descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 941/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 29 lipca 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Joanna Jank

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Pietkiewicz

Sygnatura akt I C 941/24

Uzasadnienie

wyroku z dnia 29 lipca 2025 roku

Powód M. K. wniósł pozew przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. domagając się zasądzenia od pozwanej kwoty 65.337,56 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 czerwca 2024 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że jako konsument zawarł z pozwaną umowę, na podstawie której została mu udzielona pożyczka w kwocie 140.000 zł, z czego kwota 16.300,60 zł została przeznaczona na sfinansowanie prowizji, kwota 22.519,34 zł na sfinansowanie składki ubezpieczeniowej, kwota 61,87 zł na opłatę za przelew pożyczki, a kwota 61,87 zł na opłatę za przelew składki. W dniu 18 marca 2024 roku powód złożył pozwanemu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Zdaniem powoda umowa narusza następujące przepisy ustawy o kredycie konsumenckim: art. 30 ust. 1 pkt 7 (błędne określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty oraz brak wszystkich założeń przyjętych do obliczenia (...)), art. 30 ust. 1 pkt 6 (sformułowanie klauzuli o zmiennej stopie oprocentowania w sposób niedookreślony i nieprecyzyjny), art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k. (brak określenia procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, zwł. gdy następuje jego wcześniejsza spłata). Powód domaga się zwrotu kwoty 16.300,60 zł tytułem prowizji, kwoty 61,87 zł tytułem opłaty za przelew pożyczki oraz kwoty 48.975,09 zł tytułem uiszczonych odsetek.

(pozew, k. 3-13v)

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. Odnosząc się do zarzutów stanowiących podstawę złożonego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, pozwana zaprzeczyła, aby zawarta z konsumentem umowa zawierała opisane w pozwie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim, wskazując, że złożone przez konsumenta oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego było bezskuteczne. Podniosła także, że nie ma zakazu oprocentowania kredytu konsumenckiego przeznaczonego na pokrycie kosztów pożyczki. Nadto, powołała się na zasadę proporcjonalności.

(odpowiedź na pozew, k. 62-70)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 29 kwietnia 2020 roku pomiędzy M. K. a pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. w G. doszło do zawarcia umowy pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr (...). Umowa została zawarta na okres od dnia 29 kwietnia 2020 roku do 24 kwietnia 2029 roku (pkt 4).

W myśl pkt 5 kwota pożyczki z uwzględnieniem kredytowanych kosztów: prowizji z tytułu udzielenia pożyczki oraz kosztów, o których mowa w pkt 19 lit. b)-d) tj. kosztów związanych z ustanowieniem zabezpieczeń, kosztów usług dodatkowych i innych kosztów, wynosi 50.000 zł, natomiast całkowita kwota kredytu (pożyczki) wynosi 149.000 zł. Całkowita kwota kredytu (pożyczki) wynosi 110.056,32 zł i nie obejmuje kredytowanych przez Kasę kosztów pożyczki.

Kwota pożyczki obejmująca kredytowane koszty pożyczki jest oprocentowana według zmiennej stopy procentowej (odsetki zmienne) ustalonej przez Zarząd Kasy w dniu zawarcia umowy wynoszącej 8,00 % w skali roku (pkt 7). Pożyczka jest przeznaczona na spłatę zobowiązań finansowych pożyczkobiorcy w (...) (62.514,25 zł) i (...) (21.820 zł) (pkt 3) i miała zostać wypłacona przelewem na wskazany w umowie rachunek bankowy w całości w dniu podpisania umowy (pkt 6).

Szacunkowy całkowity koszt kredytu określono na kwotę 101.640,84 zł, na co składają się: szacunkowa wartość odsetek w kwocie 61.087,96 zł, prowizja z tytułu udzielenia pożyczki w kwocie 16.300,60 zł, koszty umowy ubezpieczenia indywidualnego (...) nr polisy (...) na podstawie umowy z dnia 29 kwietnia 2020r. zawartej z (...) w kwocie 22.519,34 zł, opłata za przelew pożyczki na konto zewnętrzne w kwocie 61,87 zł, opłata za przelew składki ubezpieczeniowej w kwocie 61,87 zł, koszty prowadzenia rachunku w kwocie 1.609,20 zł (pkt 17-19).

Zgodnie z pkt 12 rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu wynosi 17,56 % a całkowita kwota do zapłaty w dniu zawarcia umowy 211.697,16 zł. Do obliczenia (...) przyjęto następujące założenia:

⚫

wyliczenie (...) zostało dokonane przy uwzględnieniu terminu trwania umowy oraz całkowitego kosztu kredytu (pożyczki), o jakim mowa w pkt 17 umowy,

⚫

umowa będzie obowiązywać przez czas, na jaki została zawarta oraz że kasa i pożyczkobiorca wypełnią zobowiązania wynikające z umowy w terminach określonych w umowie,

⚫

pożyczka wypłacona została zgodnie z umową, a kwoty spłat będą zgodne z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy,

⚫

datą początkową będzie data wypłaty pożyczki,

⚫

odstępy czasu między datami używanymi w obliczeniach przyjęto według rzeczywistych terminów płatności rat, uwzględniając różną liczbę dni pomiędzy spłatami wynikającą z różnej liczby dni miesiąca,

⚫

wynik podaje się z dokładnością do co najmniej jednego miejsca po przecinku (…).

W umowie zastrzeżono, że zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na należność Kasy z tytułu pożyczki, w tym na całkowity koszt kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Zmiana rocznej stopy oprocentowania następuje raz na kwartał kalendarzowy, w przypadku podwyższenia lub obniżenia stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego, w zakresie oraz kierunku, w jakim wysokość tej stopy uległa zmianie i o wartość równą zmianie, o ile zmiana nastąpiła w okresie obowiązywania umowy oraz z uwzględnieniem, że maksymalna stopa procentowa (odsetki maksymalne) nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych. Odsetki ustawowe stanowią wysokość równą sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. W razie obniżenia wysokości odsetek maksymalnych w trakcie trwania umowy w ten sposób, że odsetki umowne byłyby od nich wyższe, Kasa dokona obniżenia odsetek umownych do wysokości odsetek maksymalnych, a w przypadku ponownego podwyższenia wysokości odsetek maksymalnych Kasa jest uprawniona do przywrócenia (podwyższenia) wysokości odsetek umownych w zakresie dopuszczalnym wysokością obowiązujących odsetek maksymalnych. Zarząd Kasy zobowiązany jest podjąć stosowną uchwałę o ustaleniu stopy procentowej w pierwszym miesiącu po kwartale kalendarzowym, w którym nastąpiły wyżej opisane zmiany wysokości stopy referencyjnej lub/i odsetek maksymalnych. Zmieniona stopa procentowa obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym Zarząd Kasy podjął uchwałę o zmianie stopy procentowej, z tym zastrzeżeniem, że obniżenie wysokości odsetek umownych do wysokości odsetek maksymalnych nastąpi od dnia, w którym nastąpiła zmiana wysokości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych. O wysokości odsetek maksymalnych oraz wysokości stopy referencyjnej Kasa informuje pożyczkobiorcę niezwłocznie po zmianie poprzez wywieszenie informacji w miejscach prowadzenia działalności, na swojej stronie internetowej oraz na trwałym nośniku (pkt 7).

