descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt I C 602/24/P

UZASADNIENIE WYROKU

Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie

z dnia 27 lutego 2025 roku

W dniu 10 czerwca 2022 r. powódka D. I., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła pozew przeciwko P. C., w którym domagała się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 45.833,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, a także wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu pełnomocnik podniósł, że Sąd Rejonowy dla Krakowa

– P. w K. postanowieniem z dnia 4 marca 2022 r. sygnatura XII Ns 768/21/P stwierdził, że spadek po M. C. (1), zmarłym w dniu 13 czerwca 2017 r.

w K., na podstawie ustawy w udziałach równych po 1/3, nabyli: M. C. (2)

jako żona, powódka D. I. jako córka oraz P. C. jako syn spadkodawcy.

W chwili otwarcia spadku spadkodawca nie posiadał żadnego majątku, gdyż za życia rozporządził nim w całości na rzecz pozwanego pomijając powódkę. Spadkodawca w dniu 30 grudnia 2004 r. wraz z żoną M. C. (2) dokonali na rzecz pozwanego darowizny przysługującego im na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej prawa własności nieruchomości położonej w G., powiat (...), stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) obr. 1 o powierzchni 0,23 ha, dla której Sąd Rejonowy w Myślenicach, V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...), której wartość powódka szacuje na 90.000,00 zł, a zatem wartość udziału spadkodawcy – na kwotę 45.000,00 zł. Przedmiotowa nieruchomość została w dniu 3 marca 2017 r. zbyta przez pozwanego za kwotę 50 000,00 zł. Ponadto, w dniu 29 listopada 2012 r. spadkodawca M. C. (1) wraz z żoną M. C. (2) dokonali na rzecz pozwanego darowizny prawa własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość wraz z udziałem

w wysokości (...) w nieruchomości wspólnej, położonego przy ul. (...) w K., składającego się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju o powierzchni 49,5 m 2. Lokal ten stanowił własność spadkodawcy i M. C. (2) na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej (księga wieczysta nr (...)). W przedmiotowej nieruchomości lokalowej zostało ustanowione na rzecz darczyńców prawo dożywotniej, osobistej i nieodpłatnej służebności mieszkania polegające na prawie korzystania z całego lokalu mieszkalnego. Wartość przedmiotowej nieruchomości powódka szacuje na kwotę 500.000,00 zł., a zatem wartość udziału spadkodawcy – na kwotę 250.000,00 zł. Powódka nie otrzymała od spadkodawcy jakichkolwiek darowizn ani zapisów podlegających zaliczeniu na należny jej zachowek, chociaż to ona, a nie pozwany, który wyjechał za granicę wiele lat temu, pomagała swoim rodzicom w codziennych czynnościach, w tym wspierała ich finansowo. Powódka jako spadkobierczyni ustawowa jest uprawniona do zachowku ze spadku po zmarłym ojcu a ponieważ jest osobą pełnoletnią i nie jest niezdolna do pracy, należy jej się 1/2 udziału, który jej przypada z tytułu dziedziczenia ustawowego. Pełnomocnik wskazał, że przy obliczeniu należnego powódce zachowku winny być brane pod uwagę darowizny poczynione przez spadkodawcę na rzecz pozwanego, gdyż nie były to drobne darowizny ani darowizny zwyczajowe. Nadto uwzględnić należy wszystkie darowizny niezależnie, czy nastąpiły wcześniej czy później niż 10 lat od otwarcia spadku.

Pozew został doręczony pełnomocnikowi pozwanego P. C. w dniu 5 listopada 2022 r. (k. 60). W odpowiedzi na pozew (pismo datowane na 28 listopada 2022 r.) pozwany, działając przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości

oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu pełnomocnik powołał się na treść pisma z dnia 9 lutego 2022 r. złożonego w sprawie o sygnaturze XII Ns 768/21/P, w którym pozwany szeroko opisał zachowanie powódki względem spadkodawcy oraz matki M. C. (2). W ocenie pełnomocnika postawa powódki względem spadkodawcy uzasadnia oddalenie powództwa

o zachowek w oparciu art. 5 k.c. Niezależnie od tego pełnomocnik podniósł, że powódka nie wykazała żądania co do wysokości, pomimo iż w tym zakresie ciąży na niej ciężar dowodzenia. Zdaniem pełnomocnika umowa darowizny z dnia 30 grudnia 2004 r.

nie powinna zostać zaliczona na poczet udziału spadkowego pozwanego w spadku

po M. C. (1). Z kolei, umowa darowizny z dnia 29 listopada 2012 r. co prawda może zostać zaliczona na poczet udziału spadkowego pozwanego w spadku, jednakże wykazanie, że doszło do zawarcia takiej umowy w myśl art. 6 k.c. ciąży na powódce

a pozwany nie ma obowiązku przedstawiania dokumentu umowy darowizny.

W piśmie przygotowawczym oznaczonym datą 16 października 2024 r. pełnomocnik pozwanego potrzymał pisemne stanowisko wnosząc o oddalenie powództwa, ewentualnie

o oddalenie powództwa ponad kwotę 15.000,00 zł i rozłożenie zapłaty na 60 równych rat. Pełnomocnik podkreślił, że powództwo powinno zostać oddalone na podstawie art. 5 k.c. Zwrócił uwagę, że pozwany nigdy faktycznie nie korzystał z otrzymanych nieruchomości.

