odwoławczym. Pozwany ponadto nie ma obowiązku dostarczać dowodów na swoją niekorzyść.

Z tych wszystkich względów nie zaszedł w sprawie przypadek o jakim mowa

w art. 505 11 § 2 k.p.c.

Nie można także podzielić sformułowanych w apelacji zarzutów dotyczących wskazanych przepisów prawa materialnego.

Wypada bowiem wspomnieć, że dla podmiotów stosunków cywilnoprawnych prawnie relewantne mogą być bowiem wyłącznie nakazy i zakazy, które zostały im zakomunikowane w sposób określony prawem. Przepis art. 384 k.c. wskazuje jako regułę, że dla nadania wzorcowi mocy wiążącej dla kontrahentów wzorzec umowy powinien zostać doręczony drugiej stronie (art. 384 § 1 k.c.), jednak w pewnych sytuacjach można poprzestać na stworzeniu warunków do łatwego dowiedzenia się o treści wzorca (art. 384 § 2 k.c.). Niedopełnienie wskazanych wymogów informacyjnych oznacza brak mocy wiążącej wzorca, którym posłużył się powód. W sytuacjach opisanych w art. 384 § 2 k.c. ustawodawca rezygnuje z wymogu doręczenia wzorca mając na uwadze ułatwienie obrotu cywilnoprawnego. W tym wypadku strony wiążą także wzorce niedoręczone, o ile łącznie

są spełnione warunki określone w dyspozycji powołanego przepisu, czyli - posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, a pozwany nie będący konsumentem (lub nawet posiadający ten przymiot, jednak zawierający umowę w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego) mógł z łatwością dowiedzieć się o treści wzorca. Ciężar dowodu tych okoliczności spoczywa jednak każdorazowo na powodzie, który powołuje się na moc wiążącą wzorca, lecz nie doręczył go drugiej stronie przy zawieraniu umowy (patrz: Adam Olejniczak, Komentarz do art. 384 kodeksu cywilnego, Lex).

Powodowa spółka świadcząc usługi transportowe należy do grupy podmiotów kontraktujących z odbiorcą masowym, zarówno profesjonalnym jak i konsumentem,

i posługujących się wzorcem przy zawieraniu umów. Poza sporem pozostaje, że w tej branży korzystanie z wzorców jest zwyczajowo przyjęte, jednak ta okoliczność nie jest wystarczająca, by podzielić zarzuty skarżącego o naruszeniu przez sąd przepisów

art. 384 § 1 i 2 k.c. Niedoręczony bowiem wzorzec może wiązać pasażera tylko wówczas,

gdy powodowa spółka stworzyła warunki, w których pasażer mógł z łatwością dowiedzieć się o treści wzorca, jednak ocena spełnienia tej przesłanki zależy każdorazowo od okoliczności związanych z zawarciem konkretnej, jednostkowej umowy i musi być ustalana ad casu.

Pod uwagę bierze się wówczas dotychczasową praktykę posługiwania się wzorcem przez strony we wzajemnych stosunkach, rodzaj zobowiązania, miejsce udostępnienia, sposób wyeksponowania i rozmiar wzorca, jego czytelność, czy nawet doświadczenie handlowe stron. W każdym jednak przypadku to powód musi dowieść, że wzorzec został udostępniony pasażerowi w taki sposób, że łatwo mógł się on dowiedzieć o jego treści.

W niniejszej sprawie zarzut oparty na art. 384 § 2 k.c. i odnoszący się do „wzorca wezwania do zapłaty” skarżący podniósł dopiero w apelacji nie wskazując na tę okoliczność

i skutki z niej płynące w toku postępowania przed Sądem Rejonowym. Nie zmienia to jednak faktu, że powołując przedmiotowy zarzut powód zobligowany był w myśl art. 6 k.c. udowodnić, że stworzył pozwanemu warunki do łatwego dowiedzenia się o treści wzorca,

a temu obowiązkowi skarżący w żaden sposób nie sprostał. Poza twierdzeniem, że pozwany nie powinien mieć żadnego problemu z zapoznaniem się z regulaminem, powód nie powołał żadnych innych okoliczności pozwalających wnioskować, że pozwany był nim związany, gdyż mógł łatwo dowiedzieć się o jego treści. Samo zatem odesłanie pasażera do wzorca

z pewnością nie spełnia tego wymogu. Sąd Rejonowy w świetle zebranego materiału dowodowego prawidłowo zatem ustalił, że skoro wzorzec nie został powodowi doręczony,

to go nie wiąże (podobnie: Sąd Okręgowy w Częstochowie, wyrok z 29 lutego 2016 roku,

V Ga 8/16).

Wbrew skarżącemu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 454 § 1 k.c.. Rację

ma skarżący, że zgodnie z tym przepisem – jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania

lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Ponadto, zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z 4 stycznia 1995r. III CZP 164/94 spełnienie świadczenia bezgotówkowego następuje w dniu uznania rachunku bankowego wierzyciela, chyba że strony stosunku zobowiązaniowego postanowiły inaczej (OSNC 1995/4/62). Powyższy przepis ma zatem charakter fakultatywny.

Nie można jednak stracić z oczu, że w okolicznościach sprawy pozwany uregulował zobowiązanie względem powoda, nie negował go. Ponadto, bank potwierdził datę złożenia przelewu w dniu 2 października 2017 roku (k. 44), to musiała ona zostać zapisana

na serwerze, a skoro jednak data księgowania nastąpiła dopiero z datą 3 października 2017 roku, to taka okoliczność nie może obciążać pozwanego, że dopiero dnia następnego żądana kwota była na rachunku powoda. To zaś zdaniem Sądu Okręgowego nie byłoby

do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Niezrozumiałym jest natomiast zarzut dotyczący naruszenia art. 33a ust. 3 ustawy prawo przewozowe poprzez jego niezastosowanie. W sprawie bowiem, o czym był już mowa,

pozwany nie negował okoliczności jazdy bez biletu, czy wezwania go przez powoda

do zapłaty zobowiązania z tego tytułu. Pozwany nie zgadzał się z roszczeniem powoda, wykazując, że spełnił wobec niego żądane przez niego świadczenie.

Z wszystkich powyższych względów należy uznać, że apelacja stanowi tylko nieuzasadnioną polemikę z ustaleniami i wnioskami Sądu Rejonowego i dlatego podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.