descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 984/10

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 10 października 2011 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący : SSR (del.) Rafał Wagner

Protokolant : st. sekretarz sądowy Monika Olszewska

Uzasadnienie

W pozwie wniesionym w dniu 9 lipca 2007 r. do Sądu Rejonowego dla m.W. J. M.wniósł o zobowiązanie Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego dla W. do wydania sądowego nakazu pisemnego uzupełnienia przez pozwanego braków formalnych wezwania z dnia 18 kwietnia 2006 r. poprzez wskazanie daty wniesienia pozwu, kwoty zapłaty i w jakiej sprawie oraz o zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia w wysokości 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty za naruszenie dóbr osobistych (pozew – k. 2-2v).

Postanowieniem z 2 marca 2009 r. Sąd Rejonowy dla m.W.zwolnił powoda od kosztów sądowych (k. 37), a postanowieniem z 13 stycznia 2010 r. ustanowił dla niego adwokata z urzędu (k. 52).

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa jako całkowicie bezpodstawnego (odpowiedź na pozew – k. 59).

W piśmie z 6 lipca 2010 r. (k. 68) strona powodowa wniosła o zasądzenie 30.000 zł na podstawie art. 448 k.p.c. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie przez pozwanego dóbr osobistych powoda w postaci zdrowia, godności oraz dobra osobistego polegającego na wolności wyrażającej się w prawie do sądu oraz o zasądzenie kwoty 5.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty 5.000 zł od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia zapłaty tytułem naprawienia szkody na podstawie art. 415, 417, 417 2 i n. k.c. Podtrzymała również żądanie wydania sądowego nakazu pisemnego uzupełnienia braków formalnych wezwania z 18 kwietnia 2006 r. (pismo procesowe – k. 68-72).

Postanowieniem z 2 września 2010 r. Sąd Rejonowy dla m.W.stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał wg właściwości Sądowi Okręgowemu w W. (k. 84).

Pozwany zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa pismem z 18 lutego 2011 r. podtrzymał wniosek o oddalenie powództwa w całości. Ponadto wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania wg norm przepisanych (pismo procesowe – k. 93-96).

W dalszym toku postępowania stanowisko stron nie uległo zmianie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. M.wystąpiło do Sądu Rejonowego dla m.W.z powództwem przeciwko (...)o zapłatę kwoty 5.000 zł. Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą II C 496/06. Postanowieniem z 2 lutego 2006 r. Sąd ten stwierdził swą niewłaściwość i na podstawie art. 30 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla W. (postanowienie z 2 lutego 2006 r. - k. 2 akt sprawy II C 496/06). Odpis postanowienia o przekazaniu sprawy został doręczony powodowi 13 marca 2006 r. Przy czym stosowny adres powoda podany został przez Zakład Karny w K., który poinformował, że 31 stycznia 2006 r. powód został zwolniony (potwierdzenie odbioru – k. 5, awizowana przesyłka – k. 4 akt II C 496/06).

Sprawa II C 496/06 wpłynęła do Sądu Rejonowego dla W.24 marca 2006 r. i została zarejestrowana pod sygnaturą I C 471/06. Na podstawie zarządzenia z 27 marca 2006 r. pismem z 18 kwietnia 2006 r. powód został wezwany do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Oświadczenie majątkowe powód złożył przy piśmie z 10 maja 2006 r. (pismo przewodnie z oświadczeniem majątkowym – k. 6 i 7 akt I C 471/06). Zarządzeniami z dnia 12 czerwca 2006 r. powód został wezwany do uzupełnienia braków formalnych pozwu oraz do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. Zarządzenia te zostały wysłane do powoda w jednej kopercie i zredagowane zostały jako dwa osobne pisma (zawiadomienia). Wskazano na nich oprócz sygnatury sprawy również to, że sprawa toczy się z powództwa J. M.przeciwko (...)o zadośćuczynienie. Podano również datę złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (17.01.06) (zawiadomienia – k. 11 i 12 akt I C 471/06). W odpowiedzi na wezwania powód pismem z 2 sierpnia 2006 r. złożył dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym, a pismem z 3 sierpnia 2006 r. wezwał Sąd Rejonowy dla W.do uzupełnienia braków formalnych zawiadomienia z 14 lipca 2006 r. poprzez wskazanie powodowi: (1) daty wniesienia do sądu pozwu, (2) „wniesionej w pozwie kwoty zapłaty”, (3) doręczenie powodowi kserokopii wniesionego pozwu. W uzasadnieniu powód wskazał, że wniósł do sądu kilka spraw przeciwko (...), a braki formalne zawiadomienia z 14 lipca 2006 r. do czasu ich uzupełnienia uniemożliwiają powodowi uzupełnienie braków zawartych w treści zawiadomienia (pisma powoda – k. 13 i 14 akt I C 471/06).