O sprzedaży działki w G. zdecydowali rodzice a pozwany temu nie oponował. Wskazał, że to rodzice rozdysponowali środkami ze sprzedaży a pozwany był właścicielem działki niejako wyłącznie „na papierze” i tylko pozornie po jego stronie nastąpiło przysporzenie. Pełnomocnik wniósł o uwzględnienie w oparciu o art. 997 § 1 k.c. poniesionych przez spadkodawcę i M. C. (3) kosztów wykształcenia powódki a także darowizn rzeczowych które powódka otrzymała od rodziców. Podkreślił, że celem darowizn na rzecz pozwanego było wyrównania starań spadkodawcy i jego żony na rzecz stron które w przypadku powódki przybrały wymiar większych nakładów na jej kształcenie i zdobycie pracy oraz liczne darowizny rzeczowe w tym nie tylko artykułów gospodarstwa domowego ale też cennych rodzinnych pamiątek (obrazów) i samochodu. Powódka nie utrzymywała relacji rodzinnych

z rodzicami i bratem z powodu własnych decyzji, nie pomagała rodzicom w chorobie

będąc zajęta rozwojem swojej kariery zawodowej. Pełnomocnik wskazał, że jeśli roszczenie powódki zostanie uwzględnione to pozwany albo stanie się niewypłacalny albo będzie musiał sprzedać mieszkanie w którym zamieszkuje matka stron.

W piśmie oznaczonym datą 14 lutego 2025 r. pełnomocnik powódki podkreślił, że relacje powódki z ojcem były dobre. Powódka odwiedzała rodziców i pomagała w opiece na spadkodawcą. Choroba powódki powodowała po jej stronie ograniczenia chociażby fizyczne co powodowało, że nie mogła pomóc przy podnoszeniu ojca. Pełnomocnik podkreślił, że koszty pogrzebu spadkodawcy zostały pokryte z zasiłku pogrzebowego. Pozwany nie wykazał aby poniósł te koszty. Pełnomocnik zaprzeczył aby rodzice stron samodzielnie rozdysponowali nieruchomością w G. i aby po stronie pozwanego nie nastąpiło żadne przysporzenie z tego tytułu. Rodzice powódki nie ponieśli kosztów jej wykształcenia przekraczających przeciętną miarę. Zaprzeczył aby otrzymała od rodziców wartościowe darowizny w postaci artykułów gospodarstwa domowego, cennych obrazów oraz samochodu osobowego. Samochód od rodziców stron otrzymała córka powódki. Pełnomocnik wskazał, że brak jest podstaw do odroczenia terminu zapłaty zachowku. Pozwany jest młodym, zdrowym mężczyzną a kwota zachowku nie jest zbyt wysoka. Mają na uwadze czas trwania procesu pozwany, gdyby miał wolę podjęcia pracy, mógłby te środki już zgromadzić.

Pismem oznaczonym datą 31 stycznia 2025 r. pełnomocnik pozwanego cofnął wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka M. C. (2) (k. 397).

Na dalszym etapie postępowania strony podtrzymały pisemne stanowisko.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka D. I. urodziła się (...) w K.. Pracowała

zawodowo od 10 września 1979 r. do 31 sierpnia 2005 r. w (...) S.A. Ukończyła Technikum Geologiczne im. S. S. w K. (szkoła publiczna). W dniu

22 maja 1979 r. powódce zostało wystawione zaświadczenie o zdaniu egzaminu dojrzałości przed Państwową Komisją Egzaminacyjną uprawniające do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe. Dnia 28 maja 1992 r. powódka ukończyła Studium (...).

Dowody: świadectwo pracy (k. 408); świadectwo dojrzałości (k. 410); świadectwo (k. 411);

Na mocy umowy darowizny z dnia 30 grudnia 2004 r. spadkodawca M. C. (1) wraz z żoną M. C. (2) darowali pozwanemu P. C. prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości G., gmina G., powiat (...), stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) o powierzchni 0,2300 ha, dla której Sąd Rejonowy

w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...). Prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało darczyńcom na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej. Umowa darowizny prawa własności nieruchomości z dnia 30 grudnia 2004 r. została zawarta w formie aktu notarialnego, Rep. A numer (...) przed notariuszem J. C. w Kancelarii Notarialnej w D., (...). Następnie, M. C. (2), działająca w imieniu i na rzecz pozwanego P. C., na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa, Rep. A 3911/2012, sporządzonego w dniu 29 listopada 2012 r., zawarła w dniu 3 marca 2017 r.

z F. P. umowę jej sprzedaży za kwotę 50.000,00 zł.

Dowody : umowa darowizny z dnia 30 grudnia 2004 r. (t. I, k. 29-30); umowa sprzedaży z dnia 3 marca 2017 r. (t. I, k. 31-36); odpis zupełny księgi wieczystej nr (...) (t. I, k. 25-28).

M. C. (1) na mocy umowy darowizny z 19 czerwca 2007 r. darował J. I. (1) (córka powódki) samochód osobowy marki T., rok produkcji 1991 r.

Dowód: umowa darowizny (k. 318)

Na mocy umowy darowizny z dnia 29 listopada 2012 r. pozwany P. C. został obdarowany przez spadkodawcę M. C. (1) i jego żonę M. C. (2) prawem własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość wraz z udziałem

w wysokości (...) w nieruchomości wspólnej, położonego przy ul. (...) w K., składającego się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju o powierzchni 49,5 m 2. Lokal ten stanowił własność spadkodawcy i M. C. (2) na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej (księga wieczysta nr (...)). Jednocześnie nieruchomość została obciążona ograniczonym prawem rzeczowym, tj. służebnością mieszkania na rzecz M. C. (1) oraz M. C. (2), polegającej na nieodpłatnym, dożywotnim prawie korzystania z całego lokalu mieszkalnego przez uprawnionych.

Dowody : odpis zupełny księgi wieczystej nr (...) (t. I, k. 20-24); zeznania M. C. (2) (t. I, k. 187v, protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r.: 00:41:59-00:47:32); zeznania D. I. (t. I, k. 199v, protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.: 01:05:02-01:09:05); zeznania P. C. (t. I, k. 200v, , protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.: 01:35:27-01:44:22).

