Treść orzeczenia
Sygn. akt I C 268/15
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 28 lutego 2018 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
SSR Małgorzata Żelewska
protokolant Agnieszka Bronk-Marwicz
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. w G. sprawy z powództwa W. J. przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. o stwierdzenie nieważności umowy
I. ustala, że umowa pożyczki konsumenckiej nr (...) zawarta między powodem W. J. a pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. w G. w dniu 3 lipca 2012r. jest nieważna;
II. kosztami procesu obciąża pozwanego w całości pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu po prawomocnym zakończeniu postępowania.
Uzasadnienie
Powód W. J., reprezentowany przez A. J. jako kuratora dla częściowo ubezwłasnowolnionego powoda, wniósł pozew przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. domagając się ustalenia, iż umowa pożyczki zawarta pomiędzy stronami w dniu 03 lipca 2012 roku jest nieważna.
W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 03 lipca 2012 roku W. J. zawarł z pozwanym umowę pożyczki na kwotę 34.300 zł. Wskazał, iż pożyczkobiorca obecnie jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną w związku z urazem głowy doznanym w 2009 roku. Zdaniem powoda sporna umowa została zawarta w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli przez powoda z uwagi na ograniczoną świadomość i stwierdzony u niego zespół otępienny.
(pozew k. 2-4, pismo k. 26)
Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości. Zakwestionował wadliwość zawartej umowy pożyczki, podnosząc, iż W. J. nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli.
(odpowiedź na pozew k. 33-37)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Powód W. J. w dniu 3 lipca 2012r. zawarł z pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo – Kredytową im. F. S. z siedzibą w G. umowę pożyczki konsumenckiej nr (...) w wysokości 34.000 zł, składając dzień wcześniej wniosek o jej zawarcie.
(okoliczność bezsporna: umowa pożyczki k. 18-23, 52-58, wniosek wraz zaświadczeniem k. 46-51, zeznania świadków: K. W. (1) (uprzednio: W.) płyta CD k. 255 oraz A. D. k. 200-200v.)
W dniu złożenia wniosku o zawarcie pożyczki oraz w dniu zawarcia spornej umowy pożyczki nr (...), tj. w dniach 02 i 03 lipca 2012 roku powód znajdował się w stanie wyłączjącym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli na zewnątrz z uwagi na występujący u niego zespół otępienny o etiologii mieszanej – zespołu alkoholowego oraz przebytego w 2009 roku poważnego urazu czaszkowo-mózgowego z krwiakami wewnątrzczaszkowymi. Stwierdzone u powoda zmiany są nieodwracalne, pogłębiające się z wiekiem i nie jest prawdopodobna nagła, nawet krótkotrwała, poprawa jego stanu zdrowia psychicznego.
(dowód: opinie sądowo-psychiatryczne biegłych sądowych: dokumentacja medyczna k. 5, opinie sądowo psychiatryczna wydane w sprawie I Ns 193/13 Sądu Okręgowego w Kielcach k. 6,7, W. Z. k. 266-269 oraz M. Ć. k. 297-301 wraz z opinią uzupełniającą k. 315).
Powód jest osobą Postanowieniem z dnia 15 października 2013 roku Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim ustanowił A. J. kuratorem dla częściowo ubezwłasnowolnionego powoda W. J..
( okoliczności bezsporne )
Sąd zważył, co następuje
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony, których prawdziwość ani autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a nadto nie budzą one wątpliwości co do swej wiarygodności. Kurator powoda wskazywał wprawdzie na nieprawidłowości przy sporządzaniu umowy w tym np. dopisek na egzemplarzu umowy pożyczki w postaci celu, na jaki miała ona zostać przeznaczona, jednak okoliczności te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nadto, stan faktyczny ustalono również w oparciu o zeznania przesłuchiwanych osób występujących po stronie pozwanego przy zawieraniu umowy pożyczki w dniu 03 lipca 2013 roku – K. W. (2) oraz A. D., którym sąd dał wiarę, aczkolwiek nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia z uwagi na upływ czasu od daty zawarcia spornej umowy i niepamięć świadków co do okoliczności jej zawarcia.
Ponadto sąd uznał również za wiarygodne i mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie opinie biegłych sądowych z zakresu psychiatrii W. Z. oraz M. Ć.. Zdaniem Sądu przedmiotowe opinie są profesjonalne i precyzyjne i zostały sporządzone przez osoby posiadające odpowiednią wiedzę fachową w tej dziedzinie. W ocenie sądu biegli ocenili zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób pełny oraz jasno i przekonująco wyjaśnili, na czym oparli wnioski w nich zawarte. Zdaniem sądu brak jest podstaw do podważenia i utraty wartości dowodowej sporządzonych opinii i z tego też powodu sąd oddalił wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego z zakresu psychiatrii. Pozwany podnosił wprawdzie, iż nieprzekonujące są opinie wydane przez biegłych psychiatrów w niniejszej sprawie albowiem biegli, którzy wydawali opinie w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie nie stawiali tak radykalnych wniosków mimo, że miało to miejsce bliżej okresu zawarcia spornej umowy. W ocenie sądu jednak, wobec treści opinii biegłych wydanych w niniejszym postępowaniu, brak jest podstaw do uznania, iż biegli badający powoda pod kątem istnienia przesłanek do jego ubezwłasnowolnienia nie znajdując podstaw do jego całkowitego ubezwłasnowolnienia, przesądzili tym samym o stanie psychicznym powoda w dacie 2 i 3 lipca 2012r. pozwalającym mu na ważne zawarcie przedmiotowej umowy z pozwaną.