Do obliczania kosztów przyjęto wysokość miesięcznej opłaty za prowadzenie rachunku określonej w Tabeli prowizji i opłat dla rachunków obowiązującej w Kasie w dniu zawarcia umowy ujętej łącznie za cały okres kredytowania. Opłata za prowadzenie rachunku mogła ulec zmianie na zasadach określonych w umowie o prowadzenie rachunku płatniczego (...), przy czym opłata nie zostanie pobrana za miesiąc, w którym jej pobranie powodowałoby przekroczenie wysokości maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu lub całkowitej kwoty kredytu. Prowizja i składka ubezpieczeniowa nie ulegają zmianie w trakcie trwania umowy (pkt 19 lit. d). Natomiast, wysokość pozostałych opłat i prowizji związanych z udzieleniem i obsługą pożyczki określa Tabela prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów stanowiąca załącznik nr 3 do umowy. Kasa dokona zmiany wysokości pobieranych opłat i prowizji zgodnie ze wskaźnikiem średniorocznym cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanym przez Prezesa GUS w zakresie i w kierunku wynikającym ze zmiany cen. Kasa dokona zmiany, o której mowa w zd. 2, w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia zmiany wskaźnika. W przypadku wzrostu cen, o którym mowa powyżej, Kasa zastrzega sobie prawo do nie podwyższania wysokości prowizji i opłat. O każdej zmianie wysokości prowizji i opłat Kasa informuje w sposób o jakim mowa w pkt 11 (pkt 20).

Pożyczkobiorca miał prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części pożyczki przed terminem określonym w umowie, poprzez dokonanie spłaty w kasie osobiście lub na wskazany w umowie rachunek pożyczkowy. W przypadku spłaty pożyczki przed terminem określonym w umowie, w braku odmiennej dyspozycji pożyczkobiorcy dokonane wpłaty miały być zaliczone na poczet spłaty kapitału w taki sposób, że wpłata miała zostać przeznaczona w następującej kolejności na: spłatę najbliższej wymagalnej raty w kwocie odpowiadającej jej wysokości pomniejszonej o odsetki za okres od dnia dokonania wcześniejszej spłaty do dnia wymagalności raty oraz w dalszej kolejności na spłatę kapitału pożyczki w taki sposób, że czas obowiązywania umowy ulegnie skróceniu; w takim przypadku całkowity koszt pożyczki ulegnie obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, proporcjonalnie do tego okresu, licząc od momentu spłaty pożyczki przed terminem (pkt 27).

Przy zawarciu umowy konsument oświadczył, iż otrzymał treść umowy wraz z następującymi załącznikami: regulaminem, harmonogramem spłaty, tabelą prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wzór dyspozycji spłaty pożyczki, wzór umowy przelewu wierzytelności, formularz informacyjny na trwałym nośniku, otrzymał wszelkie informacje niezbędne do podjęcia decyzji w zakresie zawarcia umowy, oświadczył, że Kasa udzieliła mu przed zawarciem umowy kompleksowych wyjaśnień.

(dowód: umowa pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr (...), k. 17-24)

Przed zawarciem umowy powód nie porównywał oferty (...) z ofertami innych banków czy instytucji pożyczkowych. Powód przeczytał umowę, wszystkie zapisy były dla niego jasne i zrozumiałe. Powód miał świadomość tego, że (...) kredytuje prowizję, składkę ubezpieczeniową oraz pobiera od nich odsetki. Powód nie miał własnych środków, aby pokryć ww. należności. Powód wiedział, że pożyczka jest oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, nie miało dla niego znaczenia według jakich zasad będzie zmieniane oprocentowanie.

(dowód: przesłuchanie powoda, płyta CD k. 184)

Pożyczkobiorca przed wypłatą pożyczki złożył dyspozycję przelewu kwoty 16.300,60 zł z kwoty udzielonej pożyczki na pokrycie prowizji na przygotowanym przez pozwaną formularzu. W związku z powyższym, w dniu 29 kwietnia 2020 roku na Indywidualnym Koncie Spółdzielczym (...) odnotowano wpływ kwoty 149.000 zł z jednoczesnym pobraniem kwoty 16.300,60 zł na pokrycie prowizji, kwoty 22.519,34 zł tytułem składki ubezpieczeniowej, kwoty 61,87 zł tytułem opłaty za przelew na konto zewnętrzne, a także kwoty 61,87 zł tytułem opłaty za przelew składki ubezpieczeniowej. Nadto, pozwana dokonała przelewu na wskazane w umowie rachunki kwot 62.514,25 zł i 21.820 zł celem spłaty zobowiązań.

(dowód: dyspozycja polecenie przelewu wewnętrznego, k. 75, zestawienie operacji z rachunku płatniczego(...), k. 42 i 76)

Kredytobiorca do dnia 24 czerwca 2020 roku uiścił na rzecz pozwanej (...) w związku z ww. umową pożyczki kwotę 82.719,36 zł, w tym kwotę 33.734,41 zł na poczet kapitału, kwotę 48.975,09 zł na poczet odsetek oraz kwotę 9,86 zł na poczet odsetek karnych.

(dowód: pismo pozwanej z dnia 25 kwietnia 2024r. wraz z rozliczeniem aktywnego konta, k. 27-29)

W piśmie z dnia 18 marca 2024 roku powód złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, w którym zarzucił naruszenie obowiązków wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim poprzez wadliwe wyliczenie i wskazanie całkowitej kwoty do zapłaty oraz rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania kredytu, brak podania wszystkich założeń do wyliczenia (...). Nadto, wskazał, że bank naliczał odsetki nie tylko od całkowitej kwoty kredytu, co skutkowało tym, że powód nie został poinformowany we właściwy sposób o (...), o wysokości całkowitej kwoty do zapłaty, wysokości odsetek dziennych od udzielonego kredytu, a także podniósł, że wyłącznie kwota kapitału rzeczywiście udostępnionego może stanowić podstawę naliczania oprocentowania (art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.). Przedmiotowe oświadczenie zostało doręczone pozwanej w dniu 2 kwietnia 2024 roku. W odpowiedzi na nie, pismem z dnia 8 kwietnia 2024 roku pozwana oświadczyła, że nie uznaje oświadczenia za skuteczne i wskazała, że umowa spełniała wszelkie wymogi określone w ustawie o kredycie konsumenckim.