M. C. (1) zmarł w dniu 13 czerwca 2017 r. w K.. W chwili śmierci

był w związku z małżeńskim z M. C. (2). Zmarły pozostawił po sobie dwójkę pełnoletnich dzieci – powódkę D. I. oraz pozwanego P. C.. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie postanowieniem z dnia 4 marca 2022 r., sygnatura XII Ns 768/21/P stwierdził, że spadek po M. C. (1) nabyli na podstawie ustawy, w udziałach

po 1/3, żona M. C. (2), córka D. I. oraz syn P. C..

Dowód: odpis postanowienia z dnia 4 marca 2022 r., sygnatura XII Ns 768/21/P (t. I, k. 17).

W skład spadku po M. C. (1) nie wchodziły żadne wartościowe składniki majątkowe gdyż za życia spadkodawca nimi rozdysponował na rzecz pozwanego. Koszty pogrzebu M. C. (1) zostały sfinansowane z zasiłku pogrzebowego.

Dowody: zeznania M. C. (2) (t. I, k. 188v, protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r.: 01:10:33-01:12:19); zeznania D. I. (t. I, k. 199-199v; protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.: 00:49:58-00:54:44 i 01:05:02-01:09:05); zeznania P. C. (t. I, k. 200v-201, protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.: 01:45:51-02:01:30)

Na kilka lat przed śmiercią M. C. (1) podupadł na zdrowiu. Dla prawidłowego codziennego funkcjonowania potrzebował pomocy ze strony innych osób.

Od 2015 r. spadkodawca oraz jego żona M. C. (2) korzystali z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. oraz Polskiego Czerwonego Krzyża. Osoby pracujące w ramach tych instytucji, tj. G. N., E. S. oraz E. Z. w ramach swoich obowiązków przychodziły do państwa C. i pomagały

w codziennych żywnościach takich, jak sprzątanie, robienie zakupów czy przygotowywanie posiłków obojgu, a po śmierci pana M. M. C.. Dużą pomoc M. C. (1) przed śmiercią świadczyli również sąsiedzi, w tym W. N. i G. T.. Stan zdrowia spadkodawcy na kilka miesięcy przed śmiercią

uległ drastycznemu pogorszeniu. M. C. (1) miał wówczas trudności z poruszaniem się, jedzeniem i porozumiewaniem, w związku z czym kilka miesięcy spędził w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym.

Dowody : zeznania G. N. (t. I, k. 129-129v; protokół rozprawy z dnia 18 maja 2023 r.: 00:33:57-00:40:42 i 00:43:56- (...):59); zeznania E. S. (t. I, k. 130-130v,

protokół rozprawy z dnia 18 maja 2023 r.: 01:03:24-01:14:04), zeznania E. Z. (t. I, k. 131, protokół rozprawy z dnia 18 maja 2023 r.: 01:17:45-01:22:48), zeznania W. N. (t. I, k. 131v, protokół rozprawy z dnia 18 maja 2023 r.: 01:34:46-01:44:14), zeznania J. S. (1) (t. I, k. 169v, protokół rozprawy z dnia 12 września 2023 r.: 00:18:18-00:32:53), zeznania J. I. (2) (t. I, k. 172v, protokół rozprawy z dnia 12 września 2023 r.: 01:19:13-01:31:46).

Przed chorobą M. C. (1) powódka utrzymywała regularne kontakty

z rodzicami, które obejmowały również wspólne spotkania w trakcie świąt oraz uroczystości rodzinnych, np. urodziny czy imieniny członków rodziny. W okresie przed śmiercią M. C. (1), kiedy jego stan zdrowia tego wymagał, powódka mu pomagała. Pomoc ta obejmowała odwiedziny z zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym oraz w domu, robienie zakupów czy zawożenie go do lekarza bądź szpitala. M. C. (1) oraz M. C. (2) otrzymywali również od powódki kwoty rzędu 50 zł/100 zł. Pomoc ta nie była regularna, gdyż w tamtym okresie czasu powódka zamieszkiwała w innej miejscowości oraz świadczyła pracę, która wymagała od niej częstego opuszczania domu i wyjazdów. Pomoc

nie obejmowała wszystkich czynności koniecznych na do egzystencji spadkodawcy,

w szczególności takich jak podnoszenie z łóżka i innych czynności wymagających większego wysiłku fizycznego, co było związane ze złym stanem zdrowia samej powódki, u której

w 2015 r. zdiagnozowano oponiaka lewej półkuli. Powódka w związku z chorobą

miała wymioty i odczuwała silne zawroty głowy, a jej stan się polepszył dopiero w marcu 2017 r. po radioterapii. Wykonywane przez powódkę czynności nie mogły się wiązać

z dużą formą aktywności fizycznej.

Dowody: zeznania D. I. (t. I, k. 197v-198v, protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.:

00:17:25-00:43:27), zeznania J. S. (1) (t. I, k. 171 i 171v, protokół rozprawy

z dnia 12 września 2023 r.: 00:32:53-00:35:30 i 00:49:27-00:53:36) zeznania J. S. (2)

(t. I, k. 172v-174, protokół rozprawy z dnia 12 września 2023 r.: 01:29:40-01:36:27

i 01:51:28-02:11:13), zeznania J. R. (t. I, k. 189-189v, protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r.: 01:26:20-01:37:51), zeznania P. S.(t. I, k. 189v-190,

protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r.: 01:43:22-02:11:59)

Pozwany P. C. od ok. 2000 r. na stałe przebywa na terenie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, gdzie pracuje zarobkowo. Wynagrodzenie pozwanego nie jest stałe, gdyż podejmuje się on różnych prac okresowych i dorywczych. W związku

z tym, że uzyskiwane wynagrodzenie jest niskie, pozwany otrzymuje comiesięczny zasiłek od rządu brytyjskiego, którego wysokość jest różna, uzależniona od uzyskanego

w danym miesiącu wynagrodzenia. Zazwyczaj wynosi ok. 900-1000 funtów. Przed śmiercią spadkodawcy M. C. (1), w tym w czasie jego choroby, pozwany przyjeżdżał

do rodziców sporadycznie, raz na rok lub na dwa lata, przy czym utrzymywał

z rodzicami kontakt na odległość i pomagał przy załatwianiu spraw, a także przesyłał rodzicom artykuły spożywcze i gospodarstwa domowego.

