Treść orzeczenia
Sygnatura akt I Ca 176/19
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 24 maja 2019 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Joanna Składowska
Sygn. akt . I Ca 176/19
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2019 roku w Sieradzu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko R. G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 20 lutego 2019 roku, sygn. akt I Cupr 992/18 uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Sieradzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 20 lutego 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt I C 992/18, Sąd Rejonowy w Sieradzu w pkt 1 zasądził od pozwanego R. G. na rzecz powoda (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. 606,41 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 listopada 2017 r. do dnia zapłaty, a w pkt 2 - 317,00 złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu.
Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach:
Pozwem z 27 listopada 2017 r., wniesionym w elektronicznym postępowaniu upominawczym strona powodowa (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego R. G. kwoty 606,41 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W dniu 27 grudnia 2017 r. Sąd Rejonowy Lublin - Zachód w Lublinie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.
Pozwany od powyższego rozstrzygnięcia złożył sprzeciw. Postanowieniem z 8 maja 2018 r. sprawa została przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sieradzu.
Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany zawarł z (...) S.A. umowę ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w dniach 11 sierpnia 2015 r. i 27 października 2015 r., a następnie nie zapłacił należnych z tego tytułu składek. Zaległość pozwanego była następnie przedmiotem przelewu dokonanego przez ubezpieczyciela na rzecz powoda na podstawie 509 § 1 k.c.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pozwany nie wywiązał się z warunków umowy, ani nie dokonał zawiadomienia ubezpieczyciela o zbyciu pojazdu, a dochodzone pozwem roszczenie nie jest przedawnione i dlatego Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, zgodnie z żądaniem pozwu.
Pozwany złożył apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.
- art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 206 § 1 zd. 2 i § 2 k.p.c. poprzez pozbawienie strony możliwości obrony jej praw poprzez nieprzesłanie jej (pomimo wielokrotnych wniosków) pozwu wraz z wszystkimi załącznikami i nierozpoznane pisma pozwanego z dnia 10 grudnia 2018 r., w którym wnosił o ponowne przesłanie pozwu i załączników oraz o odroczenie terminu rozprawy, podnosząc jednocześnie, iż nie kojarzy firmy powoda, a następnie wezwanie na rozprawę bez stawiennictwa obowiązkowego, w wyniku czego powód został pozbawiony możliwości zapoznania się z dokumentami uzasadniającymi powództwo i złożenia dowodów przed stawiennictwem na rozprawie;
- art. 5 k.p.c. w zw. z art. 206 § 2 k.p.c. i 210 § 2 2 k.p.c. poprzez brak pouczeń strony działającej bez pełnomocnika procesowego o skutkach niestawiennictwa, w szczególności możliwości dalszego prowadzenia sprawy i wydania wyroku;
2. błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia:
- poprzez przyjęcie, że: „w dniu 11 sierpnia 2015 r. pozwany zawarł z (...) Towarzystwem (...) S.A. umowę ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (OC) pojazdu marki D. (...)/F. (...) o nr rej. (...) na okres od dnia 21 sierpnia 2018 r. do 20 sierpnia 2016 r.”, podczas gdy pozwany nigdy nie zawierał umowy ubezpieczenia, a jedynie zakupił pojazd marki D. (...)/F. (...) dopiero w dniu 13 lutego 2016 r., przejmując polisę ubezpieczeniową i stąd nie mógł zawrzeć przedmiotowej umowy w dniu 11 sierpnia 2015 r.;
- poprzez przyjęcie, że przyjęcie, że „w dniu 27 października 2015 r. pozwany zawarł z (...) Towarzystwem (...) S.A. umowę ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (OC) pojazdu marki F. (...) o nr rej. (...) na okres od 15 listopada 2018 r. do 14 listopada 2016 r.”, podczas pozwany gdy nigdy nie zawierał takiej umowy, a jedynie zakupił pojazd marki F. (...) dopiero w dniu 6 marca 2016 roku, stąd nie mógł zawrzeć przedmiotowej umowy w dniu 27 października
2015 r.;
- w zakresie ustalenia odpowiedzialności pozwanego, pomimo że dokonał on sprzedaży pojazdów oraz poinformował o tym fakcie ubezpieczyciela, zwalniając się w ten sposób od odpowiedzialności za zapłatę polisy oc.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku
i oddalenie powództwa w całości lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie ze względu na trafnie podniesiony zarzut nieważności postępowania. Wobec tego, ocena przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy postępowania dowodowego i poczynionych ustaleń faktycznych był zbyteczna i dlatego Sąd Odwoławczy nie odniósł się do dalszych zarzutów pozwanego.