(dowód: oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, k. 25, wydruk z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 26, pismo pozwanej z dnia 8 kwietnia 2024r., k. 37)

O możliwości uzyskania kredytu darmowego powód dowiedział się z reklamy w Internecie. W związku z tym przesłał umowę do kancelarii prawnej, która zamieściła wspomnianą reklamę, i dowiedział się o możliwości kwestionowania przedmiotowej umowy. Powód nie jest autorem oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, tylko je podpisał. Powód nie rozumie do końca istoty sankcji kredytu darmowego.

(dowód: przesłuchanie powoda, płyta CD k. 184)

Pismem z dnia 23 maja 2024 roku powód wezwał pozwaną do zapłaty łącznie kwoty 65.337,56 zł – niezwłocznie, w nieprzekraczalnym terminie niż 7 dni od doręczenia wezwania. Przedmiotowe oświadczenie zostało pozwanej doręczone w dniu 27 maja 2024 roku. Pismem z dnia 21 czerwca 2024 roku pozwana odmówiła spełnienia świadczenia, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 23 maja 2024 roku, k. 30-30v, wydruk z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 32, pismo pozwanej z dnia 21 czerwca 2024r., k. 38)

Sąd zważył, co następuje

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów oraz dowodu z przesłuchania powoda.

Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy należy wskazać, że brak jest podstaw do kwestionowania autentyczności przedłożonych przez strony dokumentów, spośród których część została przedstawiona w formie odpisów potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez zawodowych pełnomocników stron, zaś część w formie nieuwierzytelnionych kserokopii. Zważyć bowiem należało, że żadna ze stron nie podniosła w toku niniejszego postępowania zarzutów co do ich prawdziwości, w tym co do tego, że załączone kopie nie stanowią wiernego odzwierciedlenia treści oryginałów, ani też nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod oryginałami nie złożyły zawartych w nich oświadczeń. Sąd również nie stwierdził żadnych znamion manipulacji, w tym podrobienia czy przerobienia.

Generalnie, za wiarygodne należało uznać także zeznania powoda. Podkreślić należy, iż powód zgodnie z prawdą zeznał, że przed podpisaniem umowy żadne jej zapisy nie budziły u niego wątpliwości. M. K. przyznał także, że miał świadomość tego, że część kosztów pożyczki jest kredytowana przez (...). Oświadczył, że przy wyborze oferty pozwanego w ogóle nie porównywał oferty (...) z ofertami innych instytucji pożyczkowych. Jak wskazał, o możliwości kwestionowania zapisów umowy dowiedział się z reklamy i dopiero wówczas zdecydował się sprawdzić u prawnika zapisy umowne pod kątem możliwości ich zakwestionowania na drodze sądowej. W powyższym zakresie zeznania powoda należało ocenić jako szczere i nie budzące zastrzeżeń w świetle zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego.

Na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego sporządzonej w innej sprawie cywilnej na okoliczność wykazania poprawności metodologii wyliczania (...) albowiem ze względu na przytoczone poniżej okoliczności nie było konieczności wyliczania (...) zawartego w umowie.

W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 65.337,56 zł tytułem uiszczonych odsetek i innych kosztów związanych z ww. kredytem konsumenckim wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 czerwca 2024 roku do dnia zapłaty. Podstawę tegoż roszczenia stanowiły przepisy art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. W myśl art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że w niniejszej sprawie zasadnicza oś sporu zasadzała się na ocenie tego, czy powód złożył skuteczne oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.) o skorzystaniu z tzw. sankcji kredytu darmowego. Jak stanowi art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.), w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Należy mieć na względzie, że wykonanie uprawnienia prawokształtującego, o którym mowa w art. 45 ust. 1, następuje w drodze złożenia przez konsumenta oświadczenia woli o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Konsument dokonuje wtedy jednostronnej czynności prawnej w stosunku do kredytodawcy. Czynność ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy. Dopuszczalne jest złożenie omawianego oświadczenia przez konsumenta w trybie pozasądowym. Wykonanie przez konsumenta uprawnienia określonego w art. 45 ust. 1 powoduje zmianę treści stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego. Następuje ona z mocy ustawy z chwilą doręczenia kredytodawcy oświadczenia woli konsumenta (art. 61 § 1 k.c.) (zob. T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, WKP 2023). W niniejszej sprawie powód złożył oświadczenie na etapie przedsądowym, w piśmie z dnia 18 marca 2024 roku i zarzucił w nim naruszenie przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim. W pozwie powód poszerzył swoją argumentację, zarzucając dodatkowo naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. a także art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k. Jak wskazuje się w doktrynie sankcja kredytu darmowego powstaje w przypadku, gdy kredytodawca naruszył jeden z obowiązków, które nałożono nań na podstawie przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 u.k.k. W przepisie tym można wyróżnić dwie grupy sankcjonowanych norm wynikających z przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Po pierwsze, sankcjonuje się naruszenie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych wobec konsumenta dotyczących formy i treści dokumentu umowy w związku z zawarciem przez strony umowy o kredyt konsumencki (art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17 i art. 31–33). Uchybienie takie może wystąpić jedynie na etapie dokonywania czynności prawnej. Po drugie, sankcji podlega naruszenie ograniczeń, które zapewniają konsumentowi ochronę przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z umową o kredyt konsumencki (art. 33a, art. 36a–36c). Zdarzenie takie może wystąpić na etapie zawierania umowy albo w okresie późniejszym (zwłaszcza w trakcie dochodzenia roszczeń wobec konsumenta) (zob. T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025). Zarzuty sformułowane przez powoda dotyczyły pierwszej grupy, tj. naruszenia określonych w ustawie o kredycie konsumenckim obowiązków informacyjnych. W literaturze oraz orzecznictwie można spotkać dwa odmienne poglądy odnośnie zakresu stosowania sankcji kredytu darmowego w przypadku naruszenia obowiązków o charakterze informacyjnym. Zgodnie z pierwszym poglądem w wypadku obowiązków informacyjnych – wobec ogólnego sposobu sformułowania ustawowej regulacji – sankcję kredytu darmowego będą mogły pociągnąć za sobą wszystkie postaci braku wywiązania się z tego wymagania: zarówno brak jego spełnienia, jak i spełnienie niewłaściwe. Do ostatniej grupy należą zarówno wypadki, w których wada informacji dotyczyła jej warstwy merytorycznej (brak przekazania wszystkich wymaganych informacji), jak i formalnej (przedstawienie informacji z naruszeniem ustawowego wymogu posłużenia się formularzem informacyjnym, sformułowanie jej w sposób niezrozumiały dla typowego adresata itd.) (zob. T. Czech, Kredyt…). Podobny pogląd przyjął Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 8 października 2021 r. w sprawie I ACa 59/21, stwierdzając, że „naruszenie, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, oznacza niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez kredytodawcę obowiązku, jaki wynika z tego przepisu, a dla zastosowania sankcji kredytu darmowego nie ma znaczenia zakres lub istotność naruszenia ani jego wpływ na interesy konsumenta. Przesłanką stosowania komentowanego omawianej sankcji nie jest również wystąpienie szkody w majątku konsumenta, nie jest ona oparta na konstrukcji odpowiedzialności odszkodowawczej kredytodawcy”. Natomiast, w myśl drugiego poglądu, omawiana sankcja powinna się odnosić jedynie do tych elementów, które są istotne dla oceny przez konsumenta zakresu zaciągniętego zobowiązania z tytułu kredytu konsumenckiego (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 9 listopada 2016r., C-42/15, (...) Slovakia a.s. przeciwko K. B., (...):EU:C:2016:842).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pierwszy z przytoczonych poglądów należy stanowczo odrzucić, o czym szczegółowo mowa będzie poniżej. Rozważając kwestię zakresu stosowania sankcji kredytu darmowego należy wyjść od tego, iż art. 45 u.k.k. stanowi transpozycję do polskiego porządku prawnego art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE L z dnia 22 maja 2008 r., dalej również jako: dyrektywa 2008/48/WE), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą. Przepis prawa krajowego nie wynika więc bezpośrednio z ww. dyrektywy w tym sensie, że nie jest tłumaczeniem zawartego w niej przepisu. Instytucja sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 u.k.k. została ustanowiona w polskim porządku prawnym w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE. Z uwagi na fakt, że ww. przepis jest wyrazem realizacji obowiązków nałożonych na Polskę przez prawo Unii Europejskiej, nadrzędne w stosunku do krajowego porządku prawnego, musi być on interpretowany zgodnie z duchem i celem dyrektywy 2008/48/WE.