W niniejszej sprawie powód domagał się ustalenia nieważności umowy pożyczki zawartej przez strony w dniu 3 lipca 2012r., wskazując, że z uwagi na swój stan zdrowia niebyła w stanie świadomie podjąć decyzji i zawrzeć spornej umowy. W konsekwencji powództwo w ocenie Sądu zostało oparte na art. 82 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c.
W pierwszej kolejności Sąd rozważał, czy powodowi przysługuje interes prawny w ustaleniu jakiego się domaga. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż art. 189 k.p.c. ma charakter materialnoprawny, a interes prawny stanowi merytoryczną przesłankę takiego powództwa o ustalenie, która decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje bądź nie istnieje. Stanowi zatem przesłankę dopuszczalności powództwa. Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa powinno być skierowane przeciwko podmiotowi prawa, który istnienie czy też jak w niniejszej sprawie nieistnienie tego stosunku prawnego kwestionuje czy też narusza, albo rości sobie również własne prawa. Wskazać też należy na utrwalony w orzecznictwie i doktrynie pogląd, że interes prawny uzasadniający wniesienie powództwa o ustalenie nie zachodzi wówczas, gdy możliwe jest w istniejącej sytuacji powództwo o świadczenie (por m.in.: orz. SN z dnia 13 kwietnia 1965r. II CR 266/64, OSPiKA 1066/6-8/166) lub gdy zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw (tak m. in.: wyrok SN z dnia 22 listopada 2002r, IV CKN 1519/00, LEX nr 78333, por. też: wyrok SN z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 201/97, M. Prawn. 1998/2/3, wyrok SN z dnia 21 stycznia 1998 r., II CKN 572/97, wyrok SN z dnia 29 marca 2001 r., I PKN 333/00, Prok. i Pr. 2002/2/43).
W niniejszej sprawie niewątpliwie powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności spornej umowy, albowiem pozwanej przysługuje powództwo o świadczenie z tej umowy wynikające czyli zapłatę pożyczonej kwoty wraz z odsetkami.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że pomiędzy stronami istnieje spór, czy przedmiotowa umowa jest ważna z uwagi na stan powoda w dacie jej zawierania. Zgromadzony jednak w toku postępowania dowodowego materiał, zdaniem sądu, nakazuje przyjąć, iż powód znajdował się w stanie wyłączającym możliwość ważnego zawarcia umowy z uwagi na skutki uzależnienia od alkoholu i poważnego urazu głowy. Mimo upływu czasu od daty zawarcia umowy opinie dwóch biegłych sądowych z zakresu psychiatrii, wykonane zarówno na podstawie samej dokumentacji medycznej, jak i po badaniu powoda, jednomyślnie dowodzą, iż u powoda występują zmiany otępienne z zaburzeniami świadomości wynikające z choroby alkoholowej oraz urazu głowy przebytego przez powoda w 2009 roku, a zatem przed datą zawarcia spornej umowy. Przebyty uraz wiązał się z krwiakami wewnątrzczaszkowymi oraz złamaniem kości potylicznej i kości ciemieniowej lewej, a w konsekwencji wystąpieniem zespołu otępiennego o mieszanej etiologii. Biegli nadto wskazali, iż powyżej opisany stan powoda jest nieprzerwany od 2009 roku, pogłębiający się i nieprawdopodobnym byłoby nawet chwilowe odzyskanie przez niego pełnej sprawności psychicznej pozwalającej na przyjęcie, iż w momencie zawierania spornej umowy pożyczki zdolność podejmowania przez niego decyzji i wyrażania woli nie była ograniczona. Nie zmienia powyższego okoliczność, iż powód jest osobą ubezwłasnowolnioną jedynie częściowo, co z definicji art. 16 §1 k.c. oznacza potrzebę pomocy w prowadzeniu spraw osoby ubezwłasnowolnionej przy jednoczesnym braku postaw do całkowitego jej ubezwłasnowolnienia, które z kolei zakłada stan całkowicie uniemożliwiający kierowanie swoim postępowaniem. (art. 13 §1 k.c.) Jak wynika z treści opinii biegłych w niniejszej sprawie, oraz sprawie I Ns 193/13 Sądu Okręgowego w Kielcach daleko idące następstwa nałogu i urazu doznanego przez powoda nie wyłączają całkowicie możliwości podejmowania przez niego decyzji. Stąd ocena, iż niemożność taka zachodzi wyłącznie co do części czynności, w tym tak zawiłej i sformalizowanej umowy jak przedmiotowa, nie budzi wątpliwości sądu w świetle powyższych opinii.
Mając zatem powyższe na względzie powództwo zasługiwało na uwzględnienie, o czym sąd orzekł w punkcie I wyroku na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 82 k.c.
O kosztach Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu po prawomocnym zakończeniu postępowania.