descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 389/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 3 listopada 2025 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Wiśniewska

Protokolant: Gabriela Jaczewska

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 15 stycznia 2025 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 20) W. R., działający przez pełnomocnika będącego adwokatem (pełnomocnictwo k. 7), wniósł o zasądzenie od Banku (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 14 207,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 12 października 2024 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 27 września 2023 r. powód jako konsument zawarł z pozwanym bankiem umowę pożyczki, która nie została spłacona na dzień złożenia pozwu. Konsument złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W oświadczeniu tym powołano się na naruszenie:

- art. 30 ust. 1 pkt 6 i 10 Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 126, poz. 715 ze zm., dalej jako u.k.k.) poprzez brak jednoznacznego wskazania (§ 2 ust. 5), czy oprocentowaniu podlega całkowita kwota kredytu, czy też inna kwota, np. z doliczeniem do niej koszów kredytu;

- art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez podanie w umowie kredytowej (§ 2 ust. 4 i 6) błędnej wartości RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty poprzez po stronie całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty do zapłaty odsetek od kwoty niewypłaconej kredytobiorcy, a zatem odsetek nienależnych kredytodawcy. Podanie w umowie błędnego RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.) wynika bezpośrednio z poddania przez kredytodawcę oprocentowaniu kwoty niewypłaconej kredytobiorcy (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k.);

- art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez zastrzeżenie (§ 3 ust. 41) przez kredytodawcę dla siebie możliwości jednostronnej i dowolnej zmiany opłat i prowizji;

- art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. w zw. art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. w zw. z art. 49 ust. 1 i art. 52 u.k.k. poprzez nieokreślenie w treści umowy kredytu (§ 3 ust. 25 i 26) procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, gdy następuje jego wcześniejsza spłata. W umowie nie wskazano, że całkowity koszt kredytu w razie jego wcześniejszej spłaty ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

Powód podał, że na dochodzoną pozwem kwotę składają się zapłacone przez kredytobiorcę koszty:

- prowizji uiszczonej przez konsumenta wyliczonej proporcjonalnie w stosunku do spłaconego kapitału kredytu określonego na dzień wydania zaświadczenia przez Instytucję Finansową w wysokości 1313,82 zł,

- spłacone odsetki od kredytu w zakresie czasowym wskazanym w załączonym do pozwu zaświadczeniu i wezwaniu do zapłaty, tj. od dnia zawarcia umowy do dnia 20 czerwca 2024 r. w kwocie 12 893,64 zł (pozew, k. 1-6v.).

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 28 stycznia 2025 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I Nc 331/25, Referendarz Sądowy tutejszego Sądu orzekł zgodnie z żądaniem pozwu (nakaz zapłaty, k. 21).

Sprzeciwem od nakazu zapłaty z dnia 20 lutego 2025 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 71) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej jako Bank (...)), działający przez pełnomocnika będącego adwokatem (pełnomocnictwo, k. 39), zaskarżył powyższy nakaz zapłaty w całości, wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

Pozwany podniósł, że powód nie wykazał, iż bank w sposób nieprawidłowy poinformował kredytobiorcę o kosztach kredytu. Zdaniem powoda zarzuty dotyczące naruszenia art. 30 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 45 u.k.k. są bezzasadne i bezpodstawne, bowiem umowa będąca przedmiotem sporu zawiera wyczerpujące informacje i wszystkie dane zapewniające konsumentowi możliwość powzięcia świadomej, rozsądnej i wiążącej decyzji co do zawieranej umowy. Sam zaś art. 45 u.k.k. jest przepisem o charakterze sankcyjnym, wysoce restrykcyjnym wobec kredytodawców i nie może być poddawany wykładni rozszerzającej.

W ocenie powoda bezzasadnym był również zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. polegający na braku wskazania warunków stosowania stopy oprocentowania. W umowie w sposób jednoznaczny określono warunki stosowania stopy oprocentowania. Wskazano, że podstawę do obliczania oprocentowania stanowi kwota do wypłaty. Postanowienia § 2 ust. 5 umowy odnoszące się do oprocentowania czynią zadość obowiązkowi informacyjnemu z art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. Wskazano bowiem kwotowo wartość oprocentowania oraz wszelkie założenia niezbędne do jej obliczania, w tym wyjaśnienie wskaźnika WIBOR, będącego oprócz stałej marży Banku, składową oprocentowania pożyczki.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. powód wyjaśnił, że Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. nie zakazuje naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, w tym prowizji za udzielenie kredytu. Działanie takie nie jest sprzeczne również z przepisami u.k.k., których brzmienie jest wynikiem implementacji Dyrektywy.

Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. powód podniósł, że nie sposób przyjąć, aby ww. przepis odnosił się do wszelkich opłat, które bank może pobierać w związku z umową, a które związane są ze szczególnymi okolicznościami lub potrzebami konsumenta, a nie są konieczne do wykonania umowy. Klauzula modyfikacyjna z § 3 ust. 41–43 umowy dotyczy tylko opłat, które nie wchodzą w skład całkowitego kosztu kredytu. § 6 Tabeli opłat i prowizji w sposób precyzyjny informuje o wysokości wcześniej wymienionych, natomiast szczegółowe zasady oraz ograniczenia w zakresie zmiany opłat uregulowane zostały w § 3 ust. 41-43 umowy, wyłączając możliwość jednostronnego i dobrowolnego kształtowania wymienionych wyżej kosztów kredytu.

Pozwany podniósł także, iż powództwo powinno zostać oddalone z uwagi na naruszenie praw podmiotowych, bowiem do pozwu załączono upoważnienie, zgodnie z którym powód upoważnił (...) sp. z o.o. z siedzibą w B. do odbioru wszystkich należności pieniężnych uzyskanych w związku ze sporem dotyczącym przedmiotowej sprawy. Upoważnienie narusza prawa konsumenta, bowiem naraża go na ryzyko procesu, zaś okoliczności sprawy wskazują na instrumentalny i zarobkowy charakter powództwa na korzyść podmiotu trzeciego, który nie jest stroną sprawy (sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 27-38).

W toku postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 27 września 2023 r. pomiędzy Bankiem (...), jako pożyczkodawcą, a W. R., jako pożyczkobiorcą, została zawarta umowa pożyczki gotówkowej, na podstawie której bank udzielił pożyczkobiorcy od dnia zawarcia umowy na okres 84 miesięcy, na zasadach określonych w umowie, pożyczki gotówkowej w wysokości 183 222,71 zł. Powyższa kwota została oznaczona jako wypłacona kwota pożyczki, zdefiniowana jako suma wszystkich środków pieniężnych wypłaconych na podstawie umowy razem z kredytowanymi kosztami pożyczki, tj. prowizją oraz składką za ubezpieczenie (§ 2 ust. 8). Kwota ta obejmowała kwotę pożyczki udostępnioną pożyczkodawcy, bez kredytowanych kosztów pożyczki wynoszącą 150 000 zł (§ 2 ust. 2) oraz prowizję kredytowaną przez bank i wchodzącą w skład wypłaconej kwoty pożyczki oraz całkowitego kosztu pożyczki w wysokości 16 422,71 zł (§ 2 ust. 7). Całkowity koszt pożyczki wyniósł 107 449,03 zł, składały się na niego: prowizja, suma wszystkich opłat operacyjnych, odsetki od całkowitej kwoty pożyczki, prowizji i składki ubezpieczeniowej (jeżeli jest zawierana umowa ubezpieczenia) za cały okres obowiązywania umowy, wyliczone według oprocentowania pożyczki właściwego dla pierwszego okresu odsetkowego wskazanego w § 2 ust. 5 umowy (§ 2 ust. 3). Całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę, na którą składała się suma całkowitego kosztu pożyczki i całkowitej kwoty pożyczki, wynosiła 257 449,03 zł (§ 2 ust. 4). Pożyczka została udzielona na następujących warunkach: liczba rat - 84 (§ 2 ust. 9), termin spłaty pierwszej raty: 20 października 2023 r. (§ 2 ust. 11), termin spłaty kolejnych rat – 20 dnia każdego miesiąca (§ 2 ust. 13), termin spłaty ostatniej raty - 9 września 2030 r. (§ 2 ust. 14). Kwota miesięcznej raty do spłaty wynosiła 3065 zł i została obliczona przy założeniu oprocentowania pożyczki wskazanego w § 2 ust. 5, w tym opłata operacyjna w wysokości 30 zł (§ 2 ust. 10). Oprocentowanie pożyczki było zmienne i w pierwszym okresie odsetkowym wynosiło 9,99% w stosunku rocznym i stanowiło sumę wskaźnika referencyjnego WIBOR 3M, obowiązującego w banku w pierwszym okresie odsetkowym oraz stałej marży banku w wysokości 4,2 punktów procentowych z zastrzeżeniem § 3 ust. 4. Wyjaśniono, że wskaźnik referencyjny WIBOR jest to stopa oprocentowania kredytów w złotych polskich na polskim rynku międzybankowym, a zasady określania i zmiany tego wskaźnika obowiązujące w Banku (...) są opisane w § 3 (§ 2 ust. 5). Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO) wyniosła 18,52%. Do wyliczenia RSSO i całkowitej kwoty do zapłaty przyjęto następujące założenia: oprocentowanie pożyczki, wskazane w § 2 ust. 5, nie ulega zmianie w całym okresie kredytowania; umowa będzie obowiązywać przez czas, na który została zawarta, a że bank i pożyczkobiorca wypełniają zobowiązania z niej wynikające terminowo; data płatności pierwszej raty przypada miesiąc po wypłacie pożyczki; kwoty wypłacone i spłacane przez strony umowy o pożyczkę nie muszą być równe, ani nie muszą być płacone w równych odstępach czasu; datą początkową będzie data pierwszej wypłaty pożyczki; odstępy czasu między datami używanymi w obliczeniach wyrażone będą w latach lub ułamkach roku, przy czym rok liczy 365 dni, a w przypadku lat przestępnych 366 dni, 52 tygodnie lub dwanaście równych miesięcy. Przyjmuje się, że równy miesiąc ma 30,41666 dni. Wynik obliczeń podaje się z dokładnością do co najmniej jednego miejsca po przecinku, przy czym jeżeli cyfra występująca po wybranym przez obliczającego miejsca po przecinku jest mniejsza niż 5, cyfrę tę pomija się, gdy zaś jest większa albo równa 5, cyfrę poprzedzającą większą o 1 (§ 2 ust 6).