Dowody: zeznania P. C. (t. I, k. 201-201v, protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.:

02:04:02-02:23:10), zeznania J. S. (1) (t. I, k. 172, protokół rozprawy

z dnia 12 września 2023 r.: 00:59:07-01:02:22), zeznania J. I. (2) (t. I, k. 174, protokół rozprawy

z dnia 12 września 2023 r.: 02:11:13-02:17:13), zeznania M. C. (2) (t. I, k. 187-187v,

protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2023 r.: 00:36:12-00:41:59).

Za życia spadkodawcy M. C. (1) powódka otrzymywała zwyczajowe, drobne darowizny od rodziców, w tym matki M. C. (2). Ich przedmiotem

były nieprzedstawiające jednakże dużej wartości przedmioty, w szczególności biżuteria, obrazy olejne a także artykuły gospodarstwa domowego.

Dowody: zeznania D. I. (t. I, k. 199-199v; protokół rozprawy z dnia 5 marca 2024 r.:

00:49:58-00:54:44 i 01:05:02-01:09:05); zeznania P. C. (t. I, k. 200v-201, protokół rozprawy

z dnia 5 marca 2024 r.: 01:45:51-02:01:30); zeznania M. C. (2) (t. I, k. 188v, protokół rozprawy

z dnia 14 grudnia 2023 r.: 01:01:13-01:10:33).

Wartość rynkowa udziału 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...), o powierzchni 0,2300, obręb G., jednostka ewidencyjna G., objętego księgą wieczystą nr (...) według stanu z dnia dokonania darowizny, tj. dnia 30 grudnia 2004 r. oraz cen aktualnych wynosi 36.660,00 zł.

Dowód : opinia biegłego sądowego (t. II, k. 271-291)

Wartość rynkowa udziału 1/2 w prawie własności samodzielnego lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w K. na ul. (...) w budynku nr (...), objętego księgą wieczystą nr (...) według stanu z dnia dokonania darowizny, tj. dnia 29 listopada 2012 r. oraz cen aktualnych wynosi 282.000,00 zł. Wartość dożywotniej, osobistej

i nieodpłatnej służebności mieszkania na rzecz M. C. (2) wynosi 62.000,00 zł.

Dowody : opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości (t. II, k. 245-270), opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości (t. II, k. 388-389).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty prywatne przedstawione przez strony postępowania, których wiarygodność nie była kwestionowana. Również Sąd nie doszukał się okoliczności mogących wzbudzać wątpliwości co do ich autentyczności,

w szczególności nie dostrzegł żadnych śladów podrobienia, przerobienia czy innej ingerencji.

Sąd podłużył się także dowodem w postaci opinii sadowej wraz z wyjaśnieniami sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości. Opinia została sporządzona w sposób rzetelny, profesjonalny i z zachowaniem należytych standardów, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy. Opinia nie budzi również żadnych wątpliwości w świetle

zasad logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, a nadto biegły

w sposób rzetelny i przekonujący odniósł się w złożonych wyjaśnieniach do wszystkich zgłoszonych zarzutów. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł żadnych uzasadnionych podstaw, by kwestionować wskazane przez biegłego wartości rynkowe udziałów w prawie własności nieruchomości darowane pozwanemu.

Ustalenia co do stanu faktycznego w niniejszej sprawie Sąd poczynił również

w oparciu o osobowe źródła dowodowe w postaci zeznań świadków G. N., E. S., E. Z., W. N. oraz G. T., których zeznania dotyczyły w szczególności pomocy, jaką świadczyli na rzecz spadkodawcy.

Sąd uznał zeznania świadków spontaniczne, jasne, spójne, zaś na ich podstawie można było wysnuć logiczne wnioski. Z relacji tych świadków wynika, że o istnieniu powódki wiedzieli głównie z relacji pani M. C. (2) i osobiście nie byli świadkami tego, aby D. I. przyjeżdżała do rodziców i im pomagała, przy czym warto zaznaczyć, że jak wynika wprost

z ich zeznań - świadkowie ci pojawiali się u państwa C. w określonych dniach

i godzinach. To, że nie zastali powódki w czasie, kiedy odwiedzali spadkodawcę i M. C. (2), nie oznacza jeszcze, że powódka w żaden sposób nie pomagała. Sąd uznał za wiarygodne także zeznania świadków J. S. (1), J. I. (3) oraz P. S., którzy zeznawali na okoliczność relacji powódki z rodzicami oraz bratem, jak również jej pomocy spadkodawcy przed jego śmiercią. Zeznania świadków nie sprawiały wrażenia uprzednio przygotowanych. Relacja przez nich przedstawiona była spójna

i logiczna. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, nie było podstaw do podważenia ich wiarygodności. Sąd nie znalazł podstaw do podważenia również zeznań świadka J. R., który opisywał relacje powódki z rodzicami i bratem oraz świadczoną przez nią pomoc dla spadkodawcy oraz matki. Co prawda zeznania świadka

w zakresie pomocy w chorobie M. C. (1) opierały się głównie na tym, co sama powódka zrelacjonowała świadkowi, jednakże w tym zakresie zeznania były spójne, logiczne i odpowiadały pozostałemu materiałowi dowodowemu. Za wiarygodne uznania należało zeznania powódki, która szczegółowo opisywała, jak wyglądały jej relacje z rodzicami za życia spadkodawcy oraz po jego śmierci, w szczególności po złożeniu wniosku

