descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C (...)

Uzasadnienie wyroku zaocznego z dnia 8 kwietnia 2025 roku

Strona powodowa (...) S.A. z siedzibą W. w dniu 28 czerwca 2024r. (data nadania pozwu w placówce pocztowej – k. 17) wniosła przeciwko J. F. pozew domagając się zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 22.031,78 zł wraz

z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 3 kwietnia 2024 r. do dnia zapłaty. Nadto strona powodowa wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

Strona powodowa wskazała, że przez podpisanie weksla dnia 21 listopada 2023 r. pozwany zobowiązał się do zapłaty w dniu 2 kwietnia 2024 r. kwoty wskazanej w wekslu w wysokości 22.031,78 zł. Strona powodowa wezwała pozwanego do wykupu weksla. Weksel został wystawiony przez pozwanego na zabezpieczenie umowy pożyczki z dnia 21 listopada 2023 r. udzielonej przez stronę powodową pozwanemu jako konsumentowi. Pozwany nie dokonał żadnych wpłat tytułem spłaty pożyczki. Na dochodzoną pozwem należność składa się suma pozostałych do spłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie za każdy dzień opóźnienia w płatności każdej z rat.

W piśmie z 20 sierpnia 2024 r. strona powodowa sprecyzowała żądanie wskazując, że na dochodzoną kwotę składają się kwoty: 12 000 zł tytułem kapitału pożyczki, 340 zł tytułem opłaty przygotowawczej, 3986 zł tytułem prowizji, 480 zł tytułem prowizji pośrednika finansowego, 5190 zł tytułem odsetek umownych zgodnie z pkt. 1.2 umowy oraz 35,78 zł tytułem odsetek dziennych zgodnie z pkt. 4.1 umowy pożyczki.

Pozwany, któremu doręczono pozew za pośrednictwem komornika sądowego, zobowiązany do złożenia odpowiedzi na pozew, w której przytoczy wszystkie twierdzenia i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, pod rygorem zwrotu pisma złożonego po tym terminie oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów oraz wydania wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym, nie złożył odpowiedzi na pozew.

Stan faktyczny przedstawiał się następująco.

W dniu 20 listopada 2023 r. J. F. zawarł z (...) S.A. w W. umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Umowa ta, stanowiąca wzorzec umowny przygotowany przez (...) S.A. w W., stanowiła umowę pożyczki kwoty 12.000 zł, przewidując całkowitą kwotę do zapłaty w wysokości 21.996 zł, na którą składa się: całkowita kwota pożyczki wynosząca 12.000 zł (środki udostępnione J. F.), kredytowane koszty pożyczki wynoszące 4806 zł, na które składa się opłata przygotowawcza w wysokości 340 zł, prowizja pośrednika finansowego w wysokości 480 zł i prowizja (...) S.A. w W. w wysokości 3986 zł. Oprocentowanie pożyczki określono w stałej wysokości wynoszącej 18,405353% w skali roku. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 55,161279%. Spłata miała następować w 36 równych ratach miesięcznych obejmujących spłatę pożyczki i odsetek umownych w wysokości 611 zł i w terminach wskazanych w harmonogramie spłat, z terminem spłaty ostatniej raty w dniu 1 grudnia 2026 r. Od zadłużenia przeterminowanego należne były odsetki za opóźnienie w wysokości równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie, o której mowa w art. 481 § 2 1 k.c. (...) S.A. w W. mogła wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu J. F. do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, z zobowiązaniem do zachowania 30-dniowego okresu wypowiedzenia, a co miało skutkować powstaniem natychmiastowej wymagalności całkowitej kwoty do zapłaty. Umowa przewidywała zabezpieczenie spłat kwot należnych (...) S.A. w W. z tytułu umowy m.in. w formie weksla in blanco, który (...) S.A. w W. miała prawo wypełnić na zasadach określonych w deklaracji wekslowej.

Umowa pożyczki gotówkowej nr (...) k. 3-5, harmonogram spłat k. 6.