Zgodnie z pkt § 1 ust. 1 i 2 umowy bank miał wypłacić pożyczkę poprzez przelew na rachunki pożyczkobiorcy wskazane w umowie. Ponadto zgodnie z § 3 ust. 15 umowy bank mógł naliczać i pobierać od pożyczkodawcy opłaty i prowizje wskazane w umowie. Wysokość opłat i prowizji określona została w § 6 umowy. W § tym wskazano m.in., że prowizja naliczana od całkowitej kwoty pożyczki udostępnionej pożyczkobiorcy nie może być większa niż 20%, a opłata operacyjna za obsługę pożyczki uwzględniona w kwocie miesięcznej raty nie może przekroczyć 40 zł.

Na podstawie § 3 ust. 1 Bank naliczał odsetki od wypłaconej kwoty pożyczki metodą malejącego kapitału, tj. od kapitału pozostałego do spłaty, zgodnie ze stanem aktualnego zadłużenia z tytułu pożyczki.

Stosownie do § 3 ust. 18 z tytułu zaległości w spłacie pożyczki, bankowi należały się do dnia spłaty zadłużenia odsetki umowne w wysokości równej dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych (dwukrotność ustawowych odsetek za opóźnienie). Na dzień zawarcia umowy odsetki za opóźnienie wynosiły 23% rocznie. W przypadku zmiany stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego, będącej wynikiem zmiany przewidzianej prawem bank miał poinformować pożyczkobiorcę o tej zmianie niezwłocznie po jej dokonaniu na piśmie lub drogą elektroniczną. Następnie zgodnie z § 3 ust. 24 umowy pożyczkobiorca miał prawo do wcześniejszej spłaty części lub całości pożyczki. Dokonanie przedterminowej spłaty całości pożyczki nie wymagało kontaktu z bankiem i podpisania aneksu do umowy. Stosownie do § 3 ust. 25 umowy dokonanie przedterminowej częściowej spłaty nie wymagało kontaktu z bankiem i: powodowało naliczenie odsetek w bieżącym okresie odsetkowym od kapitału pozostałego do spłaty po dokonaniu częściowej spłaty pożyczki; nie powodowało zmiany wysokości raty kapitałowo-odsetkowej w bieżącym okresie odsetkowym (zmiana wysokości raty miała nastąpić wraz ze zmianą okresu odsetkowego); w przypadku spłaty kwoty nie przekraczającej najbliższej wymaganej do spłaty raty kapitałowo-odsetkowej nie zwalniało pożyczkobiorcy od spłaty raty w bieżącym okresie rozliczeniowym; w przypadku spłaty kwoty przekraczającej najbliższą wymaganą do spłaty ratę kapitałowo-odsetkową zwalniało pożyczkobiorcę od spłaty raty w najbliższym okresie rozliczeniowym, ale nie zwalniało od spłaty rat w kolejnych okresach rozliczeniowych pożyczki – raty te miały być płatne w dotychczasowych terminach; nie wymagało podpisania aneksu do umowy; nie skracało okresu kredytowania – skrócenie tego okresu stanowiło odrębną czynność, było możliwe na wniosek pożyczkobiorcy za zgodą banku i wymagało zawarcia aneksu do umowy. Zgodnie z § 3 ust. 26 umowy, w przypadku wcześniejszej spłaty pożyczki, pożyczkobiorca nie był zobowiązany do zapłaty odsetek od kwoty wcześniej spłaconej za okres pozostały do końca umowy. § 3 ust. 41 umowy stanowił, że bank jest uprawiony do zmiany opłat wskazanych w § 6 albo wprowadzenia nowych opłat w ciągu 6 miesięcy od wystąpienia którejkolwiek z niżej wymienionych okoliczności: wprowadzenie nowych lub zmiana zakresu dotychczas świadczonych usług, w celu należytego wykonania umowy, zgodnie z zasadami określonymi w umowie, przy czym zmiany opłat będą dotyczyły wyłącznie wprowadzanych lub zmienianych usług; zmiana bądź wprowadzenie nowych przepisów prawa, rekomendacji, zaleceń lub wytycznych organów nadzoru odnoszących się do wykonywania umowy w zakresie opłat lub prowizji pobieranych na rzecz organów administracji państwowej, samorządowej, sądów lub w zakresie nowych czynności lub nowej formy czynności wykonywanych przez bank; wzrost faktycznych kosztów ponoszonych przez bank w związku ze świadczeniem usługi na podstawie umowy lub wzrost pracochłonności takiej usługi; wystąpienie inflacji (wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w wysokości co najmniej 2% za poprzedni miesiąc kalendarzowy, liczonej rok do roku, publikowanej przez Główny Urząd Statystyczny. Określona w § 3 ust. 41 zmiana opłat określonych w § 6 nie mogła prowadzić do wzrostu wysokości opłaty o więcej niż 200% w stosunku do dotychczasowej wysokości, ani być dokonywana częściej niż raz na kwartał (§ 3 ust. 42). Zgodnie z § 3 ust. 43 umowy, ograniczenie w § 3 ust. 42 pkt 1 umowy nie dotyczyły przypadków: wprowadzenia nowej opłaty, gdy dotychczasowa opłata wynosiła 0 zł.