o stwierdzenie nabycia spadku po M. C. (1) i następnie po wytoczeniu powództwa o zachowek. Zeznania powódki co do świadczonej spadkodawcy pomocy

w trakcie choroby w ocenie Sądu również zasługiwały na przyznanie wiarygodności w pełni, albowiem znajdowały odzwierciedlenie w korespondujących ze sobą zeznaniach świadków J. S. (1), J. I. (2), P. S. oraz J. R.. Jednocześnie zeznania te nie stały w sprzeczności z tym, co zeznali świadkowie G. N., E. S., E. Z., G. T. oraz W. N.. Z relacji powódki wynika, że pomoc niesiona spadkodawcy przez nią nie była tak częsta, jak wyżej wymienionych osób, na co niebagatelny wpływ miał stan zdrowia powódki, jednakże nie można powiedzieć, że w żaden sposób nie pomagała ojcu w chorobie oraz matce.

W przekonaniu Sądu zeznania powódki były szczere, pozbawione wewnętrznej sprzeczności i spójne z pozostałym materiałem dowodowym, w tym w części z zeznaniami M. C. (2). Zeznania pozwanego P. C. były wiarygodne w zakresie, w jakim dotyczyły sposobu jego zarobkowania. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego w zakresie, w jakim wskazywał, że pozwana otrzymała od rodziców gotówka za sprzedaż działki w G.. Powódka tej okoliczności stanowczo zaprzeczyła zaś pozostały materiał dowodowy

(w tym zeznania M. C. (2) 14 grudnia 2023 r.) tego faktu nie potwierdza.

W przekonaniu Sądu zeznania świadka M. C. (2) zasługują na przyznanie im waloru wiarygodności jedynie w części, w jakiej pokrywają się z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności w zakresie faktu niepozostawienia przez spadkodawcę majątku, darowizn nieruchomości gruntowej i lokalowej dokonanych na rzecz pozwanego, dokonywanych drobnych, zwyczajowych darowizn na rzecz powódki oraz tego, jak wyglądały relacje świadka i spadkodawcy z powódką, jej mężem i dziećmi, gdy spadkodawca żył. Zeznania świadek M. C. (2) co do pomocy świadczonej jej i spadkodawcy przed jego śmiercią przez powódkę nie zasługują na wiarygodność. Są one wewnętrznie sprzeczne. Świadek podczas przesłuchania najpierw przyznała, że gdy spadkodawca jeszcze żył, to powódka kilkukrotnie pomagała im i robiła zakupy, po czym stwierdziła, że córka nigdy nie kupowała im środków higienicznych ani produktów spożywczych.

Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 3 k.p.c. pominął dowód z oświadczenia świadka M. C. (2) złożonego przy piśmie datowanym na 2 września 2024 r. (t. II, k. 380-383),

jako dowód nieprzydatny do wykazania danego faktu. Zgodnie z zasadą bezpośredniości zeznania świadka nie mogą być zastępowane przez pisemne oświadczenia które są składane bez rygoru odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo okazało się uzasadnione w przeważającej części.

Zgodnie z art. 991 § 1 i 2 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy,

którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony

jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym,

w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału; jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny,

bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia

od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Z kolei w myśl z 1000 § 1 k.c. jeżeli uprawniony

nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała

od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej

do uzupełnienia zachowku; jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

Instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet czasem i wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości ich udziału

w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2013 r., V CSK 385/12).

Strony są spadkobiercami ustawowymi ojca M. C. (1). Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z 4 marca 2022 r., sygnatura akt XII Ns 768/21/P spadek po M. C. (4) w częściach po 1/3 odziedziczyli żona M. C. (2), córka D. I. oraz syn P. C.. Powódce jako zstępnej spadkodawcy przysługuje uprawnienie do uzyskania zachowku. Jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 13 lutego 2004 r., II CK 444/02). W sprawie ustalić należało czy powódka uzyskała należny jej zachowek w postaci powołania do spadku, zapisu czy darowizny, a jeśli nie, to

w jakim zakresie przysługuje jej roszczenie o zachowek lub o jego uzupełnienie.

W celu obliczenia zachowku należy w pierwszej kolejności określić udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. W oparciu o przepis art. 991 § 1 k.c. stwierdzić należało, że skoro powódka nie jest małoletnia i jednocześnie nie jest trwale niezdolna do pracy, to przysługuje jej zachowek w wysokości 1/2 wartości udziału spadkowego, który by jej przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Udział spadkowy powódki wynosi 1/3 spadku, wobec czego powódka ma prawo do zachowku w wysokości 1/6 części substratu zachowku (1/2 z 1/3 daje 1/6). W sprawie nie było podstaw do uwzględnienia przy ustalaniu udziału spadkowego powódki innych spadkobierców niż powołanych do spadkobrania ustawowego (art. 992 k.c.).

Kolejnym etapem obliczania zachowku jest ustalenie tzw. substratu zachowku

(art. 993-995 k.c.). Ustalenie substratu zachowku wymaga przede wszystkim określenia czystej wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi z kolei różnicę pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu

z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego mająca moc zasady prawnej z dnia 26 marca 1985 r., sygnatura akt III CZP 75/84), a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem jednak długów wynikających z zapisów i poleceń. Po określeniu czystej wartości spadku dolicza się do niej, dla ustalenia substratu zachowku, wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, bez względu na to czy były one uczynione na rzecz spadkobierców, uprawnionych do zachowku, czy też innych osób. Wartość przedmiotu darowizny na potrzeby doliczenia oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalenia zachowku (art. 995 k.c.). Pewne jednak darowizny zostały wyłączone

