descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt I C 505/24

Wyrok zaoczny

W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 14 sierpnia 2025 roku

Sąd Rejonowy w Mikołowie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Grzegorz Czapla

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Izabela Gehfeld-Mendecka

Sygn. akt I C 505/24

Uzasadnienie

(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w W. domagała się zasądzenia od pozwanej M. J. kwoty 4 634, 35 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 11 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwu wskazała, że pozwana zawarła z poprzednikiem prawnym powoda umowę karty kredytowej numer (...) na mocy której pierwotny wierzyciel zobowiązał się do świadczenia na jej rzecz usług finansowych. Naprowadzono, że z tytułu realizacji tej umowy poprzednik prawny powoda udzielił pozwanej finansowania na kwotę 1 100 zł miesięcznie, pozwana jednak zaprzestała spłacania zobowiązania. W umowie strony ustaliły, że świadczenie pozwanej zostanie spełnione przez zapłatę ustalonej kwoty na rachunek bankowy poprzednika prawnego powoda w terminie nie później niż do określonego w umowie dnia miesiąca. Wskazano, że saldo końcowe transakcji wynosiło 4 634, 35 zł i stało się wymagalne wskutek wypowiedzenia umowy, którego skutek nastąpił 11 kwietnia 2023 r. Od tej daty powód miał zatem prawo do naliczania odsetek maksymalnych za opóźnienie. Podniesiono, że 7 listopada 2023 r. powód nabył w drodze umowy cesji wierzytelność od swojego poprzednika prawnego, a następnie wezwał pozwaną do zapłaty należności w terminie tygodnia od otrzymania wezwania. Pomimo wezwania pozwana nie spłaciła zobowiązania.

Do pozwu dołączono poświadczoną kopię umowy o kartę kredytową z 28 października 2021 r. zawartej między pozwaną a (...) Spółką z o.o. w W.. Na mocy tej umowy spółka udzieliła pozwanej limitu kredytowego i wydała kartę kredytową. Postanowiono jednocześnie, że integralną częścią umowy jest regulamin wydawania i używania kart kredytowych (...) oraz tabela opłat i prowizji. Zgodnie z umową (...) udzieliła pozwanej limitu kredytowego w wysokości 1 100 zł, który został udzielony na czas określony, upływający po okresie 12 miesięcy liczonych od dnia postanowienia limitu kredytowego do dyspozycji klienta. W § 1 ust. 15 umowy postanowiono, że głównym świadczeniem klienta jest opłata za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego naliczana każdego dnia za każde rozpoczęte 100 zł limitu kredytowego, wykorzystane na poczet zleconych przez klienta transakcji płatniczych zaliczonych w ciężar rachunku karty. Wskazano, że wysokość opłaty za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego oraz wysokość pozostałych opłat i prowizji określa taryfa. Postanowiono nadto, że od wykorzystanej kwoty limitu kredytowego nie pobiera się odsetek kapitałowych. Całkowitą kwotę do zapłaty na dzień zawarcia umowy o kartę kredytowa określono na 3 813, 20 zł, a całkowity koszt kredytu na 2 713, 20 zł. Jednocześnie w umowie postanowiono o wydaniu pozwanej karty kredytowej (§ 2), zasadach spłaty zadłużenia (§ 3). Postanowiono także, że odsetki od zadłużenia przeterminowanego naliczane są według zmiennej stopy procentowej równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie (kopia umowy na k. 9-10).

Zgodnie z postanowieniami taryfy opłat i prowizji (k. 11) opłata miesięczna jest naliczana raz w miesiącu w momencie generowania miesięcznego zestawienia operacji w wysokości 0, 68 zł za każdy dzień oraz każde rozpoczęte sto złotych limitu kredytowego wykorzystane na poczet zleconych przez klienta transakcji płatniczych zaliczonych w ciężar rachunku karty. Postanowienie to znalazło swoją konkretyzację w tabeli stanowiącej załącznik do taryfy opłat i prowizji wskazującego wysokość opłaty miesięcznej za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego. I tak przykładowo, od kwot w przedziale 0,01 zł – 99, 99 zł pobierano opłatę w wysokości 20, 40 zł, w przedziale 1 000 zł – 1 099, 99 zł – 224, 40 zł, a 500 – 1 599, 99 – 326, 40 zł, 2 000 – 2 099, 99 zł – 428, 40 zł, 3 000 zł – 3 099, 99 zł – 632, 40 zł, 4 000 – 4 099, 99 zł – 836, 40 zł, 5 000 – 5 099, 99 zł – 1 040, 40 zł (tabela na k. 11v).