(dowód: umowa pożyczki gotówkowej, k. 10-11v.)

Bank (...) wypłacił W. R. kwotę pożyczki w dniu 23 października 2023 r. Kwota pożyczki pozostała do spłaty na dzień 19 lipca 2024 r. wyniosła 155 369,06 zł. Na dzień 22 lipca 2024 r. W. R. nie zalegał ze spłatą rat pożyczki.

(okoliczność bezsporna, ponadto dowód: zaświadczenie, k. 17)

Pismem datowanym na 27 września 2024 r. W. R., działający przez pełnomocnika, złożył Bankowi (...) oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k. o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W powyższym oświadczeniu podniesiono zarzut naruszenia:

-

art. 30 ust. 1 pkt 6 i 10 u.k.k. polegającym na braku jednoznacznego wskazania (§ 2 ust. 5) czy oprocentowaniu podlega całkowita kwota kredytu, czy też inna kwota, np. z doliczeniem do niej kosztów kredytu.

-

art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. polegające na podaniu w umowie kredytowej (§ 2 ust. 4 i 6) błędnej wartości RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty poprzez po stronie całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty do zapłaty odsetek od kwoty niewypłaconej kredytobiorcy, a zatem odsetek nienależnych kredytodawcy – zgodnie z przyjętym założeniem, że odsetki umowne pobierać można wyłącznie od kwoty rzeczywiście udostępnionej kredytobiorcy (faktycznie wypłaconej);

-

art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez zastrzeżenie (§ 2 ust. 41) przez kredytodawcę dla siebie możliwości jednostronnej i dowolnej zmiany opłat i prowizji;

-

art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. w zw. z art. 49 ust. 1 i art. 52 u.k.k. poprzez niedookreślenie w treści umowy kredytu (§ 2 ust. 25 i 26) procedury i warunków, na jakich kwoty kredytu mogą ulec zmianie, gdy następuje jego wcześniejsza spłata.

(dowód: oświadczenie, k. 12-13; pełnomocnictwo, k. 14; potwierdzenie nadania, k. 16)

W odpowiedzi na powyższe oświadczenie pismem datowanym na 10 października 2024 r. Bank (...) wskazał, że nie znajduje podstaw do przyjęcia oświadczenia, jak również wypłaty odsetek i pozostałych kosztów, o których mowa w wezwaniu do zapłaty.

(dowód: pismo pozwanego, k. 18-19)

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie powołanych powyżej dowodów z dokumentów, których autentyczność i treść nie budziła wątpliwości sądu i nie była kwestionowana przez strony.

Podkreślić należy, że stan faktyczny w niniejszej sprawie pozostawał w większości bezsporny pomiędzy stronami, natomiast spór koncentrował się wokół zasadności zastosowania art. 45 u.k.k.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

W niniejszej sprawie powód dochodził od pozwanego zapłaty kwoty 14 207,46 zł tytułem zwroty kosztów pożyczki gotówkowej z dnia 27 września 2023 r. w związku ze skorzystaniem z sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 u.k.k., w brzmieniu na dzień zawarcia przedmiotowej umowy, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie.