Wobec nieuzupełniania braków formalnych zarządzeniem z 25 sierpnia 2006 r. zwrócono pozew (k. 15 akt I C 471/06). Powód złożył zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu, jednakże wobec nieuzupełnienia jego braków formalnych (polegających na złożeniu odpisu zażalenia oraz wskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia) postanowieniem z 15 stycznia 2007 r. zażalenie zostało odrzucone (postanowienie – k. 24 akt I C 471/06). Odpis tego postanowienia nie został przez powoda odebrany w placówce pocztowej i uznany został za doręczony w trybie art. 139 § 1 k.p.c. W konsekwencji postanowienie z 15 stycznia 2007 r. i zarządzenie o zwrocie pozwu uprawomocniły się z dniem 22 lutego 2007 r. (awizowana przesyłka – k. 25). Przy piśmie z 30 maja 2007 r. Sąd dokonał fizycznego zwrotu pozwu. Pismem z 29 maja 2007 r. (skierowanym do Sądu Rejonowego dla m.W.) oraz pismem z 4 czerwca 2007 r. powód zwrócił się do Sądu o doręczenie mu wszystkich pism procesowych w tej sprawie wysłanych do powoda w okresie od 30 stycznia 2007 r. do 21 maja 2007 r. (pisma – k. 28 i 30 akt I C 471/06). Zażaleniem złożonym 25 czerwca 2007 r. (k. 31 akt I C 471/06) powód zaskarżył zarządzenie o zwrocie pozwu. Postanowieniem z 16 lipca 2007 r. Sąd odrzucił zażalenie jako wniesione po upływie ustawowego terminu (postanowienie – k. 32 akt I C 471/06). Zażalenie na postanowienie z 16 lipca 2007 r. również zostało odrzucone jako wniesione po upływie tygodniowego terminu (postanowienie z 31 sierpnia 2007 r. – k. 36 akt I C 471/06). W dniu 8 października 2007 r. wpłynęło zażalenie powoda na postanowienie z 31 sierpnia 2006 r. Zażalenie to zostało odrzucone z uwagi na nieuiszczenie przez powoda (zwolnionego od kosztów opłaty od zażalenia) opłaty podstawowej w kwocie 30 zł (postanowienie z 11 lipca 2008 r. – k. 57 akt I C 471/06).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I C 471/06.

Powód zobowiązany do osobistego stawiennictwa na rozprawie w dniu 26 września 2011 r. nie stanowił się, w związku z tym, dowód ten nie został przeprowadzony. Ponadto zważywszy na charakter sprawy oraz przedmiot stawianych zarzutów ewentualne zeznania powoda nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Powództwo jest w całości nieuzasadnione.

Powód nie wykazał w toku postępowania, aby doszło do bezprawnego działania Sądu Rejonowego dla W. w toku sprawy I C 471/06 oraz aby takie działania doprowadziły do powstania szkody w rozumieniu art. 415 i n. k.c. Do szkody mogłoby dojść, gdyby w wyniku działań pozwanego doszło do zwrotu pozwu, co uniemożliwiłoby powodowi ponowne wytoczenie powództwa, np. z uwagi na przedawnienie, a powód w niniejszym procesie udowodniłby, że gdyby nie doszło do zwrotu pozwu, to wygrałby sprawę I C 471/06.

Okoliczności te nie tylko nie zostały udowodnione, ale nawet nie podjęto próby przeprowadzenia takiego dowodu. Strona powodowa nawet nie wskazała, co było przedmiotem żądanie w sprawie I C 471/06. Z uwagi na dokonanie fizycznego zwrotu pozwu ustalenie to nie mogło zostać dokonane przez Sąd na podstawie akt sprawy I C 471/06. Ciężar dowodu w zakresie poniesionej szkody spoczywał, stosownie do art. 6 k.c., na powodzie. Co więcej, jak wynika ze sposobu redagowania pism procesowych, sam pełnomocnik (z urzędu) powoda, nie znał podstawy żądania powoda w sprawie I C 471/06, skoro pisał, że dochodzone przez powoda w tamtej sprawie roszczenie „być może miało charakter roszczeń z ubezpieczeń społecznych…” (k. 71).