W dniu zawarcia umowy J. F. podpisał załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki konsumenckiej, określający zestawienie proponowanych kwot składających się na prowizję pożyczkodawcy w wysokości 3985 zł, to jest: 1062 zł na koszt wynagrodzeń pracowników (...) S.A. w W., 258 zł na koszt działań marketingowych, 54 zł na koszt utrzymania oraz obsługi systemów i infrastruktury teleinformatycznej, 70 zł na koszt operacji bankowych i kosztów pocztowych, 160 zł na koszt zużycia materiałów i energii, artykułów biurowych, środków czystości, 80 zł na podatki, daniny publiczne inne niż podatek dochodowy, 631 zł na podatek dochodowy, 1671 zł na marżę (...) S.A. w W..

Załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki konsumenckiej k. 7.

Do umowy pożyczki J. F. wystawił na rzecz (...) S.A. w W. weksel własny niezupełny ( in blanco) z klauzulą „nie na zlecenie”, do którego sporządzona została deklaracja wekslowa, w której określono, że (...) S.A. w W. może wypełnić weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu J. F. wynikającego z powyższej umowy pożyczki, a uzupełnienie weksla może nastąpić, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Weksel k. 16, deklaracja wekslowa k. 10.

J. F. w dniu 22 listopada 2023 r. została udostępniona kwota pożyczki

w wysokości 12.000 zł. J. F. nie dokonał żadnych wpłat tytułem spłaty pożyczki.

Potwierdzenie wykonania operacji k. 8, zakładka platby dla umowy (...) k. 27.

(...) S.A w W. w piśmie z 2 lutego 2024 r. wezwała J. F. do zapłaty w terminie 7 dni zaległych dwóch rat pożyczki, wymagalnych w dniach 1 stycznia 2024 r. i 1 lutego 2024 r., w łącznej wysokości 1222 zł. Wezwanie zostało doręczone dnia 22 lutego 2024 r. W piśmie z 4 marca 2024 r. (...) S.A. w W. oświadczyła, że ze względu na niepłacenie przez J. F. zobowiązań umownych zgodnie z kalendarzem spłat pożyczki, wypowiada umowę pożyczki z zachowaniem terminu 30 dni, a wystawiony przez J. F. weksel in blanco został wypełniony, wzywając jednocześnie do wykupu tego weksla w ciągu najbliższych 30 dni, informując, że oryginał weksla będzie dostępny do wglądu w archiwum spółki w B. przy ul. (...), wskazując, że dług wynosił na ówczesny dzień 22.031,78 zł. (...) S.A. w W. wypełniła weksel in blanco na kwotę 22.031,78 zł z datą płatności 2 kwietnia 2024 r.

Weksel k. 16, ostateczne wezwanie do zapłaty z 02.02.2024 r. k. 9; wydruk śledzenia przesyłek k. 12, wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla z 04.03.2024 r. k. 11.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wydania wyroku zaocznego stosownie do art. 339 § 1 i 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. Wówczas twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, przyjmuje się za prawdziwe, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Oznacza to, że sąd, o ile tylko nie ma uzasadnionych wątpliwości, zobligowany jest do uznania podanej przez powoda podstawy faktycznej, to jest twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych, za zgodną z prawdą bez potrzeby przeprowadzania postępowania dowodowego. Domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy jednak wyłącznie strony faktycznej i nie zwalnia sądu od rozważenia, czy przytoczone okoliczności uzasadniają należycie i w całości żądania pozwu oraz czy uwzględnienie tych żądań nie narusza obowiązujących przepisów. Sąd nie jest zatem zwolniony z obowiązku dokonania prawidłowej oceny materialnoprawnej zasadności żądania pozwu opartego na tych twierdzeniach (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z 29 maja 1958 r., 1 CR (...), OSNCP (...); wyroki Sądu Najwyższego: z 15 września 1967 r., III CRN (...), OSNCP (...); 15 marca 1996 r., I CRN (...), OSNCP (...); 6 czerwca 1997 r., I CKU (...), Prok. i Pr.-wkł. (...), s. 44; 31 marca 1999 r., I CKU (...), Prok. i Pr.-wkł. (...), s. 30). Jeżeli zatem w świetle przytoczonych przez powoda okoliczności brak jest podstaw do uwzględnienia żądania pozwu, sąd wyrokiem zaocznym oddala powództwo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 czerwca 1972 r., III CRN (...), Biul. SN (...).

