Treść orzeczenia
Sygn. akt I C 239/17
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 lipca 2017 roku
Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, I Wydział Cywilny, w składzie:
Przewodniczący: S.S.R. Bartosz Kasielski
Protokolant: sekretarz sądowy Sylwia Wróblewska
po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko Gminie M. Ł. o uzgodnienie treści księgi wieczystej
1. uzgadnia treść księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi dla nieruchomości oznaczonej jako działka gruntu numer (...) o powierzchni 0,0588 ha, położonej w Ł. przy ulicy (...) z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób że w dziale II księgi wieczystej nakazuje dokonać wpisu prawa własności S. S., syna J. S. (1), nr PESEL (...) jako właściciela w miejsce dotychczas ujawnionego wpisu prawa własności Gminy Miejskiej Ł.;
2. nie obciąża Gminy M. Ł. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.
Uzasadnienie punktu 2 wyroku z dnia 20 lipca 2017 roku
Wyrokiem z dnia 20 lipca 2017 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi uzgodnił treść księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi dla nieruchomości oznaczonej jako działka gruntu numer (...) o powierzchni 0,0588 ha, położonej w Ł. przy ulicy (...) z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób że w dziale II księgi wieczystej nakazał dokonać wpisu prawa własności S. S., syna J. S. (1), nr PESEL (...) jako właściciela w miejsce dotychczas ujawnionego wpisu prawa własności Gminy Miejskiej Ł.. Jednocześnie Sąd nie obciążył Gminy M. Ł. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Uwzględniając szczególny stan faktyczny niniejszej sprawy oraz stanowisko procesowe pozwanego w toku niniejszej sprawy Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji wynikającej z treści powyżej przytoczonego przepisu.
Po pierwsze, nieobciążenie przeciwnika procesowego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu nie zostało sprowadzone przez ustawodawcę do przypadku niemożności ich poniesienia z uwagi na sytuację materialną. O ile praktyka sądowa wskazuje, że jest to najczęstsza przyczyna zastosowania przedmiotowej normy, o tyle z samej treści przepisu wynika szerszy jego wymiar wykraczający poza sferę czysto majątkową, a obejmujący każdy szczególnie uzasadniony przypadek, w którym oparcie się na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) byłoby niezasadne.
Po wtóre, w orzecznictwie Sądu Najwyższego jako jeden z przykładów zastosowania normy art. 102 k.p.c. wskazuje się sprawy dotyczące stosunku prawnego, który może zostać ukształtowany tylko mocą wyroku sądu, choćby strony były całkowicie zgodne (por. postanowienia Sądu Najwyższego : z dnia 25 marca 1970 roku, II CZ 14/70, OSNCP 1970, nr 11, poz. 211, z dnia 11 września 1973 roku, I CZ 122/73, OSNCP 1974, nr 5, poz. 98, czy też z dnia 15 marca 1982 roku, I CZ 30/82, Lex nr 8403). Taka sytuacja miała zaś miejsce w niniejszej sprawie, gdzie żądanie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie było kwestionowane na żadnym etapie postępowania przez stronę pozwaną (k.64). Należy zatem stwierdzić, że strony procesu pozostawały zgodne co do zasadności zgłoszonego powództwa, co z resztą potwierdzał materiał dowodowy w postaci zgromadzonej dokumentacji.
Po trzecie, z uwagi na szczególny charakter biegu wydarzeń faktycznych, powództwo w niniejszej sprawie pozostawało jedyną prawnie dopuszczalną możliwością prowadzącą do ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności powoda.
Realizacja ochrony prawnej na drodze postępowania administracyjnego, jak również sądowo – administracyjnego tj. próba wzruszenia ważności decyzji Wojewody (...) z dnia 9 grudnia 1993 roku w przedmiocie nabycia spornej nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego z mocy samego prawa (decyzja komunalizacyjna) była o tyle nieskuteczna, że powód nie był w stanie wykazać przesłanki rażącego naruszenia prawa w momencie jej wydawania. W konsekwencji jedynym rozwiązaniem prowadzącym do ochrony jego prawnie uzasadnionych interesów pozostawał proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej, w ramach którego Sąd był uprawniony do dokonania kontroli incydentalnej podstawy wpisu prawa własności pozwanego do księgi wieczystej, przy czym nie w zakresie zmierzającym do wzruszenia samej decyzji stanowiącej podstawę wpisu, ale oceny, czy dokument, który stał się podstawą kwestionowanego obecnie wpisu, mógł rzeczywiście wywrzeć skutki cywilnoprawne, wynikające z jego gramatycznego brzmienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 roku, II CK 335/05, (...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 roku, III CK 565/04, Lex nr 277129, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2001 roku, I CKN 468/00, Lex nr 53090, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2014 roku, V CSK 514/13, Lex nr 1504591).
Po czwarte, nie można było stracić z pola widzenia faktu, że pomimo wydania w dniu 25 października 1977 roku decyzji o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz J. S. (2) (ojca powoda) prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej przez ponad 16 lat do chwili wydania decyzji komunalizacyjnej (w dniu 9 grudnia 1993 roku). Wpływ na taki bieg zdarzeń mogła mieć śmierć J. S. (2) (w dniu 14 grudnia 1978 roku), niemniej jednak postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku zostało przeprowadzone już w 1979 roku (sprawa sygn. akt II Ns 2313/79 przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Pragi), a przy tym brak było obiektywnych przeszkód do ujawnienia stosownego prawa przez S. S. w księdze wieczystej. Uzyskane przez powoda w 1987 roku zawiadomienie o zmianach wprowadzonych w operacie ewidencji gruntów mogło uzasadniać przekonanie o uregulowaniu jego praw w stosownych rejestrach, przy czym z pewnością nie zwalniało w żaden sposób z obowiązku niezwłocznego ujawnienia swego prawa w księdze wieczystej (art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece – Dz.U.1982, Nr 19, poz. 147 z późń. zm., oraz obowiązujący do dnia 1 stycznia 1983 roku art. 29 ust.1 dekretu z dnia 11 października 1946 roku Prawo o księgach wieczystych – Dz.U.1946, Nr 57, poz. 320 z późń. zm.). W tym świetle istotnym pozostaje fakt, że sporna nieruchomość pozostawała własnością osób fizycznych do dnia 2 lipca 1975 roku, kiedy ogłoszono zarządzenie nr 7 Naczelnika Dzielnicy Ł. o przeznaczeniu terenu w obrębie ulic (...) i Wycieczkowej pod budownictwo jednorodzinne zgodnie z treścią uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. z dnia 29 lutego 1972 roku (k.72). O ile jednak Skarb Państwa niezwłocznie ujawnił prawo własności w księdze wieczystej (k.49), o tyle nie uczynili tego zarówno powód, jak i jego ojciec, a zaniechanie wykonania ciążącego na nich obowiązku bez wątpienia przyczyniło się do stwierdzonego w niniejszym postępowaniu stanu rzeczy i konieczności zainicjowania procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że istniejące okoliczności stanowią podstawę do nieobciążania pozwanego kosztami procesu (art. 102 k.p.c.).