descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 473/24upr

Uzasadnienie

wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju

z dnia 29 stycznia 2025 r.

Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanej K. T. kwoty 12 267,26 zł z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 13 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu w tym kosztami zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Na uzasadnienie swojego stanowiska strona powodowa wskazała, iż pozwana podpisała w dniu 4 maja 2023 roku weksel, na mocy którego zobowiązała się do zapłaty żądanej kwoty w dniu 12 stycznia 2024 roku. Weksel został wystawiony na zabezpieczenie zadłużenia z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 3 maja 2023 roku. Na dochodzoną kwotę składa się suma pozostałych do zapłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie liczone zgodnie z przepisem art. 481 § 21 kodeksu cywilnego. Powód poniósł, iż do dnia wypowiedzenia umowy strona pozwana wpłaciła na rzecz powódki kwotę 1 576 zł.

Odpis pozwu został pozwanej doręczony w trybie art. 139 §1 k.p.c. w dniu 22 października 2024 roku.

W odpowiedzi na pozew K. T. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała, że powód nie wezwał skutecznie strony pozwanej do wykupu weksla, a ten nie został uzupełniony w sposób prawidłowy. Nadto pozwana wskazała, iż nie nastąpiło skuteczne wypowiedzenie umowy pożyczki, a także że powód nie posiada legitymacji czynnej do wystąpienia z niniejszym powództwem. Pozwana podniosła zarzut nie spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku podstawowego, a powód nie wykazał istnienia owego stosunku i ważnych podstaw do wypełnienia weksla. Pozwana podniosła także zarzut nieważności umowy z uwagi na zawarcie w umowie szeregu klauzul niedozwolonych.

W dalszym toku postępowania stanowiska stron pozostały bez zmian.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwana K. T. w dniu 3 maja 2023 roku zawarła z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Zgodnie z umową pożyczki całkowita kwota pożyczki wynosiła 7500 zł, natomiast całkowita kwota do zapłaty 14 184 zł. Na kwotę tę składały się: kwota udzielonej pożyczki – 10 502 zł, na którą składały się całkowita kwota pożyczki wynosząca 7500 zł oraz kredytowane koszty pożyczki w wysokości 3002 zł, opłata przygotowawcza – 340,00 zł, prowizja pożyczkodawcy – 1912 zł, prowizja pośrednika finansowego w kwocie 750 zł. Całkowity koszt pożyczki wyniósł 6684 zł, rzeczywista roczna stopa oprocentowania 59,03 %. Pożyczka miała zostać spłacona w 36 miesięcznych ratach w wysokości 394 zł zgodnie z harmonogramem (przewidującym płatność pierwszej raty na 13 czerwca 2023 r. a ostatniej na dzień 13 maja 2026 r.). Pożyczka miała zostać wypłacona na numer rachunku bankowego pozwanej wskazany w umowie. W umowie ustalono, że od zadłużenia przeterminowanego należne są odsetki za opóźnienie w wysokości równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie. Ponadto określono, że pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, z zobowiązaniem do zachowania 30-dniowego okresu wypowiedzenia, a co skutkuje powstaniem natychmiastowej wymagalności całkowitej kwoty do zapłaty (którą umowa określała na kwotę 14 184 zł). Umowa przewidywała zabezpieczenie spłat kwot należnych pożyczkodawcy z tytułu umowy m.in. w formie weksla in blanco, który pożyczkodawca miał prawo wypełnić na zasadach określonych w deklaracji wekslowej w przypadku, jeśli opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. K. T. dokonała wpłat na rzecz strony powodowej w łącznej wysokości 1576 zł, które przez stronę powodową zostały zaliczone na spłatę pożyczki, w tym 400 zł w dniu 19 czerwca 2023 r., 300 zł w dniu 13 lipca 2023 r., 88 zł w dniu 18 lipca 2023 r., 394 zł w dniu 24 sierpnia 2023 r., 200 zł, w dniu 18 września 2023 r., 194 zł w dniu 27 września 2023 r.

dowód: umowa pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 03.05.2023 r. k.4-6, harmonogram spłat k. 7, załącznik do wniosku k.8, wykaz operacji finansowych na koncie rozliczeniowym klienta k.9;