W ocenie Sądu nie została również wykazana bezprawność w działaniu Sądu Rejonowego dla W.w związku z prowadzeniem sprawy I C 471/06. Strona powodowa nieprawidłowości upatrywała w naruszeniu art. 5 k.p.c. poprzez nieudzielenie powodowi niezbędnych pouczeń, w szczególności w zakresie celowości ustanowienia pełnomocnika procesowego. U podstaw tego zarzutu leży założenie, że powód jest osobą nieporadną społecznie i prawnie. W ocenie Sądu, twierdzenie to jest nieuzasadnione. Składane w sprawie I C 471/06 pisma procesowe przeczą temu twierdzeniu. Powód sprawnie posługuje się komputerem, o czym świadczą składane przez niego oświadczenia majątkowe i zażalenia. W nagłówku podaje, że posiada własny adres e-mail, telefon stacjonarny i komórkowy. Jasno i precyzyjnie formułuje również swoje stanowisko, zarzuty i wnioski. Nie ma zatem żadnych podstaw do przyjęcia, że na tym etapie postępowania, bez stanowiska strony pozwanej, Sąd powinien pouczyć powoda, przebywającego już wtedy na wolności, o konieczności rozważenia celowości ustanowienia pełnomocnika procesowego (art. 212 zd. 2 k.p.c.). Również redagowane przez Sąd Rejonowy pisma – wezwania do uzupełnienia braków formalnych - zawierały wszystkie niezbędne elementy pozwalające na zidentyfikowanie sprawy: Sąd, Wydział, sygnaturę sprawy, strony oraz przedmiot postępowania, a w przypadku wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych także datę złożenia wniosku. Strona powodowa nie wykazała w niniejszym postępowaniu, aby powód miał jakąkolwiek inną sprawę przeciwko (...)w Sądzie Rejonowym dla W.(protokół rozprawy z 26 września 2011 r. – k. 106). Nawet gdyby z jakiś względów powód miał wątpliwości co do przedmiotu sprawy, nie było żadnych przeszkód, aby zapoznał się z aktami sprawy i dopiero po tym uzupełnił braki formalne pozwu. Powód nie jest osobą starszą, mieszka w W. (...)a siedziba Sądu, który prowadził sprawę I C 471/06 znajduje się w samym (...)

W żaden sposób dokumentacja zgromadzona w sprawie I C 471/06 nie wskazuje również na to, aby powód nie był traktowany z powagą. Kierowane do niego pisma były redagowane w sposób łatwy do zrozumienia nawet przez osoby bez doświadczenia w prowadzeniu spraw sądowych. Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że którekolwiek z pism mogło naruszyć godność powoda, upokorzyć go, a tym bardziej wpłynąć na jego zdrowie, co miałoby stanowić podstawę zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c.

Słusznie wskazała przy tym strona pozwana, że dobra osobiste ujmowane są w kategoriach obiektywnych, jako wartości o charakterze niemajątkowym, ściśle związane z człowiekiem, decydujące o jego bycie, pozycji w społeczeństwie, będące wyrazem odrębności fizycznej i psychicznej. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. A te jednoznacznie wskazują, że działania Sądu były prawidłowe, zgodne z prawem, w tym w szczególności wynikały z Kodeksu postępowania cywilnego i regulaminu urzędowania sądów powszechnych.

Nieuzasadniony jest również zarzut zawarty w pozwie, że Sąd pomimo upływu 18 miesięcy nie rozpatrzył sprawy powoda. Od daty wytoczenia powództwa (początek 2006 r.) do daty zarządzenia o zwrocie pozwu upłynęło 8 miesięcy. W tym czasie doszło do przekazania sprawy wg właściwości, z podwójnym doręczeniem korespondencji z uwagi na nieprzekazanie przez samego powoda informacji o zmianie miejsca pobytu oraz dwukrotnego wezwania związanego ze złożonym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że w sprawie doszło do przewlekłości pozwalającej na formułowanie jakichkolwiek roszczeń na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004 r., nr 179, poz. 1843).

Całkowicie nieuzasadnione jest również żądanie nakazania pozwanemu uzupełnienia braków formalnych wezwania z 18 kwietnia 2006 r. Po pierwsze, jak wskazano powyżej, wezwanie to spełniało wszelkie wymogi formalne, po drugie, nie ma żadnego przepisu, który pozwalałby na formułowanie takiego żądania i to w oddzielnym postępowaniu sądowym.

Z tych wszystkich względów Sąd oddalił powództwo w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98, 99 i 108 § 1 k.p.c. Jednocześnie z uwagi na trudną sytuację majątkową powoda, Sąd, na podstawie art. 102 k.p.c. obciążył powoda jedynie częściowo kosztami zastępstwa procesowego pozwanego, które w całości wynosiły 2.760 zł (2.400 + 360 zł). Samo zwolnienie powoda od kosztów sądowych nie może automatycznie prowadzić do uznania, że zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony", pozwalający na zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z art. 102 k.p.c. w stosunku do całości kosztów zastępstwa procesowego strony wygrywającej (zob. postanowienia SN: z dnia 11 lutego 2010 r., CZ 112/09, Lex nr 564753 oraz z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, Lex nr 578136). W ocenie Sądu za obciążeniem powoda kosztami procesu przemawia to, że zdecydował się na wystąpienie z oczywiście bezzasadnym żądaniem powodując konieczność podjęcia obrony procesowej przez pozwanego.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu powoda Sąd orzekł na podstawie § 6 pkt 5 i § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 3 i § 19 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 z 2002 r., poz. 1348 ze zm.) .