Przyczyny nieważności postępowania wymienione są enumeratywnie w art. 379 k.p.c. i stanowią bezwzględną przyczynę odwoławczą, skutkującą uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, niezależnie od ewentualnego wpływu naruszenia na jego treść. Przepis art. 379 pkt 5 k.p.c. przewiduje zaś, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
W judykaturze przyjmuje się, że ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy.
Przesłanka przewidziana w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy rzeczywiście, na skutek naruszenia przepisów przez sąd, strona nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub w istotnej jego części albo też w sytuacji pozbawienia jej możności podejmowania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej sfery prawnej.
W realiach niniejszej sprawy, wobec podania w pozwie złożonym przez powoda w elektronicznym postępowaniu upominawczym, niewłaściwego adresu pozwanego, nie otrzymał on ani odpisu pozwu, ani też odpisu wydanego nakazu zapłaty.
10 kwietnia 2018 r. do Sądu Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie wpłynął wniosek pozwanego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu wraz ze sprzeciwem od nakazu zapłaty. Pozwany wskazał, że o wydanym wobec niego nakazie uzyskał wiedzę po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i podał właściwy adres: ul. (...), S., a jednocześnie zaznaczył, że nie wie, z jakiego tytułu powód dochodzi zapłaty. Skutkowało to uznaniem, że do doręczenia odpisu nakazu nie doszło i przyjęciem, że nakaz ten utracił moc.
Zarządzeniem z 24 października 2018 r., Sąd Rejonowy wezwał powoda i pozwanego na termin rozprawy, przesyłając pełnomocnikowi powoda kserokopię sprzeciwu złożonego przez pozwanego. Nie zarządzono natomiast przesłania pozwanemu odpisu pozwu, a przede wszystkim pisma uzupełniającego pozew wraz z załącznikami, które wpłynęło 1 sierpnia
2018 r., a w którym powód zawarł podstawę faktyczną żądania, załączając dokumenty, z których - jego zdaniem - wynikało zobowiązanie pozwanego.
W dniu 10 grudnia 2018 r. pozwany złożył do sądu pismo, w którym domagał się uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa w całości, a jednocześnie doręczenia mu odpisu pozwu wraz z wszystkimi załącznikami. Pismo to zostało przez Biuro Podawcze Sądu Rejonowego omyłkowo skierowane do Wydziału Gospodarczego i przedstawione Przewodniczącemu Wydziału Cywilnego już po wydaniu wyroku w dniu 20 lutego 2019 r.
W sprawie przedmiotowej pozwany otrzymał zatem jedynie powiadomienie o terminie rozprawy, w którym wyraźnie zaznaczono, że jego stawiennictwo nie jest obowiązkowe. Nie znał treści pozwu, a więc przede wszystkim podstawy faktycznej roszczenia, co szczególnie utrudniało identyfikację powoda, jako wierzyciela, w sytuacji, gdy (...) Sp. z o.o. nabyła wierzytelność w drodze cesji. Żądanie pozwanego zawarte w piśmie z 10 grudnia 2018 r. w zakresie doręczenia pozostało zaś bez odpowiedzi.
Nie ulega żadnych wątpliwości, że doręczenie stronie pozwanej pozwu wraz ze wszystkimi załącznikami jest w procesie podstawowym obowiązkiem sadu, ponieważ dopiero umożliwienie pozwanemu zapoznania się z treścią kierowanych wobec niej żądań, pozwala jej na rzeczowe odniesienie się do nich i zajęcie świadomego stanowiska procesowego, a w konsekwencji podjęcie właściwych czynności dla obrony przysługujących mu praw (patrz uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2018 r., III CZP 31/18, Lex nr 2589261).
Wobec tego należy uznać, że pozwany został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., co skutkuje nieważnością postępowania w całości. Zgodnie zaś z art. 386 § 2 k.p.c., w razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy prawidłowo doręczy pozwanemu odpis pozwu wraz z załącznikami, udzielając mu terminu na ustosunkowanie się do żądania i zgłoszenie wniosków dowodowych. Następnie zaś przeprowadzi ewentualnie zgłoszone przez pozwanego dowody i dokona właściwych ustaleń faktycznych oraz analizy zasadności żądania pozwu w kontekście podniesionych zarzutów.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na zasadzie powołanych przepisów, orzekł jak w sentencji.