Strona powodowa dochodzi od pozwanego zapłaty na podstawie weksla, a zatem podstawą żądania jest zobowiązanie wekslowe. Weksel niezupełny ( in blanco), wystawiony przez pozwanego, został uzupełniony przez stronę powodową. Jest on wekslem własnym, zawiera wszystkie elementy, od których zależy ważność weksla własnego, określone w art. 101 ustawy Prawo wekslowe (dalej: prawo wekslowe).

Z uwagi na to, że weksel in blanco został wystawiony przez pozwanego w celu zabezpieczenia wierzytelności strony powodowej i jej wydany, który zawiera zobowiązanie zapłaty na jej rzecz, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie ograniczenia określone w art. 10 i art. 17 prawa wekslowego wyłączające możliwość podnoszenia zarzutów dotyczących wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym lub wynikających ze stosunku podstawowego zabezpieczonego wekslem. Należy zaznaczyć, że między zobowiązaniem z weksla gwarancyjnego in blanco i stosunkiem podstawowym, stanowiącym podstawę wystawienia weksla, istnieje łączność. Znajduje ona oparcie w treści porozumienia między stronami stosunku podstawowego. Zobowiązanie oparte na wekslu nie powstanie zatem, jeżeli nie istnieje pierwotne roszczenie cywilnoprawne. Z tych przyczyn pozwany może podnieść skuteczny zarzut oparty m.in. na powyższym stosunku prawnym. Co do zasady dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel nie musi wykazywać podstawy prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla. Jednakże, jak wskazano powyżej, w stosunkach między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega złagodzeniu. Wystawca może bowiem podnieść zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na ich podstawie podważać zarówno istnienie jak i rozmiar zobowiązania wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas na płaszczyznę stosunku podstawowego, który w związku z zarzutami wystawcy podlega badaniu przez sąd oceniający zasadność powództwa. Wystawca może zatem kwestionować samo istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Podkreślić należy, że spór który przenosi się wówczas z płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, nie prowadzi do zmiany powództwa, ponieważ przedmiotem rozpoznania jest nadal to samo roszczenie wekslowe, a powód jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

Należy jednocześnie dodać, że w przypadku wystawienia przez osobę fizyczną będącą konsumentem weksla własnego in blanco w celu zabezpieczenia zapłaty wierzytelności wynikającej z umowy, sąd - jeżeli poweźmie wątpliwości co do zasadności roszczenia opartego na takim wekslu, z urzędu powinien zbadać umowę pod kątem zawarcia w niej klauzul nieuczciwych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2021 r., I NSNc (...) i powołane tam orzecznictwo). Jak potwierdzono bowiem w wyroku Sądu Najwyższego z 18 maja 2022 r., I NSNc (...), Lex nr (...), ochrona konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi w umowach jest skuteczna ex lege i sąd może dokonać ustaleń w tym przedmiocie także z urzędu, podczas rozpoznawania sprawy z udziałem konsumenta. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: (...)) sąd krajowy jest bowiem zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne, wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy 93/13, mają nieuczciwy charakter - w wypadku zaś potwierdzenia takiego stanu rzeczy, sąd powinien z urzędu zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu faktycznego i prawnego (por. wyroki (...) z: 13 września 2018 r., (...) Polska, (...) 21 grudnia 2016 r., G. N. i in., (...) i (...); 21 kwietnia 2016 r., R. i R., (...)). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany z urzędu to uwzględnić, chyba że konsument temu się sprzeciwi w sposób niewymuszony i jednoznaczny (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2018 r., III CZP(...)). W orzecznictwie (...) odniesiono się także wprost do kwestii dochodzenia roszczenia z weksla in blanco, stanowiącego zabezpieczenie wierzytelności wobec konsumenta - wskazując, że przepisy Dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiemu rozumieniu przepisów art. 10 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 160), które nie pozwala na działanie sądowi z urzędu w sytuacji, gdy ma on silne i uzasadnione przekonanie, oparte na materiałach niepochodzących od stron postępowania, z których wynika, iż umowa stanowiąca źródło stosunku podstawowego jest przynajmniej częściowo nieważna, a powód dochodzi swojego roszczenia z weksla in blanco, pozwany zaś nie zgłasza zarzutów i zachowuje się biernie. W takiej sytuacji sąd ten powinien z urzędu zbadać, czy postanowienia uzgodnione między stronami mają nieuczciwy charakter, i w tym zakresie zażądać od przedsiębiorcy pisemnego zapisu tych postanowień, tak aby zapewnić poszanowanie praw konsumentów wynikających z Dyrektywy 93/13 (por. wyrok (...) z 7 listopada 2019 r., (...) S.A., (...) i (...)). Tym bardziej należy uznać istnienie po stronie sądu orzekającego w sprawie obowiązku zbadania,

