descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 527/19

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 15 lutego 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSO Andrzej Kuryłek

Protokolant: sekretarz sądowy Julia Smolińska

Uzasadnienie

Powód - Województwo (...) pozwem złożonym w dniu 7 stycznia 2019 r. wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym, że pozwane Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w W. ma zapłacić powodowi kwotę 483.803,25 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 maja 2018 r. do dnia zapłaty, kosztami procesowymi w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu.

W uzasadnieniu wskazał, że pozwany przejął z dniem 1 stycznia 2018 r. pracowników powoda, a zgodnie z art. 23 1 k.p. za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed przejściem części zakładu pracy na innego pracodawcę odpowiada dotychczasowy i nowy pracodawca. Wskazał, że pracownicy Wód Polskich nie otrzymali tego należnego, dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2017 od nowego pracodawcy i w związku z tym powód „mając na uwadze zasady współżycia społecznego, w trosce o dobro byłych pracowników (…) wypłaciło byłym pracownikom (…) dodatkowe wynagrodzenie roczne” (k.5 verte).

W dniu 1 lutego 2019 r. Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniający żądanie powództwa. ( k. 52).

W dniu 19 lutego 2019r. ( k. 63 - data nadania przesyłki poleconej) pozwany zaskarżył przedmiotowy nakaz zapłaty w całości wnosząc o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany poza zarzutami formalnymi (chybionymi) podniósł zarzuty merytoryczne, w tym zarzut braku legitymacji biernej. Stwierdził, że przejście pracowników do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w związku z wejściem w życie ustawy Prawo wodne nie wyłącza odpowiedzialności samorządu województwa za zobowiązania jego własnych jednostek organizacyjnych, które nie były samorządowymi osobami prawnymi. Pozwany podkreślił, że powód otrzymywał ze Skarbu Państwa środki m.in. na dodatkowe wynagrodzenia roczne dla pracowników jednostek związanych z gospodarką wodną w ramach poszczególnych samorządów wojewódzkich co świadczy o bezzasadności powództwa. Zaznaczył, że zobowiązanie do zapłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego obciążało powoda jako pracodawcę, który do końca 2017 r. zatrudniał poszczególnych pracowników. Podkreślił, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z zobowiązaniem własnym powoda, a nie zapłatą za zobowiązania innego podmiotu, gdyż w momencie nabycia przez pracowników prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok ich pracodawcą był powód. Wskazał, że zobowiązania Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa (...) w G. mają charakter zobowiązań własnych powoda, który odpowiada za własne zobowiązania finansowe jego samorządowych jednostek organizacyjnych (w znaczeniu formalnym i materialnym), które nie były samorządowymi osobami prawnymi ( sprzeciw od nakazu zapłaty k. 57- 61).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymywały zaprezentowane dotychczas stanowiska.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Na podstawie art. 239 ust. 1 w zw. z art. 525 ust. 2 tej ustawy powołano państwową osobę prawną Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w W., zwane dalej „Wodami Polskimi”. Podmiotowi temu powierzono wykonywanie zadań przewidzianych w przepisach ustawy prawo wodne, w tym zadania związane z gospodarowaniem wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, w szczególności kształtowaniem i ochroną zasobów wodnych, korzystaniem z wód oraz zarządzaniem zasobami wodnymi.

Na mocy art. 526 ustawy prawo wodne z dniem wejścia w życie ustawy Wody Polskie wykonują zadania dotychczasowego Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej.

Z uwagi na przejęcie przez Wody Polskie zadań związanych z gospodarką wodną dotychczas wykonywanych przez marszałków województwa oraz starostów powiatu, ustawodawca zadecydował o określeniu w art. 542 ustawy prawo wodne zasad przejścia pracowników zatrudnionych w jednostkach tych samorządów terytorialnych do Wód Polskich. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu „Przepisy art. 23 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy stosuje się odpowiednio”.