Wynikający z dyrektywy obowiązek państw członkowskich do osiągnięcia przewidzianego w niej celu oraz wynikający z art. 5 [10] TWE obowiązek podjęcia wszelkich środków, zarówno ogólnych jak i szczególnych, do zapewnienia realizacji tego obowiązku, wiąże wszystkie organy państwa członkowskiego, w tym sądy, w sprawach należących do ich jurysdykcji. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to czy przepisy te zostały wydane przed czy po przyjęciu dyrektywy, sąd krajowy powinien zinterpretować je tak dalece, jak jest to możliwe, w świetle treści i celu dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej cel i w ten sposób zachować się w sposób zgodny z art. 189 ust. 3 [249] TWE. (zob. wyrok ETS z dna 13 listopada 1990 roku, C-106/89, M., L.; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 roku, III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83). Obowiązek wykładni przepisów prawa krajowego w celu efektywnej transpozycji dyrektywy wynika również z wyroku ETS z dnia 10 kwietnia 1984 r. w sprawie C-14/83, von C. i K..

Dokonując wykładni przepisów normujących instytucję sankcji kredytu darmowego, należy w pierwszej kolejności mieć na względzie treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: (...)) z dnia 13 lutego 2025 roku w sprawie o sygn. C-472/23 (Legalis nr 3181142; dalej również jako wyrok (...), C-472/23), w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł w przedmiocie pytań prejudycjalnych przedstawionych przez Sąd Rejonowy dla m.st W. w W. postanowieniem z dnia 21 czerwca 2023 roku. Przedmiotowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnosi się bezpośrednio do instytucji sankcji kredytu darmowego obowiązującej w polskim porządku prawnym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zważył co następuje:

1) Artykuł 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że: okoliczność, iż w umowie o kredyt wskazano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która okazuje się zawyżona ze względu na to, że niektóre warunki tej umowy zostały następnie uznane za nieuczciwe w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a tym samym za niewiążące dla konsumenta, nie stanowi sama w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie dyrektywy (...).

2) Artykuł 10 ust. 2 lit. k) dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, że: fakt, iż umowa o kredyt wymienia pewną liczbę okoliczności uzasadniających zwiększenie opłat związanych z wykonaniem umowy, przy czym właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te opłaty, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie, o ile wskazanie to może podważyć możliwość dokonania przez tego konsumenta oceny zakresu jego zobowiązania.

3) Artykuł 23 dyrektywy (...) w związku z jej motywem 47 należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje – w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania.

Należy zauważyć, że zgodnie z treścią przedmiotowego wyroku instytucja sankcji kredytu darmowego nie jest sprzeczna z prawem Unii Europejskiej, przy czym skuteczność oświadczenia konsumenta w przedmiocie skorzystania z sankcji kredytu darmowego podlega każdoczesnej ocenie Sądu. Jak zważył, (...) w pkt 56 i 57 przedmiotowego wyroku: „z utrwalonego orzecznictwa wynika, że konsekwencje naruszenia obowiązków informacyjnych związanych z umową o kredyt mogą się znacznie różnić w zależności od tego, o jaki konkretnie obowiązek chodzi, przy czym waga tego naruszenia zależy ponadto w praktyce od liczby i wagi elementów, których nie zamieszczono w danej umowie o kredyt. Takie naruszenia mogą w szczególności utrudniać konsumentowi korzystanie z praw wynikających z umowy o kredyt (zob. podobnie wyrok z dnia 24 października 2024 r., Horyzont,C-339/23,EU:C:2024:918, pkt34). W związku z tym, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, zasada proporcjonalności nie stoi na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie postanowiło przewidzieć jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów za naruszenie różnych obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 10 ust. 2 dyrektywy (...), mimo że indywidualna waga naruszenia każdego z tych obowiązków oraz konsekwencje, jakie z tego wynikają dla konsumenta, mogą różnić się w zależności od przypadku.”

Skoro sankcja tzw. kredytu darmowego ma być konsekwencją niedochowania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, należy na wstępie ustalić jakim celom służą te obowiązki. W dalszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie pozwana (...) rzeczywiście naruszyła obowiązki informacyjne, wprowadzając konsumenta w błąd co do zakresu ich zobowiązania i czy skala tego ewentualnego naruszenia uzasadnia sankcję w postaci pozbawienia jej wszelkiego zysku z zawartej umowy pożyczki.

Motyw 18 wspomnianej powyżej dyrektywy 2008/48/WE stanowi, że konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 roku dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych). Niniejsza dyrektywa powinna zawierać szczegółowe przepisy dotyczące zarówno reklam odnoszących się do umów o kredyt, jak i pewnych standardowych informacji, które konsumenci powinni otrzymywać, by mieć w szczególności możliwość porównania różnych ofert. W motywie 19 dyrektywy mowa z kolei o tym, że w celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć. W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób.

W konsekwencji, mając na uwadze cel dyrektywy w zakresie instytucji sankcji kredytu darmowego obejmujący ustanowienie sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, Sąd zważył, że naruszenie przez kredytodawcę przepisu ustawy wskazanego w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nie skutkuje automatycznym powstaniem po stronie kredytobiorcy uprawnienia kształtującego w przedmiocie zastosowania sankcji kredytu darmowego.