czy postanowienia umowy zawartej między przedsiębiorcą i konsumentem mają nieuczciwy charakter, w sytuacji, gdy dysponuje on treścią tej umowy - tak jak to ma miejsce

w rozpoznawanym przypadku, gdzie umowa została dołączona jako załącznik do pozwu

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2021 r., I NSNc (...)).

Stosunkiem podstawowym łączącym strony była umowa pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 i 2 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550,00 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki.

Nawet jeśli żądane przez stronę powodową, obok kapitału i odsetek, pozaodsetkowe koszty kredytu zawarte w umowie pożyczki, to jest prowizja, opłata przygotowawcza i prowizja pośrednika finansowego, łącznie nie przekroczyły maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu zgodnie z art. 36a ww. ustawy o kredycie konsumenckim, nie zwalniało to Sądu od oceny w świetle art. art. 385 ( 1) k.c. charakteru postanowień niniejszej umowy, które nakładały na konsumenta – pozwanego obowiązek zapłaty pozaodsetkowych kosztów. Stanowisko takie jednoznacznie wynika z orzecznictwa (...), odnoszącego się do przepisów dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (zmienionej dyrektywą (...)), zgodnie z którym okoliczność, iż dane postanowienie umowne mieści się co do zasady w granicach określonych ustawą, nie wyłącza uznania go za niedozwolone w stosunku z konsumentem (zob. wyrok (...) z 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach (...), (...) SA v. J. H. R. i inni oraz (...) SA v. M. R. L. i inni, pkt 40-41, czy też wyrok (...) z dnia 26 marca 2020 r. (...) S.A., R. (...)).

Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W niniejszej sprawie pozwany posiadał status konsumenta, bowiem dochodzone pozwem roszczenie wynikało z umowy pożyczki zawartej z przedsiębiorcą.

Specyfika sposobu zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki jednoznacznie wskazuje na brak rzeczywistego wpływu konsumenta na treść umowy pożyczki. Umowa będąca źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń stanowi wydruk sporządzony przez stronę powodową, którego treść została przygotowana przez stronę powodową na wzorcu umownym przez nią sporządzonym, jeszcze przed zawarciem przez strony tej umowy.

Jak wynika z treści umowy pożyczki, pozwany jako pożyczkobiorca mógł być co najwyżej uprawniony do wskazania propozycji indywidualnych warunków umowy w zakresie kwoty pożyczki, okresu na jaki ma zostać udzielona pożyczka czy terminu spłaty pożyczki. Postanowienia zawartej umowy nie zostały z pozwanym uzgodnione indywidualnie. Pozwany mógł przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie, bądź jej nie zawierać, o czym świadczy treść wzoru umowy, zawierającej standardową treść wykorzystywaną powszechnie w tego typu umowach przez stronę powodową.

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie pozwany nie miał wpływu na treść postanowień w części umowy zawierającej wymienienie pozaodsetkowych kosztów umowy. Zgodnie z art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a strona powodowa takiego dowodu nie zaproponowała (art. 6 k.c.).