Zgodnie z listą transakcji (...) (k. 12-14) pozwana otrzymała 8 listopada 2021 r. kwotę 1 000 zł. Już za samą wypłatę gotówki obciążono pozwaną prowizją w kwocie 50 zł. Obciążono ją także prowizją za wydanie karty w wysokości 15 zł. 25 listopada 2021 r. naliczono pozwanej pierwszą opłatę miesięczna za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego w kwocie 135, 32 zł oraz opłatę miesięczną za kartę (10 zł). Kolejne opłaty miesięczne naliczono pozwanej od wykorzystywanego limitu kredytowego odpowiednio 24 grudnia 2021 r. (228, 48 zł), 25 stycznia 2022 r. (245, 48 zł), 25 lutego 2022 r. (272, 68 zł), 25 marca 2022 r. (266, 56 zł), 25 kwietnia 2022 r. (321, 64 zł), 25 maja 2022 r. (367, 20 zł), 24 czerwca 2022 r. (376, 72 zł), 25 lipca 2022 r. (336, 60 zł), 25 sierpnia 2022 r. (367, 20 zł), 23 września 2022 r. (400, 52 zł), 25 października 2022 r. (408, 68 zł), 25 listopada 2022 r. (452, 20 zł), 23 grudnia 2022 r. (484, 16 zł), 25 stycznia 2023 r. (579, 36 zł), 24 lutego 2023 r. (674, 56 zł), 24 marca 2023 r. (742, 56 zł). Zgodnie z przedłożoną listą transakcji pozwana wpłaciła na konto umowy łączną kwotę 3 589, 57 zł. Obciążono pozwaną natomiast należnością w kwocie 8 223, 92 zł (określoną w zestawieniu historii transakcji jako „wypłaty”), z czego aż 6 524, 60 zł stanowiły opłaty naliczone od „wykorzystywanego limitu kredytowego”. Faktycznie pozwana z tytułu umowy otrzymała jedynie wzmiankowaną już wypłatę w kwocie 1 000 zł dokonaną 8 listopada 2021 r. (zestawienie historii transakcji dla rachunku – k. 12 – 14)

Pismem z 10 grudnia 2023 r. (...) Sp. z o.o. wypowiedziała zawarta z pozwaną umowę z zachowaniem dwumiesięcznego okresu wypowiedzenia (pismo na k. 15, potwierdzenie nadania – k. 16). Na mocy ramowej umowy cesji z 16 października 2020 r. wierzytelność wobec pozwanej przeszła na (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Umową cesji z 19 września 2023 r. wierzytelność objętą pozwem przeniesiono na rzecz Kancelarii radcy prawnego M. Z., który następnie – na mocy umowy z 7 listopada 2023 r. przeniósł ją na rzecz powodowej spółki (umowy cesji na k 27-30, 20-21, 22-23).

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Na wstępie wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie pozwana, pomimo zobowiązania Sądu, w wyznaczonym terminie nie złożyła odpowiedzi na pozew ani żadnych wyjaśnień w przewidzianej prawem formie. Wystąpiły zatem przesłanki do wydania wyroku zaocznego – zgodnie z treścią art. 339 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 t.j.), dalej jako „k.p.c.”. Zgodnie z dyspozycją art. 339 § 2 k.p.c., w sytuacji wystąpienia przesłanek do wydania wyroku zaocznego przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Należy wskazać, że omawiana regulacja ustanawia domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda co do okoliczności faktycznych w wypadku bezczynności pozwanego, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Niewątpliwie zatem sąd w każdej sytuacji jest zobowiązany rozważyć, czy w świetle przepisów obowiązującego prawa materialnego twierdzenia powoda uzasadniają uwzględnienie żądań pozwu, w zakresie tym bowiem nie obowiązuje domniemanie z art. 339 § 2 k.p.c., negatywny zaś wynik takich rozważań powoduje wydanie wyroku zaocznego oddalającego powództwo.

Pierwotny wierzyciel zawarł z pozwaną umowę o kartę kredytową stanowiącą jednocześnie umowę o kredyt konsumencki w rozumieniu przepisów ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jednocześnie zgodnie z art. 36d ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim limitu określającego maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych umowy kredytu konsumenckiego przewidzianego w art. 36a tej ustawy nie stosuje się do umowy o kartę kredytową, o której mowa w art. 2 pkt 34 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2015/751 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie opłat interchange w odniesieniu do transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę (Dz.Urz. UE L 123 z 19.05.2015, str. 1), o ile kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty kredytowej. Nie oznacza to jednak rzecz jasna, że umowa taka nie podlega badania co do jej zgodności z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.) lub pod kątem istnienia klauzul abuzywnych z art. 385 1 § 1 k.c.