Pozwana K. T. podpisała weksel in blanco oraz deklarację wekslową. W deklaracji wekslowej upoważniła (...) S.A. do wypełnienia weksla stanowiącego zabezpieczenie zwrotu całego zadłużenia z tytułu pożyczki udzielonej przez (...) S.A. na podstawie umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 3 maja 2023 roku.

dowód: weksel - k. 11, deklaracja wekslowa k. 12;

W dniu 14 listopada 2023 roku strona powodowa skierowała do pozwanej pismo stanowiące ostateczne wezwanie do zapłaty sporządzone w wyniku powstania zaległości w płatności dwóch rat pożyczki wymagalnych w dniach 13 października 2023 roku oraz 13 listopada 2023 roku w łącznej wysokości 759 zł. Pozwana została zobowiązana do dobrowolnej spłaty zaległych rat w terminie 7 dni. Pismem z dnia 14 grudnia 2023 roku strona powodowa wypowiedziała pozwanej umowę pożyczki z zachowaniem trzydziestodniowego terminu i zawiadomiła o wypełnieniu weksla in blanco wystawionego przez pozwaną na zabezpieczenie spłaty pożyczki. Wysokość zadłużenia wyniosła łącznie 12 267,26 zł.

dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia 14.11.2023. k.10, wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla k. 13;

Poczynione ustalenia faktyczne Sąd oparł na dokumentach powołanych w treści uzasadnienia, których prawdziwość nie została zakwestionowana przez strony. Ustaleń stanu faktycznego na podstawie kserokopii dokumentów dokonano w oparciu przepis art. 308 kodeksu postępowania cywilnego.

Sąd zważył co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i jako takie podlegało oddaleniu w całości.

Strona powodowa dochodziła swego roszczenia na podstawie weksla in blanco, który stanowił zabezpieczenie łączącej strony umowy pożyczki. Taka forma zabezpieczenia roszczeń jest dopuszczalna w umowach o kredyt konsumencki. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 22022 roku, poz. 246) weksel lub czek konsumenta wręczony kredytodawcy w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki powinien zawierać klauzulę „nie na zlecenie” lub inną równoznaczną. W razie przeniesienia posiadania weksla zabezpieczającego umowę o kredyt konsumencki przez kredytodawcę na inną osobę, nawet wbrew jego woli, odpowiada on za wynikłą stąd dla konsumenta szkodę (art. 41 ust. 2 i 3 u.k.k.). R. legis tej regulacji odnośnie opatrzenia weksla in blanco stosowanego w umowach o kredyt konsumencki klauzulą „nie na zalecenie” lub klauzulą równoznaczną jest fakt, iż w przypadku oparcia roszczenia pozwu przeciwko pożyczkobiorcy przez pożyczkodawcę o stosunek wekslowy w wyniku wypełnienia weksla gwarancyjnego, istnieje dla pożyczkodawcy możliwość podniesienia zarzutu nieprawidłowego wypełnienia weksla i w istocie przeniesienia sporu o roszczenie z weksla na grunt stosunku podstawowego, którego weksel in blanco był zabezpieczeniem. Sąd orzekający

w sprawie podziela pogląd reprezentowany w doktrynie i orzecznictwie, że dla przyjęcia ważności i istnienia zobowiązania wekslowego z weksla in blanco, trzeba przyjąć obowiązek istnienia ważnego zobowiązania podstawowego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2010 roku, sygn. akt II CSK 296/10 oraz z dnia 26 września 2013 roku, II CSK 719/12). Nadto,

z uwagi na konsumencki charakter stosunku podstawowego Sąd zobowiązany był do zbadania z urzędu, czy warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 (dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29)) mają nieuczciwy charakter. Wobec powyższego Sąd zobowiązany był ocenić zgodność wypełnienia weksla z porozumieniem stron w tym zakresie, tj. deklaracją wekslową, jak też kwestię ważności stosunku podstawowego, tj. postanowień umowy pożyczki.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem wątpliwości Sądu wzbudziły koszty pożyczki w łącznej wysokości 6684 zł, a obejmujące wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 1912 zł, prowizję pośrednika finansowego w wysokości 750 zł, opłatę przygotowawczą w wysokości 340 zł, a w konsekwencji także naliczone przez powoda nienależne odsetki.