Nie może budzić również wątpliwości, że postanowienia umowne dotyczące prowizji pożyczkodawcy nie dotyczyły głównych świadczeń stron.

Zdaniem Sądu postanowienia w powyższym zakresie nie dotyczą głównych świadczeń stron, ponieważ należą do nich tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. (I CK (...)) wskazał, iż pojęcie „głównych świadczeń stron” (art. 385 1 § 1 zd. 2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Do głównych świadczeń stron należy przeniesienie przez pożyczkodawcę określonej ilości pieniędzy i ich zwrot przez pożyczkodawcę w późniejszym terminie.

W ocenie sądu pozwany nie miał żadnego wpływu na te postanowienia umowy,

w których określono wskazane opłaty. Nie przedstawiono mu bowiem żadnego wyliczenia, różnych wariantów umowy, z których mógłby ewentualnie wybrać najbardziej odpowiednią ofertę dla siebie. Strona powodowa na taką okoliczność się nie powoływała.

Dokonując oceny postanowień umownych zawierających zapisy dotyczące prowizji pożyczkodawcy w świetle art. 385 1 k.c. należy stwierdzić, że opłata przygotowawcza oraz prowizja pośrednika finansowego nie budziły wątpliwości Sądu. Nie sposób uznać opłat za abuzywne. Opłata przygotowawcza w kwocie 340 zł zgodnie z zapisami umowy podlegała spłacie w ratach wraz z kwotą pożyczki. Udzielenie pozwanemu pożyczki z pewnością wymagało podjęcia przez pożyczkodawcę czynności przygotowawczych w postaci sporządzenia dokumentu umowy, sprawdzenia zdolności kredytowej pożyczkodawcy, poniesienia kosztów materiałów biurowych związanych z przygotowaniem umowy, itp. Oczywistym jest zatem, że strona powodowa poniosła koszty przygotowania umowy, które winny być jej zrekompensowane, dlatego też opłata przygotowawcza w kwocie 340 zł nie nosiła cech abuzywności, nie była sprzeczna z dobrymi obyczajami, a zważywszy na jej wysokość – nie mogła być postrzegana jako rażąco naruszająca interes konsumenta. Opłaty tego rodzaju pobierane są zwyczajowo przez różne instytucje sektora finansowego i przez firmy pożyczkowe, a celowość obciążenia nią kredytobiorcy, w realiach niniejszej sprawy, nie budzi wątpliwości Sądu. Powyższe wywody zachowują aktualność również odnośnie prowizji pośrednika finansowego w kwocie 480 zł. Z treści umowy wynika, że zawarta ona została za pożyczkodawcę przez pełnomocnika/pośrednika finansowego.

Natomiast w odniesieniu do prowizji pożyczkodawcy ocena naruszenia art. 385 1 k.c. jest już odmienna niż w przypadku opłaty przygotowawczej i prowizji pośrednika finansowego.

Obciążenie konsumenta pozaodsetkowymi kosztami w postaci prowizji pożyczkodawcy bez należytego poinformowania o nich klienta jako słabszej strony w stosunku do profesjonalnego przedsiębiorcy, to jest bez wyjaśnienia mu skutków zawarcia tych postanowień w umowie pożyczki, przy uwzględnieniu m.in. wysokości tych należności, w ocenie Sądu kształtuje prawa i obowiązki klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy.

W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołanie błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie nazywane nieuczciwym, odbiegające in minus od przyjętych standardów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2011 r., VI Aca (...)).

Z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoja przewagę, formułując konkretne postanowienia umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 września 2011 r., sygn. akt ACa (...)).

Pojęcie „interesów konsumenta” należy natomiast rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czas zbędnie tracony, dezorganizacja toku życia, przykrości, zawód, itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby naruszenie interesów konsumenta było w stopniu rażącym, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt VI ACa (...)).

Sąd uznał, że ustalenie przez stronę powodową należnej mu prowizji pożyczkodawcy na poziomie 3986 zł, przy kwocie udostępnionej kwocie pożyczki gotówkowej 12.000 zł należy zakwalifikować jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes pozwanego, będącego konsumentem, a jednocześnie słabszą stroną umowy.