od doliczania, w szczególności drobne, zwyczajowo przyjęte, oraz dokonane dawniej niż przed dziesięciu laty, licząc od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 k.c.). W doktrynie wskazuje się, iż do zwyczajowo przyjętych darowizn należą m.in. prezenty wręczane z okazji uroczystości rodzinnych, odwiedzin czy upominki dla osoby bliskiej w związku z jej osiągnięciami. Wartość ich musi być jednak niewielka, skoro ustawa określa je mianem drobnych. Z treści

art. 994 § 1 k.c. wynika, iż darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są obligatoryjnie doliczane do spadku, bez względu na czas ich dokonania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 sierpnia 2021 r., I ACa 505/20).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż spadkodawca M. C. (1) w chwili swojej śmierci nie posiadał majątku, a więc w skład spadku nie wchodziły żadne aktywa. Nie ustalono również istnienia długów spadkowych jakie obciążały spadek. Czysta wartość spadku po spadkodawcy była równa zeru. By ustalić substrat zachowku należało jednakże uwzględnić darowizny jakie spadkodawca za życia poczynił na rzecz pozwanego. Pozwany w dniu 30 grudnia 2004 r. otrzymał od rodziców M. C. (1) oraz M. C. (2) prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w G., stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...)

a także otrzymał od rodziców w dniu 29 listopada 2012 r. prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość wraz z udziałem w wysokości (...) w nieruchomości wspólnej, położonego przy ul. (...) w K., księga wieczysta (...). Nie budziło żadnych wątpliwości, że tych darowizn nie można uznać za drobne darowizny, zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte, skoro ich przedmiotem były nieruchomości przedstawiające znaczną wartość. Obie te darowizny podlegają zatem uwzględnieniu przy ustaleniu substratu zachowku (art. 994 § 1 k.c.).

Zgodnie z art. 995 § 1 k.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu

z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Sąd na podstawie opinii biegłego sądowego ustalił, że wartość rynkowa udziału 1/2 w prawie własności nieruchomości stanowiącej działkę nr (...), objętej księgą wieczystą nr (...) według stanu z dnia 30 grudnia 2004 r. oraz cen aktualnych wynosi 36.660,00 zł. Z kolei wartość rynkowa udziału 1/2 w prawie własności lokalu mieszkalnego nr (...) położonego

w budynku nr (...) na ul. (...) w K. (księga wieczysta nr (...)). według stanu z 29 listopada 2012 r. oraz cen aktualnych wynosi 282.000,00 zł. Wartość dożywotniej, osobistej i nieodpłatnej służebności mieszkania wynosi 62 000,00 zł.

W judykaturze wskazuje się, iż ustalając wartość nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny, obniża się jej wartość z uwagi na obciążanie ograniczonym prawem rzeczowym, w tym służebnością mieszkania, bez względu na to, czy służebność ta została ustanowiona przez spadkodawcę w umowie darowizny, czy już przez obdarowanego

po dokonaniu darowizny, zgodnie z jednoznaczną wolą darczyńcy, późniejszego spadkodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2013 r., sygnatura akt II CSK 403/12). Podczas zawarcia w dniu 29 listopada 2012 r. umowy darowizny ustalono, że darczyńcom na darowanej nieruchomości przysługiwać będzie ograniczone prawo rzeczowe w postaci dożywotniej, nieodpłatnej służebności mieszkania. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż w celu ustalenia substratu zachowku należało pomniejszyć wartość darowanego udziału w nieruchomości o wartość ustanowionej służebności mieszkania (62.000,00 zł).

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, Sąd na potrzeby wyliczenia zachowku należnego powódce ustalił substrat zachowku w kwocie 256.660,00 zł (220.000,00 zł + 36.600,00 zł). Dodać należy, że mimo, że nieruchomość położona

w G. została sprzedana za wyższą cenę niż jej wartość rynkowa aby ustalić substrat zachowku przyjąć należało wartość ustaloną w oparciu o opinię sądową z uwagi

na zakreślenie takiej podstawy faktycznej w pozwie (k. 5, k. 10).

Brak było podstaw aby przy obliczeniu substratu zachowku nie brać pod uwagę darowizny nieruchomości położonej w G.. Po pierwsze literalne brzmienie przepisów kodeksu cywilnego nie ogranicza możliwości dochodzenia od spadkobiercy zachowku jedynie do wartości wzbogacenia (por. art. 999 1 § 1 k.c. i art. 1000 § 1 k.c.). Po drugie nawet gdyby taka możliwość istniała, to pozwany nie udowodnił, że nie jest wzbogacony przez dokonanie tej darowizny. Nieruchomość co prawda została sprzedana przez matkę stron M. C. (2), która działała jako pełnomocnik pozwanego, jednakże pozwany nie wykazał

ile pieniędzy ostatecznie z tej transakcji uzyskał. Fakt, że pozwany otrzymał jedynie 5.000 zł nie mogła zostać udowodniona pisemnym oświadczeniem świadka M. C. (2) (k. 380-383), który to dowód został przez Sąd pominięty na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r.

Co więcej, sam pozwany na rozprawie w dniu 5 marca 2024 r. na pytanie ile pieniędzy otrzymał z tej sprzedaży odpowiedział, że nie pamięta (k. 202).

Wysokość zachowku należnego powódce wynosi zatem 42.776,67 zł

(1/6 z 256.660,00 zł). Powódka co prawda została powołana do dziedziczenia po M. C. (1) jednakże nie otrzymała żadnego przysporzenia z tego tytułu gdyż spadkodawca przed śmiercią rozdysponował całym majątkiem na rzecz pozwanego zaś darowizny które powódka otrzymywała uznać należy za wyłączone od doliczenia

(art. 994 § 1 k.c.). Zaliczeniu nie podlegały również koszty wykształcenia i wychowania co do których brak dowodu aby przekraczały przeciętną miarę (art. 997 § 1 k.c.).