Sankcja kredytu darmowego polega na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Celem sankcji kredytu darmowego jest pozbawienie kredytodawcy prawa do pobierania odsetek i innych opłat określonych w umowie z tytułu udzielonego kredytu za naruszenie obowiązków informacyjnych. Ustawa wskazuje wyraźnie, że sankcja kredytu darmowego odnosi się – oprócz odsetek – jedynie do kosztów należnych kredytodawcy. Opłatami należnymi za udzielony kredyt są koszty wchodzące w skład całkowitego kosztu kredytu. Sankcja ta w daleko idący sposób modyfikuje treść stosunku prawnego łączącego kredytodawcę z konsumentem na niekorzyść tego pierwszego. Co do zasady zatem przepisy sankcjonujące dane postępowanie powinny być możliwie ściśle interpretowane, nie pozwalając na pojawienie się obszarów niepewności prawnej. Sankcja kredytu darmowego sprowadza się do pozbawienia kredytodawcy przychodów z tytułu określonego kredytu konsumenckiego, czyli utraty zarobku planowanego w ramach danej transakcji. Jeżeli zastosowano taką sankcję, kredytobiorca pozostaje zobowiązany jedynie do zwrotu kredytodawcy kapitału wykorzystanego kredytu (zob. wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt I C 111/18, LEX nr 2544976).

W niniejszej sprawie bezsporne było, że w dniu 27 września 2023 r . konsument W. R. zawarł z Bankiem (...) umowę pożyczki gotówkowej. Zawarta pomiędzy stronami niniejszego postępowania umowa pożyczki stanowiła umowę o kredyt konsumencki – kwota pożyczki nie przekraczała bowiem 255 550 zł i została zawarta pomiędzy bankiem, zawodowo zajmującym się udzielaniem kredytów, a konsumentem, z przeznaczeniem na cel konsumpcyjny niezwiązany z działalnością gospodarczą. Prowizja za udzielenie pożyczki wynosiła 16 422,71 zł. Całkowity koszt pożyczki wynosił 107 449,03 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty stanowiła 257 449,03 zł. Umowa została zawarta do dnia 20 września 2030 r., tj. do daty spłaty ostatniej raty.

Strona powodowa w pierwszej kolejności zarzucała, że doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 6 i 10 u.k.k. z uwagi na brak jednoznacznego wskazania w § 2 ust. 5 umowy, czy oprocentowaniu podlega całkowita kwota kredytu, czy też inna kwota, np. z doliczeniem do niej kosztów kredytu. Zarzut ten zdaniem Sądu był niezasadny. Przytoczony wyżej przepis ustalał jedynie wysokość oprocentowania, odsyłając jednocześnie w zakresie zasad określania i zmiany wskaźnika WIBOR 3M do § 3 umowy. § 3 ust. 1 umowy stanowił wyraźnie, że kwotę od której naliczano odsetki wedle stawek przewidzianych w § 2 ust. 5 umowy, stanowiła kwota wypłaconej pożyczki i była naliczana metodą malejącego kapitału, tj. od kapitału pozostałego do spłaty, zgodnie ze stanem aktualnego zadłużenia z tytułem pożyczki. Pojęcie „wypłacona kwota pożyczki” zostało zdefiniowane w § 2 ust. 8 umowy. W ocenie Sądu powyższe postanowienia w sposób jednoznaczny określają podstawę obliczania oprocentowania.

W dalszej kolejności strona powodowa wskazywała, że doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez podanie błędnej wartości RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty poprzez po stronie całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty do zapłaty odsetek od kwoty niewypłaconej kredytobiorcy, a zatem odsetek nienależnych kredytodawcy. W ocenie Sądu zarzut ten nie zasługiwał na aprobatę. Nie ulegało wątpliwości, iż bank w umowie pożyczki wskazał zarówno rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, jak i całkowitą kwotę do zapłaty. Całkowita kwota pożyczki zgodnie z umową stanowiła kwotę udostępnioną kredytobiorcy bez kosztów kredytowanych.