W ocenie Sądu, dopuszczalność i skuteczność wykonania uprawnienia kształtującego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. wymaga zbadania rodzaju i stopnia naruszenia ustawy przez kredytodawcę przez pryzmat proporcjonalności skutków zastosowania sankcji kredytu darmowego, tj. przekształcenia stosunku prawnego łączącego strony umowy kredytu na skutek odpadnięcia obowiązku zapłaty odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. W każdym przypadku Sąd jest obowiązany zbadać wagę i skutki naruszenia przepisu ustawy przez kredytodawcę i rozważyć, czy w konkretnym przypadku kredytobiorcy służy wskazane uprawnienie, mając na względzie daleko idące skutki wykonania tego uprawnienia kształtującego. Innymi słowy, naruszenie przepisu ustawy przez kredytodawcę nie rodzi automatycznie po stronie kredytobiorcy uprawnienia do zastosowania sankcji kredytu darmowego bez względu na rodzaj i stopień naruszenia przepisu ustawy, cel naruszonego przepisu i skutki naruszenia. Taka wykładnia przedmiotowych przepisów jest zgodna z wykładnią dyrektywy 2008/48/WE przyjętej przez (...) w przytoczonym wyroku z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. C-472/23 (pkt 56 i 57).

Dotychczasowa praktyka sądowa w zakresie rozpoznawania spraw tego rodzaju koncentrowała się wyłącznie na stwierdzeniu faktu naruszenia przepisu ustawy, z czego wywodzono wniosek o skuteczności wykonania sankcji kredytu darmowego przez konsumenta. Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzenie naruszenia przepisu ustawy stanowi jedynie punkt wyjścia do dalszej oceny, czy waga tego naruszenia oceniana z pespektywy ochronnych celów dyrektywy uzasadnia skuteczne zastosowanie tak daleko idącej sankcji, co znajduje odzwierciedlenie w wyroku (...) z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23. Wynika stąd, że skonkretyzowane zarzuty przeciwko umowie kredytu konsumenckiego nie mogą być oderwane od ich ciężaru. Sąd odrzuca zatem pogląd, że każde naruszenie obowiązków szczegółowo opisanych w art. 30 ust. 1 u.k.k. (niezależne od rodzaju i wagi tego obowiązku) stanowi przesłankę stosowania tej instytucji. Nie należy bowiem tracić z pola widzenia, że sankcja ta ma być wprawdzie odstraszająca i skuteczna, ale również proporcjonalna. Chodzi o to, że o ile obowiązki informacyjne wymienione w art. 45 ust. 1 u.k.k. same w sobie są bezwzględne, to jednak oceniając skutki ich naruszenia, należy brać pod uwagę in casu ich istotność i doniosłość, aby sankcja kredytu darmowego nie była mechanizmem automatycznym, pomijającym istotne okoliczności danego przypadku. Pomysł i konstrukcja sankcji kredytu darmowego jest w całości przejawem inwencji ustawodawcy krajowego (tj. nie ma żadnego umocowania konstrukcyjnego w prawie unijnym – państwa mają swobodę w zakresie ukształtowania sposobu sankcjonowania naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawców). Sąd zważył, że za wyżej przedstawioną wykładnią art. 45 ust. 1 u.k.k. przemawiają cele powołanej dyrektywy, w tym jej art. 23. W konsekwencji, nie ma potrzeby zastosowania art. 5 k.c. do oceny żądania opartego na twierdzeniu o skuteczności sankcji kredytu darmowego. Instytucja nadużycia prawa podmiotowego zakłada brak sprzeczności określonego uprawnienia z normą prawa materialnego, którego jednak wykonanie na skutek sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa nie korzysta z ochrony prawnej w okolicznościach konkretnego przypadku. Skuteczność sankcji kredytu darmowego należy oceniać przede wszystkim przez pryzmat celu art. 45 ust. 1 u.k.k. i immanentnie z nim związanego kryterium proporcjonalności sankcji. Przytoczony przepis stanowi wystarczającą podstawę prawną do stwierdzenia, że z uwagi na wagę ewentualnych naruszeń oświadczenie konsumenta nie wywołało skutku w postaci odpadnięcia obowiązku zapłaty kosztów określonych w tym przepisie. Tak więc prawidłowa wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. nie narusza zasadniczego wymogu efektywności i jednocześnie proporcjonalności środków zmierzających do ochrony praw konsumenta w świetle prawa Unii Europejskiej. Dotkliwość i nieuchronność sankcji kredytu darmowego nie może być absolutyzowana, gdyż byłaby całkowicie pozbawiona wymogu proporcjonalności.

Należy również zauważyć, że w krajach członkowskich Unii Europejskiej problematyka kwestionowania konsumenckich umów kredytu/pożyczek nie jest nowa. Przykładowo w prawie francuskim doszło do zmian legislacyjnych uniemożliwiających w ogóle skuteczne kwestionowanie (...) bez wykazania rzeczywistej szkody majątkowej po stronie konsumenta (art. (...)-1 C. de la consommation [Kodeks konsumencki], wersja obow. od 19.07.2019r., https://(...), co było odpowiedzią ustawodawcy francuskiego na spory cywilne powstałe na tym tle. Choć należy podkreślić, że jeszcze przed tą zmianą legislacyjna pojawił się judykat idący w tym właśnie kierunku, zauważając – podobnie jak w niniejszej sprawie – że wskaźnik (...) (fr. (...)) w danej sprawie „nie działał na niekorzyść” pożyczkobiorców, bo był błędnie zawyżony (wyrok francuskiego Sądu Kasacyjnego z dnia 12 października 2016 r., numer skargi: 15- (...), Pierwsza Izba Cywilna, https:/(...)

Powyższe uwagi na tle prawnoporównawczym – zdaniem Sądu – są niezbędne, skoro sporna sankcja jako taka jest wymagana przez przepisy prawa unijnego, a szerszy ogląd tej problematyki w ustawodawstwie innego państwa członkowskiego może korzystnie wpłynąć na wykładnię przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Należy przy tym ponownie podkreślić, że stosowanie art. 45 ust. 1 u.k.k. winno być uzależnione od stwierdzania w umowie ewidentnych braków, a nie roztrząsaniu w procesach sądowych wątpliwości interpretacyjnych przy jej wykładni bądź konsekwencji zmian tekstu ustawy. W związku z powyższym, mając na uwadze cel dyrektywy w zakresie instytucji sankcji kredytu darmowego obejmujący ustanowienie sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, Sąd zważył, że naruszenie przez kredytodawcę przepisu ustawy wskazanego w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nie skutkuje automatycznym powstaniem po stronie kredytobiorcy uprawnienia kształtującego w przedmiocie zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Przesądziwszy powyższe, w dalszej kolejności należało ocenić zarzuty powoda odnośnie naruszenia poszczególnych obowiązków informacyjnych z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. W niniejszym przypadku zasadnicza oś sporu zasadzała się na kwestii zakazu pobierania przez kredytodawcę odsetek od skredytowanych kosztów kredytu i niewłaściwego oznaczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (dalej jako (...)), a tym samym również innych parametrów umowy.

