descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 152/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 24 lutego 2017 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

SSO Wojciech Rybarczyk

protokolant sądowy Agata Wodwud

2. W pozostałej części powództwo oddala.

3. Przyznaje ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Bydgoszczy Kancelarii Adwokackiej adwokata A. A. kwotę 8856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych 00/100) w tym VAT z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

4. Nie obciąża powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego.

5. Kosztami sądowymi od uiszczenia, których powód był zwolniony obciąża Skarb Państwa.

SSO Wojciech Rybarczyk

Uzasadnienie

Powód Z. G. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa Wojewodzie (...) pozew, w którym domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 284.544 zł z tytułu odszkodowania i 2.760.000 zł z tytułu zadośćuczynienia oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu powód wskazał, ze na przełomie lat 70 i 80 ubiegłego wieku był aktywnym działaczem (...) w I.. W związku z tą działalnością był poddany różnorakim szykanom ze strony ówczesnych władz. W szczególności kolegium do spraw wykroczeń szereg razy wymierzało mu kary grzywny. Za działalność na rzecz (...) zmuszony był zapłacić kwotę ponad 216 tysięcy złotych. W okresie od 13.12.1981 r do 9.03.1982 r był internowany w P.. Transport do tego miejsca odbywał się w trudnych warunkach w efekcie czego zapadł na zdrowiu i do chwili obecnej odczuwa problemy ze zdrowiem, które mają swoje źródło w tym czasie. W 1983 r został zmuszony do emigracji z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy wraz z żoną i dziećmi.

Powód wskazał, że żądanie odszkodowania obejmuje 18.150 zł z tytułu kar grzywny orzeczonych przez kolegium do spraw wykroczeń, 216.394 zł którą to kwotę zapłacił na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w J., 50.000 zł stanowiącą równowartość zarobków jakie mógłby uzyskać w okresie od sierpnia 1982 do sierpnia 1983 r. W ocenie powoda pozwany w powyższym zakresie został bezpodstawnie wzbogacony co uzasadnia żądanie zwrotu w/w kwot. Zadośćuczynienie ma stanowić natomiast ekwiwalent krzywd jakich powód doznał w wyniku działania ówczesnych władz PRL takich jak stały uszczerbek na zdrowiu, wyrzucenie z kraju i związany z tym brak kontaktu z najbliższymi, możliwość uzyskiwania zysków z pracy zawodowej.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Podniósł również, że Wojewoda (...) nie jest jednostką organizacyjną Skarbu Państwa uprawnioną do występowania w przedmiotowej sprawie. Pozwany w uzasadnieniu szeroko opisał przyczyny dla których roszczenie powoda należy uznać za przedawnione. Pozwany zakwestionował również wysokość kwot jakich domagał się powód.

Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania powód wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 2.760.00 zł oraz odszkodowania w kwocie 171.354 zł. Powód wskazał, że swoje żądania opiera na przepisie art. 448 kc albowiem w skutek działań pozwanego doznał szkody niemajątkowej w wyniku naruszenia jego dóbr osobistych takich jak wolność, prawo do decydowania o sobie i o swoim życiu, część, nietykalność mieszkania. Ponadto swoje żądanie opierał na przepisie art. 417 § 1 kc. Swoje roszczenie wiązał z bezprawnym wprowadzeniem Dekretem Rady Państwa z 12.12.1981 r stanu wojennego. Wskazał, że powyższy dekret został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.03.2011 r za niezgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej.

Postanowieniem z dnia 19.12.2016 r ustalono jako statio fisci Skarbu Państwa w przedmiotowej sprawie obok Wojewody (...) także Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Sprawiedliwości.

Na rozprawie w dniu 16.02.2017 r strony podtrzymały swoje pierwotne stanowiska. Powód równocześnie cofnął pozew w części ponad kwotę 2.873.190 zł na co pozwany wyraził zgodę.

Sąd ustalił co następuje

Powód Z. G. na przełomie lat 70 i 80 XX wieku był aktywnym działaczem (...) w I.. Był między innymi przewodniczącym Międzyzakładowego komitetu strajkowego (...) angażował się w tworzenie i działalność (...).

/dowód: zeznania powoda Z. G. k. 113v-115

Zaświadczenie i dokumenty z IPN k. 8-10/

W związku z prowadzoną działalnością był poddawany różnorodnym szykanom i represjom przez władze PRL. Wielokrotnie karany był przez Kolegium ds. Wykroczeń karami grzywny, prowadzone było przeciwko niemu postepowanie karne poddawano go różnorodnym formom nacisku. W sierpniu 1981 r podjął wraz z grupą rolników działania mające na celu zaoranie ziemi należącej do Spółdzielni Produkcyjnej (...) w J. stanowiło to element planu (...) mającego na celu odzyskanie ziemi, którą władze komunistyczne bezprawnie zabrały rolnikom. W związku z tą sprawa Z. G. został pozwany przez Rolniczą Spółdzielnie Produkcyjną (...) i wyniki procesu Sąd Rejonowy w Inowrocławiu zasądził od niego na rzecz spółdzielni 216.394 zł.