Zgodnie z art. 58 § 1. k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nie budzi przy tym wątpliwości, że adresatami norm prawnych przewidujących bezwzględną nieważność czynności prawnej są w pierwszym rzędzie organy stosujące prawo (sądy oraz organy władzy publicznej), dlatego sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę bezwzględną nieważność czynności prawnej z urzędu (por. Komentarz do art. 58 k.c., red. Osajda, Legalis 2017). Natomiast stosownie do treści § 2 powołanego artykułu nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jego § 3 stanowi natomiast, że jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Przenosząc poczynione uwagi na fakty ustalone w sprawie, nie budziło wątpliwości, że sprzeczne z zasadami współżycia społecznego jest postanowienie § 1 ust. 15 umowy zgodnie z którym głównym świadczeniem klienta jest opłata za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego naliczana każdego dnia za każde rozpoczęte 100 zł limitu kredytowego, wykorzystane na poczet zleconych przez klienta transakcji płatniczych zaliczonych w ciężar rachunku karty oraz postanowienie tabeli opłat i prowizji w myśl którego opłata miesięczna jest naliczana raz w miesiącu w momencie generowania miesięcznego zestawienia operacji w wysokości 0, 68 zł za każdy dzień oraz każde rozpoczęte sto złotych limitu kredytowego wykorzystane na poczet zleconych przez klienta transakcji płatniczych zaliczonych w ciężar rachunku karty (które znalazło swoja konkretyzację w tabeli stanowiącej załącznik do taryfy opłat i prowizji). Skutkiem tych postanowień jest bowiem sytuacja, w której konsument co miesiąc obciążany jest należnością w wysokości zbliżonej do 20% całości wykorzystywanego limitu. Powyższe przełożyło się w okolicznościach sprawy na to, że w ciągu 17 miesięcy obowiązywania umowy z samego tego postanowienia wygenerowany został pozaodsetkowy koszt kredytu w wysokości 6 524, 60 zł, to jest przewyższającej kilkakrotnie wartość faktycznie wypłaconych pozwanej środków (1 000 zł). Tego rodzaju obciążenia wielokrotnie przekraczają dopuszczalną wysokość odsetek maksymalnych i pozostają w sposób wyjątkowo rażący oderwane od wartości faktycznie udostępnionych stronie środków pieniężnych, dodatkowo wpędzając konsumenta w swego rodzaju „spiralę zadłużenia”, co jest wyraźnie widoczne w przedstawionej przez powoda liście transakcji (k. 12-14). Postanowienia te zatem w sposób oczywisty niemożliwe do pogodzenia z obowiązującymi w społeczeństwie zasadami współżycia nakazującymi udzielania pożyczek lub kredytów, których koszty byłyby w sposób rozsądny powiązane z wartością udostępnionych środków pieniężnych i nie nosiły znamion lichwy. W związku z tym uznać należy, że postanowienia umowne nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty opłaty miesięcznej za obsługę wykorzystanego limitu kredytowego w takiej wysokości są nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a nadto jako mające na celu obejście ustawowych przepisów dotyczących odsetek maksymalnych (art. 58 § 1 i 2 k.c.).

Nieważność tylko części czynności (w tym przypadku postanowień o obciążeniu pozwanej opłatą miesięczną) nie skutkuje co do zasady nieważnością całej dokonanej czynności prawnej. Zgodnie bowiem z art. 58 § 3 k.c. jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. W niniejszej sprawie jednak fakt, że pierwotny wierzyciel prowadził działalność gospodarczą polegającą na odpłatnym udostępnianiu środków pieniężnych osobom fizycznym i stosuje z góry opracowane przez siebie wzorce, zakładające pobranie określonych kosztów pozaodsetkowych, przemawia za uznaniem, że bez opisanych postanowień umowa, na którą powołuje się powódka nie zostałaby w ogóle zawarta. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, iż pierwotny wierzyciel wyraziłaby zgodę na zawarcie z pozwaną umowy, gdyby ta zażądała usunięcia postanowień dotyczących wysokości opłaty miesięcznej. Powyższe pozwala zatem na przyjęcie, że bez dotkniętych nieważnością postanowień umowa w ogóle nie zostałaby zawarta. Tym samym jest nieważna w całości, co niweczy zasadność jakichkolwiek roszczeń powódki z niej wywodzonych. Niezależnie od tego należy podkreślić, że już z samych twierdzeń powoda wynika, że pozwana świadczyła na poczet umowy kwotę znacznie wyższą niż faktycznie otrzymała, przez co powództwo powinno podlegać oddaleniu nawet w przypadku uznania umowy za ważną z pominięciem zakwestionowanych postanowień.

W tym stanie rzeczy powództwo, jako mające podstawę w nieważnej czynności prawnej, powinno być na podstawie powołanych przepisów oddalone w całości wyrokiem zaocznym.