Błędne oznaczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania miało stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. i wynikać z faktu naliczania odsetek również od skredytowanych kosztów kredytu. Jak twierdziła strona powodowa – skoro uznać za abuzywne lub nieważne postanowienia umowne w tym zakresie, to błędnie określono kwotę do zapłaty przez konsumentkę i błędnie obliczono (...).

Jak wynika z przytoczonego wyroku (...) z dnia 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23, przewidziany w art. 10 ust. 2 lit. g) tej dyrektywy obowiązek podania (...) jest spełniony, jeżeli (...) wskazane w danej umowie odpowiada (...) obliczonemu zgodnie ze wzorem matematycznym zawartym w części I załącznika I do wspomnianej dyrektywy na podstawie „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” w rozumieniu art. 3 lit. g) tej dyrektywy, który to koszt obejmuje koszty, jakie konsument jest zobowiązany ponieść na podstawie warunków tej umowy, w tym warunków, które następnie okażą się nieuczciwe i niewiążące dla konsumenta (zob. wyrok (...), C-472/23, pkt 35 i 36).

W wyroku z dnia 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zważył w pkt 30 i 31, że mając w szczególności na względzie zasadnicze znaczenie (...) dla konsumenta, wskazanie (...), które nie odzwierciedla wiernie wszystkich kosztów wymienionych w art. 3 lit. g) dyrektywy (...), pozbawia konsumenta możliwości określenia zakresu jego zobowiązania w taki sam sposób jak brak wskazania tej stopy [zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2024 r., (...) Bulgaria (Usługi dodatkowe do umowy o kredyt),C-714/22,EU:C:2024:263, pkt 55]. Art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, iż obowiązek wskazania (...) w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły nie ogranicza się do zakazu zaniżania go, ponieważ błędne wskazanie (...) może również zasadniczo polegać na zawyżeniu jego wartości.

Zważyć należy, iż w przedmiotowej umowie wskazano wszystkie założenia do obliczenia (...), wymienione w załączniku numer 4 do ustawy o kredycie konsumenckim (por. pkt 3 ppk 1-4). Umowa nie miała przy tym cech nietypowych, wymagających przyjęcia jakiś dodatkowych założeń (pkt 4. ww. załącznika do tej ustawy). Jednocześnie należy wyjaśnić, że sam wzór matematyczny zawarty w załączniku stanowi jedynie metodę (sposób) wyliczenia (...), sam w sobie nie stanowi wymaganego przez ustawodawcę założenia do obliczenia (...), a konsekwencji nie ma obowiązku jego zamieszczania w umowie. Należy także zauważyć, że już na pierwszej stronie umowy pożyczki (pkt 5.) wyraźnie wskazano całkowitą kwotę kredytu, a więc – co jest oczywiste – kwotę wliczoną do sumy podlegającej oprocentowaniu. Oczywiste zatem jest, że konsument zawierając umowę został w tym zakresie należycie poinformowany.

Dalej, jeśli chodzi o wymagane prawem założenia do obliczania (...), to w przedmiotowej umowie w sposób jasny wskazano wszystkie niezbędne parametry takie jak: czas trwania umowy (pkt 4), całkowity koszt pożyczki (pkt 17), data wypłaty pożyczki (pkt 6). Ponadto, zgodnie z oświadczeniem zawartym w umowie konsumentowi został wydany również harmonogram spłaty pożyczki. Bezcelowe byłoby przenoszenie jego treści do umowy, tym bardziej, że harmonogram ma charakter załącznika do umowy. Niczego więcej – poza odpowiednią wiedzą matematyczną – konsumentowi nie potrzeba do samodzielnego obliczenia (...).

Przyjęcie poglądu, że wykonanie obowiązku informacyjnego w zakresie oznaczenia (...) wymaga uwzględnienia wyłącznie świadczeń należnych na gruncie prawa materialnego, a nie wszystkich świadczeń określonych w umowie skutkowałoby tym, że jakakolwiek sprzeczność umowy z rzeczywistym zakresem obowiązku świadczenia przez kredytobiorcę automatycznie uzasadniałaby zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Jakakolwiek zmiana założeń przyjętych do obliczenia (...) skutkuje bowiem jego zmianą. Należy również podkreślić, że w przypadku bezskuteczności któregokolwiek postanowienia umownego przewidującego obowiązek świadczenia przez konsumenta na rzecz przedsiębiorcy (w szczególności postanowienia przewidującego prowizję, zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021r., III CZP 43/20, LEX nr 3246823), (...) wskazana w umowie nie odpowiadałaby rzeczywistemu zakresowi obowiązku świadczenia ciążącego na konsumencie. Uznanie w takim przypadku skuteczności sankcji kredytu darmowego prowadziłoby w rezultacie do wniosku, że jakiekolwiek naruszenie dokonane przez przedsiębiorcę mogłoby skutkować odpadnięciem obowiązku zapłaty kosztów kredytu przez konsumenta po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. W ocenie Sądu treść i cel dyrektywy 2008/48/WE (w szczególności wymóg proporcjonalności sankcji) stoi na przeszkodzie takiej wykładni powyższych przepisów. Pozbawienie podmiotu prawa prywatnego wszelkich korzyści wynikających z zawartej umowy z uwagi na zastrzeżenie w umowie nienależnego świadczenia byłoby niesprawiedliwe i w istocie miałoby na celu wyeliminowanie z obrotu przedsiębiorcy działającego w celach zarobkowych. Jeżeli strony zastrzegły w umowie świadczenie nienależne, zasadne jest żądanie zwrotu tego świadczenia, nie zaś brak obowiązku zapłaty kosztów kredytu przez konsumenta.

Należy podkreślić przy tym przejrzystość przyjętych założeń – gdyby nawet dyskutować, czy są one poprawne (orzecznictwo w zakresie dopuszczalności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie jest jednolite – zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2023 r. I CSK 4175/22, LEX nr 3569756), to niespornym jest, że w umowie ujawniono wszelkie obciążenia faktycznie ponoszone przez konsumenta. Wyraźnie zaznaczono, że (...) przedstawiono przy uwzględnieniu (doliczeniu) do podstawy wyliczenia także kosztów udzielonej pożyczki.