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W orzecznictwie powszechnie dopuszcza się możliwość całkowitego pozbawienia prawa do zachowku w wyniku zastosowania art. 5 k.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2012 r., I CSK 75/12), jak również obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy (uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 19 maja 1981 r., III CZP 18/81). Judykatura stoi na stanowisku, że dopuszczalność całkowitego pozbawienia bądź też stosownego obniżenia przysługującego uprawnionemu prawa do zachowku dopuszczalne jest jednak tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych

z uwagi na zaistnienie szczególnych okoliczności. Sprzeczność z zasadami współżycia zachodzi bowiem wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musiałoby być ocenione negatywnie. Dokonując osądu roszczenia o zachowek w tym aspekcie trzeba przy tym mieć na uwadze, że prawa uprawnionego do zachowku przysługujące mu ze względu na szczególny, bardzo bliski stosunek rodzinny, istniejący między nim a spadkodawcą, służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dobrowolnie, z pominięciem swoich najbliższych.

Względy te nakazują szczególną ostrożność przy podejmowaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku, która nie może opierać się jedynie na ogólnym odwołaniu się do klauzuli generalnej zasad współżycia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2012 r., VI ACa 611/12). Nadużycie prawa przez żądanie zapłaty zachowku powinno być rozpatrywane

przede wszystkim w kontekście stosunków istniejących w płaszczyźnie uprawniony - spadkobierca, zaś okoliczności występujące na linii uprawniony - spadkodawca nie są wprawdzie pozbawione znaczenia, ale mogą zostać uwzględnione tylko jako dodatkowe, potęgujące ocenę sprzeczności żądania zapłaty zachowku z zasadami współżycia społecznego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 2014 r., I ACa 692/13). Zasadniczo wyłączenia prawa do zachowku, z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkobiercy, dokonuje on sam w drodze wydziedziczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 kwietnia 2017 r., I ACa 931/16).

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy,

iż pozwany zarzucał przede wszystkim powódce naruszenie zasad współżycia społecznego w związku z jej postawą wobec spadkodawcy i matki, nie zaś w stosunku do siebie samego jako zobowiązanego spadkobiercy. Niezależnie od tego stwierdzić należy, iż pozwany

nie wykazał należycie tych faktów, pomimo iż zgodnie z art. 6 k.c. na nim spoczywał ciężar ich udowodnienia. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do ograniczenia należnego powódce zachowku. Z materiału dowodowego wynika bowiem, iż powódka przed chorobą spadkodawcy regularnie spotykała się z nim oraz z matką, w tym podczas świąt oraz uroczystościach rodzinnych. Ich relacje należy uznać za poprawne. Ponadto powódka

w dalszym ciągu utrzymywała kontakt z ojcem, gdy ten przed śmiercią podupadł na zdrowiu. Wówczas pomagała mu na tyle, na ile pozwalała jej wykonywana praca, a w szczególności stan zdrowia. Powódka w tym czasie miała bowiem zdiagnozowanego oponiaka lewej półkuli, który w sposób znaczny ograniczał jej codzienne funkcjonowanie. Pomimo tych okoliczności, powódka na miarę swoich możliwości świadczyła pomoc spadkodawcy m.in. odwiedzała go z zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym oraz w domu, karmiła go, robiła zakupy oraz zawoziła ojca do lekarza lub szpitala. Całokształt tych okoliczności nie pozwala na stwierdzenie, że roszczenie powódki jest nieuzasadnione z uwagi na treść art. 5 k.c.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w pkt I wyroku zasądził na rzecz powódki

od pozwanego kwotę 42.776,67 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi

od tej kwoty od dnia 12 listopada 2022 r. do dnia wyrokowania (27 lutego 2025 r.). Podstawę prawną żądania odsetkowego stanowił przepis art. 481 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, w myśl którego roszczenie o zapłatę kwoty potrzebnej do pokrycia bądź uzupełnienia zachowku jest roszczeniem bezterminowym, którego termin wymagalności ustala się w oparciu o art. 455 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 24 marca 2017 r., I ACa 1433/16). Wobec tego stwierdzić należy, iż dłużnik pozostaje w opóźnieniu i jest zobowiązany do zapłaty odsetek od chwili wymagalności, tj. chwili ustalonej w wezwaniu do zapłaty, ewentualnie - w razie wniesienia powództwa bez wcześniejszego wezwania - od chwili doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. Biorąc pod uwagę że wezwanie do zapłaty zostało zawarte w pozwie który doręczono pełnomocnikowi pozwanego w dniu 5 listopada 2022 r. (k. 60) przyjąć należy, że pozwany znalazł się

w opóźnieniu z zapłatą wobec powódki od dnia 12 listopada 2022 r. To, że świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie oznacza, że dłużnik ma obowiązek spełnienia świadczenia bez nieuzasadnionej zwłoki, czyli tak szybko, jak to jest możliwe w normalnym toku spraw ale nie – natychmiast (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2015 r., II CSK 822/14). W ocenie Sądu uzasadnionym jest przyjęcie, że zamieszkujący za granicą pozwany powinien uregulować należność wobec powódki do piątku kolejnego tygodnia po skutecznym doręczeniu pozwu (pozew doręczono w sobotę 5 listopada 2022 r.).

Wobec powyższego Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty należnego powódce zachowku od dnia 12 listopada 2022 r. do dnia 27 lutego 2025 r. z uwagi

na rozłożenie pozwanemu na raty należności zasądzonej na rzecz powódki.

W toku postępowania pozwany złożył wniosek o rozłożenie na raty roszczenia z tytułu zachowku należnego powódce. Zgodnie z art. 997 1 § 1 k.c. obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach - jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku. W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat (art. 997 1 § 2 k.c.).