Na gruncie niniejszej sprawy prawidłowo wskazano zarówno całkowitą kwotę pożyczki, jak i rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. Mianowicie kredytodawca, podając całkowitą kwotę pożyczki, nie uwzględnił w niej kosztów pożyczki, które konsument musiał ponieść, tj. prowizji w wysokości 16 422,71 zł. Jest to o tyle istotne, że wliczanie kredytowanej prowizji do całkowitej kwoty kredytu byłoby niedopuszczalne. W orzecznictwie Prezesa UOKiK jednoznacznie przyjęto, że całkowita kwota kredytu w rozumieniu art. 5 pkt 7 u.k.k. nie obejmuje kosztów, które mają być pokryte z kapitału kredytu. Wniosek taki wynika z porównania art. 5 pkt 6 oraz art. 5 pkt 7. Pozwala to na uniknięcie dwukrotnego uwzględniania kosztów w całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta (decyzja Prezesa UOKiK nr RGD 3/2013 z 10.05.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr RŁO 28/2013 z 21.06.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr RKR 31/2013 z 9.10.2013 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr 26/2015 z 30.12.2015 r.; decyzja Prezesa UOKiK nr RKT-5/2016 z 8.08.2016 r.; wyrok SOKiK z 6.05.2015 r., XVII AmA 5/14, LEX nr 2155798; wyrok SOKiK z 3.12.2015 r., XVII AmA 124/14, LEX nr 2155537; wyrok SOKiK z 11.12.2015 r., XVII AmA 125/14, LEX nr 1973757; wyrok SOKiK z 26.01.2016 r., XVII AmA 165/13, LEX nr 1997815; wyrok SOKiK z 20.12.2016 r., XVII AmA 53/16, LEX nr 2206139). Do tego poglądu przychylił się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej: „Artykuł 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, a także pkt I załącznika I do rzeczonej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi” (wyrok TSUE z 21.04.2016 r., C-377/14, Radlinger, pkt 91).

Ponadto wskazać należy, że obowiązujące przepisy nie wprowadzają zakazu naliczania odsetek od kredytowanego kosztu kredytu. Wynika to z treści art. 5 pkt 7 u.k.k., w którym expressis verbis mowa jest o „kredytowanych kosztach kredytu”. Ustawa nie zakazuje kredytowania takich kosztów, a jedynie wyłącza je z zakresu pojęcia całkowitej kwoty kredytu. Potwierdza to także wyrok z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. I NSK 9/18 (LEX nr 2643248), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że w aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne prezentowanie tej samej kwoty (np. opłaty przygotowawczej, prowizji itp.) zarówno w ramach całkowitej kwoty kredytu, jak i w kosztach kredytu. I to nawet wówczas, gdy składniki kosztów kredytu są kredytowane przez kredytodawcę. Za taką tezą, jak sformułowana przez Sąd Najwyższy, przemawia wyraźna treść art. 5 pkt 7 u.k.k. Z tezy tej wynikają zatem dwa istotne wnioski – po pierwsze, składniki kosztu kredytu mogą być kredytowane przez kredytodawcę, a po drugie, prowizja – nawet jeśli jest kredytowana – nie może być wykazywana w umowie zarówno w całkowitej kwocie kredytu, jak też w kosztach kredytu.

Istota omawianego w tym miejscu zagadnienia została wyjaśniona w wyroku TSUE z dnia 21 kwietnia 2016 r., C-377/14. Sprowadza się ona, najogólniej rzecz ujmując, do tego, że w włączenie jakiejkolwiek kwoty należącej do całkowitego kosztu kredytu do całkowitej kwoty kredytu może mieć wpływ na obliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i w konsekwencji może wpłynąć na prawidłowość informacji, które kredytodawca powinien wskazać w danej umowie o kredyt (vide pkt 89 i 91 uzasadnienia).

Również w literaturze wskazuje się, iż dopuszczalne jest finansowanie kosztów kredytu udzielonego przez bank oraz naliczanie odsetek od kwoty przeznaczonej na ten cel. Brak jest podstaw do przyjęcia w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim odmiennych zasad pobierania odsetek od wykorzystanego kredytu, zależnych w szczególności od tego, czy celem kredytowania są koszty udzielanego kredytu (J. Gil, M. Szlaszyński, Problematyka odsetek od kredytowanych kosztów bankowego kredytu konsumenckiego, „Monitor Prawa Bankowego” z 2022 r. Nr 6, s. 59-74). Pojęcie „wypłaconej kwoty”, o której mowa w art. 5 pkt 10 u.k.k., obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie kosztów związanych z tym kredytem. Przemawia za tym wykładnia językowa omawianego przepisu – przepis ten nie wymaga, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wypłata może być również dokonana w celu pokrycia zobowiązań konsumenta (w tym zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem) (zob. T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018 r., art. 5).