Istotne jest, że (...) jest wskaźnikiem, który ma służyć konsumentowi wyłącznie jako środek do porównywania różnych ofert rynkowych. Nawet jeżeli w danej umowie został on wskazany niepoprawnie z powodu błędu rachunkowego, to i tak nie zmienia to konkretnych praw i obowiązków finansowych wynikających z umowy kredytu. Jest więc tylko wskaźnikiem ujętym (w formie wyrażenia procentowego) mającym zbiorczo określać opłacalność oferty. Ma więc zupełnie inną cechę niż pozostałe wymogi ustawowe dotyczące umów kredytowych w ustawie o kredycie konsumenckim (np. wskaźnik oprocentowania pożyczki). Nie zmienia to oczywiście faktu, że ta jego specyficzna rola jest istotna rynkowo, bo w jednym parametrze odzwierciedla cechę oferty, która pozwala na jej porównanie z innymi ofertami kredytu dostępnymi na rynku. Tu z kolei należy wrócić do kwestii skutków sankcji kredytu darmowego, która niewątpliwie jest dotkliwa dla kredytodawcy, gdyż w razie jej ziszczenia pozbawiony zostaje jakiegokolwiek dochodu z umowy. Należy więc uznać, że oceniając zarzuty, które mogą skutkować skutecznością sankcji kredytu darmowego, należy badać ich doniosłość.

(...) samo w sobie nie tworzy i nie zmienia zobowiązań konsumenta (jest w czystej postaci parametrem finansowym) – ma tylko walor informacyjny umożliwiający porównanie ofert, o ile wszyscy uczestnicy rynku stosują dokładnie takie same założenia wyjściowe. W ujęciu założonego horyzontu czasowego ma cechy wskaźników antycypacyjnych ( ex ante), bo opiera się na założeniu zrealizowania umowy w określonym czasie i niezmienionym oprocentowaniu oraz ma charakter czysto analityczny (tj. nie rodzi konkretnych zobowiązań stron). W danym wypadku można wręcz stwierdzić, że (...) zaprezentowane przez pozwanego było zawyżone, a więc niekorzystne dla pożyczkodawcy w kontekście porównawczym, co oznacza, że pozwany pogorszył swoją pozycję rynkową. Pobieranie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu powoduje bowiem zwiększenie kosztów kredytu w porównaniu do ofert, w których odsetek nie nalicza się od tych kosztów, co wynika wprost z legalnej definicji tego wskaźnika: „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym” (art. 5 pkt 12 u.k.k.). Należy mieć zatem na względzie fakt, że pozwana słusznie uwzględniła przy obliczeniu (...) odsetki od skredytowanych kosztów kredytu, które według umowy konsument miał faktycznie zapłacić, zgodnie z treścią umowy. Tym samym, pozwana wypełniła obowiązek informacyjny w zakresie oznaczenia (...).

Na marginesie, należy zauważyć, że w wyroku z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23 (...) przyjął, że błędne wskazanie (...) może polegać również na zawyżeniu jego wartości (pkt 30 i 31). W ocenie Sądu podanie zawyżonego (...) nie jest równoważne jednak ze skutecznością oświadczenia o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Nie można a priori uznać za proporcjonalną sankcji, o której mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. w sytuacji, gdy kredytodawca podał w umowie (...) wyższą niż w rzeczywistości. Tego typu ocena wymaga analizy okoliczności danego przypadku, a w szczególności stopnia naruszenia tego obowiązku informacyjnego (w tym różnicy między prawidłowo obliczonym (...) a (...) podanym w umowie). Jak wcześniej wspomniano, z punktu widzenia oceny naruszenia obowiązku informacyjnego w zakresie podania (...) bez znaczenia pozostaje ocena zasadności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu, tym bardziej, że judykatura w tym zakresie nie jest zgodna. Na marginesie należy zauważyć, że zakaz pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie wynika wprost z przepisu rangi co najmniej ustawowej, a stanowi wyraz jednego z poglądów przyjętego na gruncie wykładni przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i dyrektywy 2008/48/WE. Omawiane zagadnienie (tj. dotyczące oprocentowania skredytowanych kosztów kredytu i wyliczenia (...)) jest obecnie źródłem sprzeczności w licznych orzeczeniach sądowych, a więc linia orzecznicza być może ukształtuje dopiero w przyszłości, tym bardziej, że kwestia ta aktualnie jest przedmiotem pytań prejudycjalnych.

W konsekwencji, Sąd doszedł do przekonania, że pozwana wywiązała się z obowiązku podania (...) w umowie kredytu, a analogicznie także innych parametrów mowy jak szacunkowa kwota do spłaty, szacunkowy koszt kredytu itp. Nawet w przypadku uznania, że pozwana nie wykonała wskazanego obowiązku z uwagi na nieuprawnione uwzględnienie przy obliczeniu (...) odsetek od skredytowanych kosztów zastosowanie sankcji kredytu darmowego byłoby nieproporcjonalne do wagi naruszenia, ponieważ zakaz pobierania odsetek od skredytowanych kosztów nie wynika z jasnego i jednoznacznego przepisu o randze co najmniej ustawowej, stąd pozbawienie podmiotu prawa prywatnego wszelkich korzyści wynikających z zawartej umowy z uwagi na powyższe naruszenie byłoby niesprawiedliwe i w istocie miałoby na celu wyeliminowanie z obrotu przedsiębiorcy działającego w celach zarobkowych. Jednocześnie wskazane powyżej pewne nieścisłości nie wpływały na zakres zobowiązania ani też nie powodowały żadnych ujemnych skutków dla pożyczkobiorcy. Zatem waga naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim była niewielka. Zastosowanie w tym przypadku sankcji kredytu darmowego byłoby całkowicie nieproporcjonalne do skali naruszenia przepisów ustawy. Jak wskazano powyżej sankcja kredytu darmowego ma zastosowanie jedynie w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych. Sąd nie bada zatem, czy postanowienia umowne są uczciwe, określają prawa i obowiązki kredytobiorcy będącego konsumentem w sposób zgodny z dobrymi obyczajami, czy nie naruszają praw konsumentów. Ustawodawca zastrzega dla konsumentów szereg innych narzędzi prawnych, których celem jest przywrócenie równowagi kontraktowej (jak np. przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych). Takim instrumentem natomiast nie jest uprawnienie przewidziane w art. 45 ust. 1 u.k.k., które jest uzależnione od tego czy konsument uzyskał informacje potrzebne do podjęcia decyzji oraz od negatywnej oceny postępowania kredytodawcy.

Dalej, należy wskazać, iż zarówno w prawie polskim, jak i wspólnotowym przyjmuje się model konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uważnego, ostrożnego, świadomego i krytycznego, który powinien działać racjonalnie i który jest w stanie prawidłowo rozumieć kierowane do niego informacje. Nie ma podstaw do przyznania konsumentowi tak uprzywilejowanej pozycji, w której byłby zwolniony z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści umowy, którą zamierza zawrzeć, w szczególności byłby zwolniony z obowiązku zapoznania się z treścią umowy. W niniejszym przypadku nie sposób uznać, aby powód spełniał powyższe kryteria umożliwiające uznanie go za konsumenta uważnego i krytycznego. Jak bowiem wynika z jego zeznań przed zawarciem umowy nie przejawiał żadnej aktywności w trakcie zawierania umowy, nie pytał o wyjaśnienie postanowień umowy, których nie rozumie, nie zgłaszał żadnych wątpliwości czy uwag. W takiej sytuacji obciążanie pozwanego kredytodawcy drobnymi nieścisłościami w treści umowy, przy całkowitym zlekceważeniu przez konsumentów podstawowych środków ostrożności, byłoby skrajnie niesprawiedliwe.