Na dzień 27 lutego 2025 r. łączna kwota należna powódce od pozwanego wynosiła 54.197,16 zł. Składa się na nią zachowek w kwocie 42.776,67 zł oraz odsetki ustawowe

za opóźnienie za okres od 12 listopada 2022 r. do 27 lutego 2025 r. w kwocie 11.420,49 zł (k. zob. wydruk z kalkulatora odsetek na k. 427). Sąd rozłożył pozwanemu całą należność zasądzoną na rzecz powódki w punkcie I wyroku na 60 miesięcznych rat: a) pierwsze 59 rat - po 915,00 zł; b) 60 rata - 212,16 zł, płatnych powódce miesięcznie do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu uprawomocnienia się wyroku, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat. Sąd uznał, że sposób zarobkowania pozwanego nie pozwala mu na dokonanie jednorazowej spłaty na rzecz powódki zaś podjęcie innego zatrudnienia może być utrudnione z uwagi na wiek pozwanego (prawie 53 lata). Pozwany z prowadzonej działalności na własny rachunek uzyskuje niskie dochody które są uzupełniane zasiłkiem. Sposób zarobkowania pozwanego i wysokość dowodów nie mogą być jednak powodem obniżenia wysokości zachowku. Nie przemawiają za tym żadne wyjątkowe okoliczności. Pozwany uzyskuje dochody w wysokości ok 1.500,00 funtów miesięcznie. Wysokość

jego zarobków zależy w dużej mierze od tego jakich zadań się podejmuje (zależy od jego woli i pomysłów). Co więcej, skoro jest w stanie przekazywać matce pieniądze to przy zwiększeniu zaangażowania powinien mieć możliwość regulowania na rzecz powódki rat

w kwotach po 915,00 zł miesięcznie. Za brakiem rozłożenia należności z tytułu zachowku na raty nie przemawia fakt posiadania przez pozwanego na własność darowanego mu lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K.. Pozwany co prawda jest właścicielem tego mieszkalnia jednakże z uwagi na zamieszkiwanie w nim matki uprawnionej z tytułu ustanowionej na jej rzecz służebności nie może z tego składnika majątku uzyskiwać dochodów. Jednocześnie zgromadzony materiał dowodowy nie przemawia ze twierdzeniem, że rozłożenie pozwanemu należności na raty odbije się negatywnie na sytuacji powódki.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie IV sentencji wyroku na podstawie

art. 100 zdanie pierwsze k.p.c., stosunkowo je rozdzielając. Zgodnie z przywołanym przepisem w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione

lub stosunkowo rozdzielone. Roszczenie powódki (45.833,00 zł) zostało uwzględnione

do kwoty 42.776,67 zł, a zatem powódka wygrała proces w 93% (42.776,67 zł/ 45.833,00 zł

x 100%). Na koszty poniesione przez powódkę złożyły się: opłata sądowa od pozwu

w kwocie 2.292,00 zł (art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych - dalej jak u.k.s.c.), wynagrodzenie pełnomocnika powódki będącego adwokatem w kwocie 3.600,00 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U z 2023 r., poz. 1964), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł (art. 1 ust. 1 pkt 2

w zw. z cz. IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, Dz. U.

z 2023 r., poz. 2111) oraz zaliczka na poczet kosztów wykonania opinii sądowej w wysokości 2.000,00 zł, czyli łącznie 7.909,00 zł. Należne powódce od pozwanego koszty procesu wyniosły zatem 7.355,37 zł (93 % z 7.909,00 zł). Pozwany poniósł koszty w kwocie 3.617 zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł, 3.600,00 zł jako wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika będącego radcą prawnym). Koszty należne pozwanemu

od powódki wyniosły zatem 253,19 zł (7% z 3.617,00 zł). Sąd przez przeoczenie

nie pomniejszył kosztów należnych powódce o koszty należne pozwanemu. Na rzecz powódki od pozwanego zamiast kwoty 7.355,37 zł należało zasądzić kwotę 7.102,18, zł.

O odsetkach od kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.

W punkcie V lit. a) i b) sentencji wyroku Sąd rozliczył koszty procesu

w postaci wydatków na opinię biegłego sądowego. Ten koszt został częściowo pokryty

z zaliczki wniesionej przez powódkę (2.000,00 zł) a w pozostałym zakresie - ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie. Łącznie wydatki związane ze sporządzeniem opinii wyniosły 5.592,33 zł (k. 295, k. 390). Niepokryta

z zaliczek stron pozostała kwota 3.592,33 zł. Mając na uwadze wynik procesu, Sąd nakazał ściągnąć od powódki z roszczenia zasądzonego na jej rzecz w punkcie I sentencji wyroku

na rzecz Skarbu Państwa - tut. Sądu kwotę 251,46 zł (7% z 3.592,33 zł). Od pozwanego

Sąd nakazał ściągnąć z tego tytułu na rzecz Skarbu Państwa – tut. Sądu kwotę 3.340,87 zł (93% z 3.592,33 zł). Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia o wydatkach są przepisy

art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 100 zdanie pierwsze k.p.c.

Sygnatura akt I C 602/24/P

ZARZĄDZENIE

1. odnotować:

a. uzasadnienie wyroku;

b. uzasadnienie postanowienia;

2. doręczyć odpis wyroku z dnia 27 lutego 2025 r. wraz z uzasadnieniem przez PI:

a. pełnomocnikowi powódki,

b. pełnomocnikowi pozwanego;

3. doręczyć odpis postanowienia z dnia 27 lutego 2025 r. wraz z uzasadnieniem pełnomocnikowi pozwanego przez PI;

4. wykonać zarządzenie z 27 lutego 2025 r.;

5. ponumerować karty akt;

6. od k. 401 założyć kolejny tom akt;

7. kal. 20 dni wraz z dowodami doręczeń.

K., dnia 21 marca 2025 roku

Sędzia Marek Kamionka