Zawarta przez strony umowa pożyczki jest umową kredytu konsumenckiego określoną w art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (zwanej dalej „u.k.k.”). Zgodnie z treścią tego przepisu przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę, na mocy której przedsiębiorca w zakresie swojej działalności, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, przy czym taką umową jest również umowa pożyczka spełniająca warunki z art. 720 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Art. 36a u.k.k. określający sposób obliczenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu według przedstawionego w tym przepisie wzoru, przewiduje, że pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu. Zgodnie z art. 5 pkt 6a u.k.k. do pozaodsetkowych kosztów kredytu (pożyczki) nie wlicza się odsetek. Przez całkowitą kwotę kredytu, zgodnie z art. 5 pkt 7 u.k.k. rozumie się natomiast maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, sumę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.

W realiach rozpoznawanej sprawy wysokość kosztów pożyczki w łącznej wysokości 6684 zł, na które składały się: opłata przygotowawcza w kwocie 340 zł, wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 1912 zł, prowizję pośrednika finansowego w wysokości 750 zł oraz odsetki, niemalże równała się całkowitej kwocie pożyczki w wysokości 7500 zł, a zatem nie mieściła się w granicach limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu przewidzianych w art. 36a u.k.k. Niezależnie od powyższego, Sąd dokonał równocześnie kontroli postanowień umowy pod kątem ich abuzywności.

Postanowienia umowne określające inne niż odsetki koszty kredytu konsumenckiego, np. prowizje kredytodawcy mogą zostać uznane za klauzule abuzywne, nawet jeśli ich wysokość nie przekracza maksymalnych kwot takich kosztów określonych w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z 12.5.2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1083).

Kontrola sądu postanowień umownych w zakresie regulacji art. 385 1 – 385 3 k.c. jest uprawnieniem i obowiązkiem sądu, albowiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 5 dyrektywy, to znaczy uniemożliwia związanie konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i przyczynia się do osiągnięcia celu art. 7 ww. dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami. Sąd zobowiązany jest stosować prawo materialne, w tym również normy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych w stosunkach z konsumentami.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Pojęcie dobrych obyczajów nie jest współcześnie rozumiane jednolicie. Niemniej istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Sprzeczne z dobrymi obyczajami będą więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Termin „interesy” konsumenta rozumiany jest szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Określenie „rażąco” odnosi się zaś do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważania praw i obowiązków. Jako kryteria oceny przyjmuje się wielkość poniesionych lub grożących strat (kryterium obiektywne), a także względy subiektywne, związane z przedsiębiorcą lub konsumentem. Działanie wbrew „dobrym obyczajom” w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku (wyrok SA w Warszawie z dnia 13.09.2012r., VI ACa 461/12).

W ocenie Sądu nie ma wątpliwości – jako fakt znany z urzędu - że strona powodowa jako podmiot profesjonalnie zajmujący się udzielaniem pożyczek posługuje się w obrocie formularzem umowy o treści jednostronnie ustalonej i każdorazowo od początku do końca powielanej. Postanowienia zawieranej umowy nie podlegają negocjacjom – pożyczkobiorca nie ma żadnego wpływu na ich treść. Konsument – pożyczkobiorca albo przystępuje do umowy na proponowanych przez pożyczkodawcę we wzorcu umownym warunkach albo nie dojdzie do zawarcia umowy. Zwykle w umowach tych suma kosztów pozaodsetkowych jest równa kwocie udzielonej pożyczki.

W przypadku umowy pożyczki, będącej umową nazwaną, do głównych świadczeń stron należą niewątpliwie jej essentialia negotii, a to udzielenie pożyczki i spełnienie przez stronę powodową świadczenia poprzez wypłatę kwoty pożyczki oraz spoczywający na stronie pozwanej obowiązek spłaty pożyczki we wskazanych w umowie w terminach i wysokościach rat wraz z oprocentowaniem. W umowach nienazwanych również postanowienia określające elementy konstytutywne dla danego typu czynności, pozwalające na jej identyfikację, należy uznać za postanowienia określające główne świadczenia stron. Do postanowień takich nie należą zapisy dotyczące obowiązku zapłaty dodatkowych opłat i prowizji (por. wyrok z 30 września 2002r., XVII Amc 47/01, Dz. Urz. UOKiK z 2003 r. Nr 1, poz. 244, Sądu Antymonopolowego, wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2004 r., I CK 472/03, LEX nr 125052).