W niniejszej sprawie kwota prowizji została włączona jedynie do wypłaconej kwoty pożyczki (§ 2 ust. 8), na co wskazuje strona powodowa, jednak kwota ta została wypłacona faktycznie kredytobiorcy, który nie musiał z góry pokrywać kwoty prowizji przy zawieraniu umowy. Z żadnego dowodu zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby prowizja ta nie została wypłacona kredytobiorcy wraz z kwotą pożyczki. Należy zatem stwierdzić, iż skoro pozwany prawidłowo do całkowitej kwoty kredytu (§ 2 ust. 2) nie wliczył prowizji, a rzeczywista roczna stopa oprocentowania obliczona została w oparciu o faktycznie udostępnioną kredytobiorcy kwotę, to brak było podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez zastrzeżenie (§ 3 pkt 41-43) przez kredytodawcę dla siebie możliwości jednostronnej i dowolnej zmiany opłaty i prowizji. Zgodnie z przywołaną wyżej regulacją umowa o kredyt konsumencki powinna określać: informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Warunki zmiany opłat zostały wskazane w § 3 ust. 41 umowy. Wskazywane w tym postanowieniu czynniki były obiektywne. Ich zmiana nie polegała na swobodnym uznaniu banku. Brak zmiany tych czynników w rzeczywistości pociągał za sobą niemożliwość zmiany opłat i prowizji przez pozwany bank. Podkreślić jednocześnie należy, że na gruncie niniejszej sprawy brak szczegółowych regulacji dotyczących zmiany kosztów kredytu nie narażał w jakikolwiek sposób konsumenta na ewentualne nadużycia ze strony banku, co w konsekwencji wykluczało zastosowanie unormowania z art. 45 ust. 1 u.k.k. Zdaniem Sądu obowiązki informacyjne wynikające z art. 30 ust. 1 pkt 10 uk.k. powinny służyć przede wszystkim dokonaniu przez konsumenta należytej oceny możliwości wzrostu jego obciążeń finansowych. Prezentowane przez stronę powodową stanowisko uznać należy za przejaw nadmiernego formalizmu.

Powód wskazywał również na naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. poprzez nieokreślenie w treści umowy kredytu procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, gdy następuje jego wcześniejsza spłata. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku spłaty całości (części) pożyczki przed terminem określonym w umowie o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą, dochodzi na mocy art. 49 ust. 1 i 2 u.k.k., a zatem z mocy przepisów ustawy, które stanowią obowiązujące prawo dla obu stron umowy. Art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., w części, w jakiej mówi o konieczności poinformowania o warunkach, na jakich koszty wskazane w tym unormowaniu mogą ulec zmianie, odnosi się natomiast do ich zmiany w czasie trwania umowy. Innymi słowy chodzi o określenie, kiedy i w jakich okolicznościach mogą ulec zmianie koszty ponoszone przez kredytobiorcę w związku z łączącą go konkretną umową pożyczki. Na omawiane koszty składają się, m.in. opłaty za prowadzenie rachunku bankowego, marże, prowizje, ubezpieczenia, które nie muszą, a często wręcz nie mają charakteru jednorazowego, a pobierane są cyklicznie. Tym samym w dłuższej perspektywie koszty te mogą ulec zmianie, co nie pozostaje bez znaczenia dla konsumenta, który zawierając umowę musi liczyć się z koniecznością ponoszenia – oprócz kosztu spłaty pożyczki wraz z odsetkami – również tych kosztów. Konsument koszty te również musi uwzględnić i zaplanować w dłuższej perspektywie czasowej. Tym samym obok świadomości, że będzie musiał ponosić takie koszty i że mogą one ulec zmianie, konsument musi otrzymać również informację, na jakich warunkach, czyli w istocie o ile, koszty te mogą ulec zmianie. Konsument powinien zatem z góry wiedzieć i zostać poinformowanym, w jakiej sytuacji może dojść do zmiany wysokości opłat. Określenie tych warunków – oczywiście o ile zostanie to dokonane w sposób prawidłowy, a zatem w odniesieniu do jasnych i weryfikowalnych kryteriów – pozwoli w istocie na przewidzenie wysokości tych kosztów, w perspektywie całego okresu trwania umowy, w tym po ich ewentualnej zmianie. Tym samym konsument od początku ma możliwość dokonania oceny, czy jest w stanie sprostać takiemu zobowiązaniu finansowemu, nawet w przypadku zmiany kosztów, w tym oczywiście w szczególności jeśli koszty te miałyby wzrosnąć. Tym samym konieczny element umowy o kredyt konsumencki określony w art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., w części w jakiej mówi o warunkach, na jakich koszty umowy mogą ulec zmianie, odnosi się do sytuacji ich zmiany przez kredytodawcę w okresie trwania umowy pożyczki, a nie do konieczności poinformowania konsumenta, że w wypadku przedterminowej spłaty koszty te ulegną obniżeniu, a w konsekwencji zmianie ulegnie całkowity koszt kredytu. Zmiana nie oznacza zatem obniżenia kosztów, lecz realną zmianę ich wysokości w stosunku do wysokości określonej w chwili zawarcia umowy, spowodowaną różnymi czynnikami. Chodzi zatem, np. o zmianę wysokości opłaty za prowadzenie rachunku bankowego obsługującego pożyczkę, nie zaś o podanie, że jeśli dojdzie do przedterminowej spłaty pożyczki, to koszty ulegną obniżeniu, bowiem w istocie nie ulegną one obniżeniu, lecz będą podlegały częściowemu zwrotowi. Pojęcie obniżenia na skutek spłaty nie jest tożsame z pojęciem zmiany warunków, na jakich koszty mogą ulec zmianie, chodzi bowiem o zmiany związane z konkretną umową pożyczki, a nie zmiany wynikające z uprawień zagwarantowanych ustawowo (zob. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 1.08.2024 r., V Ca 2839/22).