W dniach 5, 10 i 22 stycznia 2018 r. protokołem przekazania dokumentacji pracowniczej zostały przekazane pozwanemu przez Likwidatora Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa (...) w G. akta osobowe pracowników Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa (...) w G. w związku z ich przejściem na mocy art. 542 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne do pozwanego (niezaprzeczone twierdzenie powoda k-4 verte – okoliczność bezsporna).

Z pośród 141 pracowników zatrudnionych w 2017 r. w Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa (...) w G.:

- 113 pracowników stało się z mocy prawa pracownikami Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie,

- 2 pracowników stało się z mocy prawa pracownikami (...) Urzędu Wojewódzkiego,

- 26 pracowników przeszło na emeryturę, zmieniło pracodawcę, 1 osoba zmarła w 2017 r. (niezaprzeczone twierdzenie powoda –k.83).

Województwo (...) dokonało wypłat na rachunek bankowy pracowników przejętych przez pozwanego wypłaty dodatkowych wynagrodzeń rocznych (zwanych potocznie „trzynastkami”) na łączną kwotę 483.803,25 zł (niezaprzeczone twierdzenie powoda k.6 – okoliczność bezsporna).

Jak wynika z uczynionych wyżej przytoczeń w zakresie dokonanych przez skład orzekający ustaleń faktycznych okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy były między stronami bezsporne.

Z tych przyczyn należało niezrealizowane wnioski dowodowe stron pominąć (postanowienie: protokół rozprawy z dnia 27 stycznia 2023 r. k.189 verte, znacznik czasu: 00:35:56.) albowiem nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd zważył, co następuje

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do dwóch zagadnień stanowiących odpowiedzi na następujące pytania:

- która ze stron procesu zobowiązana była do wypłaty dodatkowego rocznego wynagrodzenia byłym pracownikom (...) Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w G., ewentualnie w jakich częściach każdy z pracodawców powinien te koszty ponieść?,

- czy z uwagi na fakt wypłacenia przez powoda byłym już pracownikom w/w wynagrodzeń przysługuje mu względem nowego pracodawcy czyli od pozwanego roszczenie o zwrot tych świadczeń?

Odpowiedzi na powyższe pytania należy poszukiwać w przytoczonych poniżej przepisach prawa.

Zgodnie z art. 36 § 2 ustawy pracownikach samorządowych pracownikowi samorządowemu przysługuje m.in. wynagrodzenie zasadnicze dodatkowe wynagrodzenie roczne na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Zasady nabywania prawa oraz ustalania wysokości i wypłacania dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej, zwanego dalej „wynagrodzeniem rocznym” określa ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Ust. 2 tego przepisu stanowi, że pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej 6 miesięcy.

Art. 5 ust. 1 i 2 ustawy stanowi, że wynagrodzenie roczne jest wypłacane z wyodrębnionych na ten cel środków na wynagrodzenia oraz że wypłaca się je nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.

Uwzględniając powyższe uregulowania stwierdzić należy, iż pracownicy Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w G. nabyli z dniem 31 grudnia 2017 r. jako pracownicy samorządowi uprawnienie do dodatkowego wynagrodzenia rocznego z mocy powołanej ustawy. Zatem nabycie w/w uprawnienia nastąpiło w ostatnim dniu zatrudnienia w Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych w G.. Roszczenia z tego tytułu, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy - stały się wymagalne po upływie I kwartału roku następnego, tj. dnia 1 kwietnia 2018 r.

Stwierdzić należy, że przewidziane w art. 541 ust. 5 ustawy prawo wodne odpowiednie stosowanie do roszczeń pracowników o zapłatę wynagrodzenia art. 23 1 § 2 k.p. miało ułatwić pracownikom dochodzenie roszczeń. Przypisanie odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia zarówno dawnemu jak i nowemu pracodawcy zwolniło tych pracowników od konieczności wykazywania, który z pracodawców i w jakiej części powinien uiścić należne im świadczenia. Jednocześnie treść powołanych przepisów w żaden sposób nie przesądza kwestii rozliczeń między Województwem (...), a Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie. W szczególności przedmiotowa regulacja nie stanowi podstawy dla formułowania jakichkolwiek roszczeń z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń pracowniczych przez dotychczasowego pracodawcę (powoda) w stosunku do nowego pracodawcy (pozwanego).