W ocenie Sądu zastosowane przez powódkę we wzorcu umownym postanowienia odnoszące do opłaty prowizyjnej i opłaty przygotowawczej stanowią klauzule niedozwolone.

Powyższe opłaty liczone łącznie przekraczają 100 % kwoty udzielonej pożyczki. Zdaniem Sądu określone zostały przez stronę powodową na znacznie zawyżonym, nieznajdującym żadnego uzasadnienia, poziomie. Opłaty te zostały ustalone przez pożyczkodawcę w wysokości stałej i zryczałtowanej, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, wskutek czego dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki, co w konsekwencji skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony powodowej. Stosowanie przez powódkę opłat w określonych w umowie wysokościach godziło nie tylko w dobre i uczciwe praktyki kupieckie, lecz także rażąco naruszało interes pozwanej jako konsumenta.

Mając na względzie powyższe Sąd stoi na stanowisku, że zapisy umowy pożyczki dotyczące prowizji oraz opłaty przygotowawczej zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. nie wiązały pozwanego zarówno w kontekście przepisu art. 36 a u.k.k. jak również jako niedozwolone klauzule umowne, wobec czego nie jest on zobowiązany do zapłaty w całości tego rodzaju należności i to bez względu na to, czy spełniały ona kryteria wysokości kosztów pozaodsetkowych, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim, czy też nie. Badanie wysokości tych kosztów bowiem powinno być czynnością następczą po ustaleniu, czy koszty te nie stanowią w istocie klauzuli niedozwolonej niewiążącej konsumenta od samego początku.

Określenie bowiem w art. 36a ust. 1 powołanej ustawy o kredycie konsumenckim maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza dopuszczalności obciążenia konsumenta tymi kosztami w zakreślonych, maksymalnych granicach bez względu na ocenę przesłanek stosowania normy wyrażonej w art. 385 1 § 1 k.c. Świadczeniu konsumenta z tego tytułu winno odpowiadać wzajemne świadczenie podmiotu udzielającego pożyczki. Wysokość tego rodzaju opłat nie może być nadmierna, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do nieuzasadnionego obarczania indywidualnych klientów kosztami działalności podmiotu udzielającego pożyczek i przerzucenia tych kosztów na konsumenta.

Sąd ma na uwadze, iż działalność gospodarcza polegająca na udzielaniu pożyczek, nie ma charakteru charytatywnego i w pełni uprawnionym jest pobieranie przez przedsiębiorców kosztów związanych z prowadzeniem takiej działalności, czy też osiąganie zysku z zawieranych umów. Niemniej jednak w sytuacji stwierdzenia, iż postanowienie umowne stanowi klauzulę abuzywną Sąd ma obowiązek wyeliminować ją z umowy.

W tym stanie rzeczy, Sąd doszedł do przekonania, że wyeliminowanie niedozwolonych postanowień z umowy pożyczki powoduje, że zadłużenie pozwanej przedstawiałoby się inaczej niż podaje strona powodowa. Oznacza to, że Sąd powziął wątpliwości co do skuteczności wypowiedzenia umowy oraz wymagalności roszczenia, co z kolei prowadzi do wniosku, ze weksel in blanco został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową.

Mając na względzie powyższe okoliczności powództwo nie mogło zostać uwzględnione. Strona powodowa nie wykazała aby wypowiedzenie umowy pożyczki było skuteczne. W ocenie Sądu, brak było podstaw do wypełnienia weksla i dochodzenia przez stronę powodową roszczenia z weksla, w związku z czym powództwo zostało w całości oddalone.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., w oparciu o zasadę odpowiedzialność strony przegrywającej za wynik procesu. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 3.600 zł, zgodnie § 2 pkt. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. W związku z powyższym Sąd zasądził na rzecz strony pozwanej od powoda kwotę 3617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

J., dnia 27.02.2025 roku Sędzia Aleksandra Wilkos

Sygnatura akt I C 473/24upr

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)

J., (...)