Nie można zatem zgodzić się z powodem, że postanowienia umowy pożyczki nie czyniły zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k poprzez nieokreślenie w treści umowy kredytu procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, gdy następuje jego wcześniejsza spłata.

Wobec powyższego oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego w trybie at. 45 u.k.k. z uwagi na jego bezzasadność nie wywarło skutku prawnego przewidzianego w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim.

Oceniając zaistnienie podstaw do złożenia przez konsumenta oświadczenia w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k., należy mieć przy tym na uwadze również cel tej sankcji. Jak stanowi art. 45 ust. 1 u.k.k., w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Przedmiotowa regulacja kreuje jednostronne uprawnienie konsumenta do istotnej zmiany treści łączącego strony. Z perspektywy ekonomicznej rozwiązanie to w radykalny sposób zmienia więc rozkład ekonomicznej relacji związanej ze umową kredytu, czyniąc z niej de facto stosunek nieodpłatny (M. Grochowski [w:] K. Osajda (red.), Komentarze prawa prywatnego. Tom VII. Prawo konsumenckie. Komentarz, Warszawa 2019, Legalis, nb. 1 do art. 45 u.k.k.).

Podstawą wprowadzenia do polskiego porządku prawnego sankcji kredytu darmowego jest regulacja art. 23 dyrektywy 2008/48. Przepis ten stanowi, że państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

Proporcjonalność sankcji sprowadza się do wymogu, ażeby sankcje te były dostosowane do istotności naruszenia, to znaczy, aby poważne naruszenia spotykały się z poważnymi sankcjami, zaś błahe naruszenia – z sankcjami odpowiednio łagodniejszymi (tak wyrok TSUE z dnia 26 września 2013 r. w sprawie Texdata Software GmbH, C-418/11, pkt 51). W kontekście sankcji kredytu darmowe, o proporcjonalności sankcji wypowiedział się szerzej Trybunał wyroku z dnia 9 listopada 2016 r. w sprawie Home Credit Slovakia, C-42/15). Trybunał wskazał, że artykuł 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku, gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może podważyć możliwość dokonania przez konsumenta oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania. Zauważył przy tym, że nie można uznać za proporcjonalne stosowania, zgodnie z takim uregulowaniem krajowym, takiej sankcji, mającej poważne konsekwencje wobec kredytodawcy, w wypadku braku elementów, spośród tych określonych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, które ze względu na ich charakter nie mogą mieć wpływu na zdolność konsumenta do oceny ciążącego na nim zobowiązania (pkt 72).

Przekładając powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, nie sposób nie zauważyć, że część zarzucanych przez powoda naruszeń obowiązków informacyjnych ma charakter drobny, niemogący wpłynąć na decyzję konsumenta. O ile bowiem naruszenie obowiązku wskazania RRSO ma istotny charakter dla decyzji konsumenta (patrz postanowienie TSUE z dnia 16 listopada 2010 r., w sprawie Pohotovosť, C-76/10), tak nie sposób powiedzieć tego samego o pozostałych zarzucanych naruszeniach.

Jakkolwiek więc – co wykazano powyżej – nie doszło do żadnego naruszenia któregokolwiek z obowiązków informacyjnych określonych w art. 30 u.k.k., tak niezależnie od tego, podkreślić należy, że badanie spełnienia przesłanek do skorzystania z sankcji kredytu darmowego nie powinno polegać na szukaniu „z lupą” jakiegokolwiek odstępstwa od wymogów z art. 30 u.k.k., gdyż takie zastosowanie art. 45 ust. 1 u.k.k. pozostaje w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem owego prawnokształtującego uprawnienia. Celem sankcji kredytu darmowego jest zapobieżenie sytuacji, w której – z uwagi na naruszenie obowiązków informacyjnych – konsument nie ma możliwości pełnego zorientowania się w swojej sytuacji prawnej i parametrach kredytu, nie zaś możliwość skorzystania z darmowego kredytu w przypadku dowolnego, choćby drobnego i niemającego żadnego wpływu na decyzję konsumenta naruszenia.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie 1. wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 i § 1 1 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, zaś od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty. Powód, jako strona przerywająca proces, obowiązany jest zatem zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty procesu w łącznej wysokości 3617 zł, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) w wysokości 3600 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Wiśniewska

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

(...)

3. (...)

Sędzia Karolina Wiśniewska