Strona powodowa zarzuciła także naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6 poprzez sformułowanie klauzuli o zmiennej stopie oprocentowania w sposób niedookreślony i nieprecyzyjny. Zarzut ten również nie zasługiwał na uwzględnienie. Umowa wskazywała na podstawy zmian oprocentowania w jasny i precyzyjny sposób. „Stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego” jest obiektywnym wskaźnikiem, o którym informacja jest powszechnie dostępna (stopa referencyjna NBP nie jest publikowana w formie odwołania to innych, kolejnych wskaźników). Jest to wskaźnik zupełnie jasny dla przeciętnego konsumenta. Każda umowa kredytu odwołuje się do pewnych zobiektywizowanych wskaźników makroekonomicznych, zmiennych w czasie (co jest naturalne i dopuszczalne przez prawo), a w tym przypadku odwołanie jest prawidłowe, jednoznaczne, niewprowadzające w błąd. Z treści omawianego postanowienia umownego nie wynika, że organem decydującym dowolnie o zmianie oprocentowania jest zarząd Kasy – jest to subiektywna i niepoprawna interpretacja powoda – z umowy wyraźnie wynika, że zarząd jest organem obowiązanym do wydawania uchwał w danym przedmiocie, przy czym kryteria zmian oprocentowania mają zakotwiczenie w prawidłowo określonych zobiektywizowanych wskaźnikach makroekonomicznych ujętych w umowie.

Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut dotyczący naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 i art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 poprzez rzekome nieokreślenie procedury oraz warunków, na jakich koszty kredytu ulegają zmianie, zwł. w momencie wcześniejszej spłaty. Zważyć należy, iż w umowie zastrzeżono wprost, że część kosztów (prowizja, składka ubezpieczeniowa) w ogóle nie ulega zmianie w trakcie trwania umowy, natomiast pozostałe koszty zostały szczegółowo określone w Tabeli prowizji i opłat stanowiącej załącznik do umowy (był on integralną częścią umowy), z którą konsument zapoznał się przed zawarciem umowy. Przedmiotowy załącznik nie musiał być od strony redakcyjnej elementem samej umowy. Poza tym nie ma żadnego dowodu, że pożyczkobiorca otrzymał tę Tabelę w niewłaściwej formie (np. ulotki). Wszak, w końcowej części umowy znajduje się oświadczenie konsumenta, że otrzymał ten właśnie załącznik do umowy. Umowa nie odnosiła w tym zakresie do tabeli dostępnej na stronie internetowej, w serwisie bankowości elektronicznej, przesłanej e-mailem lub wiadomością tekstową z hiperłączem do strony internetowej. Dalej, należy wskazać, że w pkt 20 dotyczącym zmian wysokości opłat i prowizji odwołano się do obiektywnego wskaźnika jakim jest „wskaźnik cen towarów i usług ogłaszanych przez Prezesa GUS”. Sporny wskaźnik jest publikowany w urzędowych publikatorach, bez dalszych odwołań i jest niemożliwy do pomylenia z innym. Nadto, bez wątpienia kredytodawca nie bierze udziału w procesie ustalania wysokości tego wskaźnika, stąd nie ma w tym zakresie pola do manipulowania wysokością opłat i prowizji. O wszelkich zmianach kredytodawca miał informować na trwałym nośniku przesłanym (pkt 11. umowy).

Ponadto uprawnienie do odzyskania – w razie wcześniejszej spłaty – określonych kosztów poniesionych przez kredytobiorcę ostatecznie (w razie sporu stron) zależy od rozstrzygnięcia sądowego i interpretacji postanowień umowy in casu. Tymczasem sankcja kredytu darmowego dotyczy ewidentnych braków w umowie, widocznych prima facie, a nie problemu interpretacji umowy w kontekście zróżnicowanego orzecznictwa sądowego.

Ustawa wymaga wyłącznie zamieszczenia w umowie informacji o prawie konsumenta do wcześniejszej spłaty kredytu i taka informacja w umowie została zawarta (patrz pkt 27). Ustawa nie nakładała na kredytodawcę obowiązku zawierania w umowie szczegółowych informacji takich, jak procedura i warunki, na jakich mogą ulec zmianie koszty kredytu w takim przypadku. Niemniej w umowie wystarczająco jasno wskazano, że w razie wcześniejszej spłaty pożyczki koszty pożyczki zostaną proporcjonalnie zmniejszone do pozostałego okresu („całkowity koszt pożyczki ulegnie obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, proporcjonalnie do tego okresu, licząc od momentu spłaty pożyczki przed terminem”). Zresztą wskazać należy, iż uprawnienie do zwrotu kosztów dotyczących okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, jest uprawnieniem ustawowym, które przysługuje niezależnie od zawartych w umowie postanowień w tym zakresie i kredytobiorca może go dochodzić na drodze sądowej bez składania dodatkowych oświadczeń. W takim stanie rzeczy art. 49 ust. 1 u.k.k. i jego rozumienie w orzecznictwie sądowym zapewniają kredytobiorcy wystarczającą ochronę dla jego interesu majątkowego w uzyskaniu zwrotu części pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Podkreślić przy tym należy, że nie ma ustawowego wymogu przenoszenia na grunt umowy o kredyt konsumencki wszelkich efektów sądowej wykładni prawa na podstawie różnorodnych orzeczeń, w tym takich, które określony podmiot prawa prywatnego uznaje subiektywnie za „istotne” lub „ważne”. Orzecznictwo na tle art. 45 ust. 1 u.k.k. nie wykształciło jednolitej ugruntowanej linii.

Z uwagi na powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że oświadczenie złożone w trybie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim było bezskuteczne, albowiem nie zaktualizowały się przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego. W tym stanie rzeczy, nie odpadł obowiązek uiszczenia przez konsumenta odsetek i innych kosztów kredytu.

Na marginesie wskazać należy, że celem art. 45 ust. 1 u.k.k. nie jest eliminacja z umów pożyczki niedozwolonych lub nieważnych postanowień umownych, gdyż temu służą inne instrumenty przewidziane w przepisach dotyczących ochrony konsumenta. Odstraszający charakter sankcji dotyczy obowiązku zawarcia w umowie określonych informacji, co jest niezależne od skutków wyeliminowania z umowy poszczególnych postanowień umownych. Nie jest możliwe, aby przedsiębiorca wariantowo wskazywał poszczególne parametry umowy, zwłaszcza przy niejednolitej linii orzeczniczej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 410 §2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. przy zastosowaniu art. 45 ust. 1 u.k.k. stosowanych a contrario Sąd oddalił powództwo.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł, na którą składają się opłata za czynności fachowego pełnomocnika będącego radcą prawnym w stawce minimalnej, stosownie do § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).