Niewątpliwie postanowienia analizowanej umowy w zakresie prowizji pożyczkodawcy jawią się jako dowolne, a wysokość prowizji jako rażąco wygórowana, nie mająca uzasadnienia, także w aspekcie określenia w załączniku do wniosku o udzielenie pożyczki informacji o sposobie przeznaczeniu prowizji pożyczkodawcy. Mianowicie wskazanie w tym załączniku (k. 7), że na wysokość tej prowizji składa się podatek dochodowy zapłacony przez stronę powodową czy koszty prowadzenia działalności gospodarczej, w żaden sposób nie usprawiedliwia ustanowienia prowizji wynoszącej ponad 30% udzielonej pożyczki. W szczególności uzasadnianie wysokości prowizji koniecznością zapłacenia podatku dochodowego jest nielogiczne, gdyż powstanie obowiązku podatkowego strony powodowej zostało wywołane dopiero obciążeniem pozwanego kosztami pozaodsetkowymi, z których znaczną większość stanowi marża pożyczkodawcy (a więc jego wynagrodzenie – wchodzące w skład prowizji). W konsekwencji, gdyby marża nie była pobierana, strona powodowa byłaby obciążona podatkiem dochodowym w znacznie mniejszym stopniu. Zatem wobec tego, że to działania strony powodowej generowały jej obciążenia podatkowe i to wyłącznie ona miała wpływ na ich wysokość, nie można uznać za zasadne przerzucanie tych obciążeń na pożyczkobiorcę. Podobnie jeśli chodzi o koszty prowadzenia działalności, za rażąco niesprawiedliwe należy uznać przerzucanie ich na konsumenta, tym bardziej, że są one niewspółmiernie wysokie w stosunku do kwoty pożyczki, a co więcej nie zostały powiązane z konkretną umową pożyczki zawartą z pozwanym oraz nie zostało wykazane w ogóle poniesienie tych kosztów przez stronę powodową, a podkreślić należy, że pobierane przez pożyczkodawcę opłaty powinny być przeznaczone na pokrycie konkretnych kosztów rzeczywiście ponoszonych przez pożyczkodawcę w związku z zawartą umową i jej obsługą. Należy mieć przy tym na uwadze, że strona powodowa zastrzegła dla siebie także wysoką marżę (1671 zł wobec kwoty pożyczki 12.000 zł udostępnionej pozwanemu), która stanowiła dodatkowy zysk pożyczkodawcy obok oprocentowania pożyczki. Wysokość prowizji pożyczkodawcy nie znajduje uzasadnienia również w aspekcie zysków strony powodowej z prowadzonej działalności gospodarczej. Podstawowym zyskiem w przypadku umowy pożyczki są z reguły odrębnie pobierane odsetki, a strona powodowa w przedmiotowej umowie takie odsetki dla siebie zastrzegła (18,405353% w skali roku). Co więcej, zastrzegła także opłatę przygotowawczą, która powinna pokrywać wszystkie koszty poniesione przez stronę powodową w związku z zawarciem umowy. Należy zauważyć przy tym, że na podstawie twierdzeń strony powodowej można odnieść wrażenie, że prowadzona przez nią działalność w zakresie udzielania pożyczek jest działalnością wysoce nieopłacalną, wymagającą ponoszenia niewspółmiernie wysokich kosztów, a skoro tak, to za nieetyczne należy uznać przerzucanie kosztów prowadzenia takiej działalności na konsumentów, tym bardziej, że nawet instytucje finansowe takie jak banki, które są objęte wielokrotnie większymi restrykcjami i ograniczeniami, co się wiąże z ich dodatkowymi obowiązkami, a zatem dodatkowymi kosztami, są w stanie udzielać pożyczek i kredytów na znacznie korzystniejszych zasadach niż to zostało określone w przedmiotowej umowie pożyczki.

Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godzi w słuszny interes konsumenta. Należy przy tym przytoczyć stanowisko (...) wyrażone w odniesieniu do możliwości stosowania dyrektywy (...), zmienionej dyrektywą (...), na gruncie polskiego porządku prawnego, który stwierdził, że artykuł 3 ust. 1 dyrektywy (...) zmienionej dyrektywą (...) należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego” (zob. wyrok (...) w sprawach połączonych (...) (...) S.A. z siedzibą w B. i in.). Wobec powyższego Sąd uznał, że w realiach tej sprawy prowizja pożyczkodawcy stanowiła niedozwoloną klauzulę umowną.

Dlatego postanowienia umowy w tym zakresie nie mogły wobec pozwanego wywołać pożądanych przez stronę powodową skutków prawnych. Sąd przyjął, że postanowienia analizowanej umowy pożyczki w przedmiocie pozaodsetkowych kosztów pożyczki w zakresie prowizji pożyczkodawcy stanowią niedozwolone klauzule umowne i zgodnie z art. 385 1 k.c. nie wiążą pozwanego. Strona powodowa w żaden sposób nie wykazała, aby określona przez nią prowizja stanowiła rzeczywiste, ponoszone przez nią koszty związane z zawarciem wyłącznie przedmiotowej umowy, a zatem należy uznać, iż wysokość tych opłat wskazuje jedynie na podejmowanie czynności zmierzających do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych.

W konsekwencji pozwany zobowiązany był na mocy umowy pożyczki do zwrotu na rzecz strony powodowej jedynie kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 12.000 zł, prowizji pośrednika finansowego w wysokości 480 zł, opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł, łącznie w kwocie 12.820 zł powiększonej o kwotę dochodzonych odsetek umownych – 5190 zł oraz odsetek za opóźnienie – 35,78 zł.

W końcu należy podnieść, że żądanie umownych odsetek za opóźnienie od kwoty głównej dochodzonej pozwem jest niezasadne w części przekraczającej ustawowe odsetki za opóźnienie. Wynika to z tego, że brak jest zapisów ustawowych lub umownych pozwalających stronie powodowej na domaganie się odsetek umownych w ramach zobowiązania wekslowego. Weksel tworzy samodzielne zobowiązanie i nie mają do niego zastosowania postanowienia umowy zabezpieczonej wekslem. Zatem nawet postanowienie w umowie zabezpieczonej wekslem, że od zaległości należą się odsetki umowne, nie odnosi skutku do zobowiązania wekslowego. Jedyną możliwością dochodzenia odsetek umownych w przypadku weksla płatnego w określonym dniu jest objęcie sumą wekslową tych odsetek (o ile pozwala na to porozumienie wekslowe). W konsekwencji należało uwzględnić odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Weksel został przedstawiony pozwanemu do zapłaty w dnu 4 marca 2024 r., kiedy pozwany otrzymał od strony powodowej informację o wypełnieniu weksla i możliwości zapoznania się z jego oryginałem w archiwum Spółki. Strona powodowa domaga się jednak odsetek za opóźnienie do dnia 3 kwietnia 2024 r. Taką też datę Sąd uwzględnił.

Reasumując, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 18.045,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 kwietnia 2024 r. do dnia zapłaty o czym orzekł w punkcie 1. wyroku, oddalając w punkcie 2. wyroku powództwo w pozostałym zakresie.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 3. wyroku na podstawie art. 100 k.p.c., stosując zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów. Koszty procesu zostały poniesione wyłącznie przez stronę powodową, które wyniosły łącznie 4964,74 zł, w tym opłata od pozwu – 1102 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 3600 zł, opłata skarbowa od złożonego pełnomocnictwa – 17 zł oraz koszty doręczenia komorniczego – 245,74 zł. Wobec tego, że pozwany przegrał proces w 81,91% (uwzględniono roszczenie do kwoty 18.045,78 zł z żądanej kwoty 22.031,78 zł) powinien zatem ponieść koszty procesu w wysokości 4066,62 zł (81,91% z 4964,74 zł). Tę kwotę Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c.

W punkcie 4. wyroku Sąd nadał w zakresie punktu 1. i 3. wyroku rygor natychmiastowej wykonalności, zgodnie z art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

4. (...)

(...)

(...)