Rację ma pozwany, iż skoro świadczenia z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego wypłacone zostały przez powoda na rzecz pracowników, który w całym okresie objętym żądaniem pozwu byli jego (powoda) pracownikami – to tym samym mamy do czynienia z zobowiązaniem własnym powoda, a nie z zapłatą za zobowiązanie innego podmiotu.

Należy podkreślić, że ustawa prawo wodne nie zawiera przepisu wskazującego, że zobowiązania względem pracowników marszałków województwa, wykonujących zadania przewidziane ustawą Prawo wodne z 2001 roku, dotyczące zatrudnienia sprzed 1 tycznia 2018 r., przechodzą z mocy prawa na Wody Polskie.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie nie ponosi odpowiedzialności za żadne wcześniejsze zobowiązania marszałków województw związane z istnieniem Zarządów Melioracji i Urządzeń Wodnych, w tym wobec ich pracowników. Mając dodatkowo na uwadze fakt, że dodatkowe wynagrodzenie w całości dotyczy okresu pracy tych pracowników na rzecz Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w G., brak jest podstaw do przyjęcia, żeby w jakiejkolwiek części do jego zapłaty było zobowiązane Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Skutku takiego nie rodzi fakt, że dopiero w 2018 roku należności te stały się wymagalne. W konsekwencji podmiotem wyłącznie zobowiązanym do uregulowania należności na rzecz byłych pracowników był powód.

Jeżeli strona powodowa nie uzyskała od Skarbu Państwa dotacji na wypłatę byłym pracownikom dodatkowych wynagrodzeń, to ewentualne roszczenia powinna w tym zakresie kierować do Skarbu Państwa. Jednocześnie stwierdzić należy, iż roszczenie z tytułu zaniechania wypłaty dotacji w całości albo w części jest czym innym niż dochodzenie roszczenia z tytułu zwrotu wypłaconych pracownikom świadczeń dodatkowych. Oba roszczenia różni nie tylko przedmiot ale także podmiot będący zobowiązanym z tytułu realizacji roszczenia. Zatem wniosek pozwanego o wezwanie Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...) w charakterze pozwanego nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem nie spełniał on, ani przesłanek z art. 194 § 1 k.p.c., ani przesłanek z art. 194 § 3 k.p.c.

Ponieważ, jak zostało już wyżej wskazane wypłacenie przez powoda byłym swoim pracownikom świadczeń z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres w całości przypadający na okres zatrudnienia tychże pracowników u powoda było zapłatą za dług własny, a nie cudzy (pozwanego) - powód spełniając w/w świadczenie nie wstąpił w prawa zaspokojonego wierzyciela (wierzycieli w osobach w/w pracowników) (art. 518 § 1 pkt 1 k.c. – a contrario).

Powoływanie się przez powoda na zasady współżycia społecznego jako podstawę uzasadniającą dochodzone roszczenie także nie może uzyskać akceptacji Sądu albowiem instytucja nadużycia prawa, mająca na gruncie prawa materialnego swoje uregulowanie w przepisie art. 5 k.c., jest środkiem defensywnym, którego istota sprowadza się do obrony w ściśle określonych, wyjątkowych okolicznościach sprawy przed formalnie słusznymi roszczeniami, formułowanymi przez inne podmioty. Zatem nie może ona przybrać postaci zaczepnej, tj. nie może stanowić uzasadnienia kreowania określonego roszczenia.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c. mając na względzie odpowiedzialność za wynik procesu, ustalając, że powód jako przegrywający sprawę jest zobowiązany do zwrotu pozwanemu całości kosztów procesu (pkt II sentencji wyroku).

Sędzia Andrzej Kuryłek