/dowód: zeznania powoda Z. G. k. 113v-115

Zaświadczenie i dokumenty z IPN k. 8-10

Wezwania, dowody wpłat, postanowienia, pismo z 15.07.1983, opinia k. 11-21

Dokumenty z akt IPN k. 26-49

Decyzja z 5.11.2015 k. 50/

Po ogłoszeniu stanu wojennego powód został w dniu 13.12.1981 r internowany. Internowany był do dnia 9.03. (...). Po opuszczeniu miejsca internowania powód pracował w Zakładach (...) w I.. W sierpniu 1982 r uzyskał wiadomość o zamiarze zatrzymania go i ponownego internowania. W związku z tym porzucił pracę o przez kilka miesięcy ukrywał się.

/dowód: zeznania powoda Z. G. k. 113v-115

Decyzja o internowaniu i zwolnieniu k. 22-23/

W sierpniu 1983 r powód został zmuszony do opuszczenia kraju. W ciągu 48 godzin zmuszony był wyzbyć się majątku i wraz z rodziną opuścił Polskę. Władze PRL wyraziły zgodę na jego wyjazd bez prawa powrotu. W okresie późniejszym władze PRL odmawiały powodowi prawa do nawet czasowego przyjazdu do Polski.

/dowód: zeznania powoda Z. G. k. 113v-115

Ksero paszportu k. 24-25/

Powód do Polski powrócił w 2005 r. Po powrocie do kraju nie podejmował żadnych działań mających na celu stwierdzenie niezgodności z prawem wydanych przeciwko niemu orzeczeń i decyzji. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 8.10.2013 r powód uzyskał zadośćuczynienie w kwocie 30.000 zł za okres internowania.

/dowód: zeznania powoda Z. G. k. 113v-115

Pismo Prezydenta I. k. 96-97

Poświadczenie obywatelstwa k. 98

Akta II Ko 136/13 – wyrok z 8.10.2013/

Sąd uznał zeznania powoda Z. G. za całkowicie wiarygodne. Zeznania te są logiczne i spójne oraz znajdują potwierdzenie w przeprowadzonych w sprawie dowodach z dokumentów.

Za wiarygodne Sąd uznał również dowody z w/w dokumentów albowiem strony nie kwestionowały ich autentyczności a pozwany nie kwestionował także okoliczności faktycznych, które z ich pomocą miały zostać wykazane.

Sąd oddalił wnioski powoda o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków M. G., H. G., J. O., A. G., R. G., R. K. oraz dowodu z akt I C 99/83 S.R. w I. albowiem przeprowadzenie tych dowodów było zbędne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy a ponadto okoliczności faktyczne, które za pomocą tych dowodów miały być udowodnione nie były kwestionowane przez pozwanego, który nie zaprzeczał temu, że pozwany był działaczem (...), i że był w związku z tym represjonowany.

Sąd zważył co następuje

W ocenie Sądu żądanie powoda jest bezzasadne z uwagi na przedawnienie roszczenia.

Wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie wskazują w sposób jednoznaczny, że powód jako działacz (...) był poddawany w latach 70 i 80 XX wieku przez ówczesne władze PRL różnym szykanom i represjom, które naruszały jego dobra osobiste takie jak wolność, prawo do decydowania o sobie i o swoim życiu, część, nietykalność mieszkania. Ostatecznym przejawem tych działań było zmuszenie powoda do udania się wraz z rodziną na emigrację bez prawa powrotu do kraju co znacząco wpłynęło na dalsze życie powoda między innymi pozbawiając go możliwości utrzymywania kontaktów z członkami rodziny. Działania te wpływały również na sytuację majątkową powoda, który utracił możliwość uzyskiwania dochodów z własnej pracy w okresie, w którym się ukrywał a następnie zmuszony był to wyzbycia się posiadanego majątku w bardzo krótkim czasie.

Powyższe okoliczności faktyczne nie były kwestionowane przez stronę pozwaną, która swoją obronę oparła na zarzucie przedawnienia roszczeń powoda. W ocenie Sądu zarzut ten był słuszny co uzasadniało oddalenie powództwa.

Powód po ostatecznym sprecyzowaniu swoich żądań opierał je na przepisie art. 448 kc zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać osobie, której dobro zostało naruszone stosowną sumę tytułem zadośćuczynienia. Powód wskazywał również na przepis art. 417 § 1 kc podnosząc, że pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez bezprawne działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.

Roszczenia powoda są roszczeniami o charakterze majątkowym, które podlegają przedawnieniu. Termin przedawnienia wynosi zgodnie z przepisem art. 118 kc dziesięć lat. Z uwagi na podstawę faktyczną żądań powoda niewątpliwie nie miał on możliwości występowania z takimi roszczeniami w okresie PRL. Jednak co najmniej od 1.01.1990 r. nie było już przeszkód w podejmowaniu działań mających na celu wystąpienie ze stosownym powództwem przeciwko Skarbowi Państwa. Powód nie podjął takich działań bezpośrednio po w/w dacie ani nawet w okresie po powrocie do Polski co miało miejsce w 2005 r. Ustalając termin rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia sąd miał na względzie, fakt, iż zmiany ustrojowe, które były następstwem wyniku wyborów z 4.06.1989 r nie nastąpiły natychmiast w związku z tym za racjonalny termin w którym wystąpienie z powództwem w niniejszej sprawie stało się możliwe był termin o 6 miesięcy późniejszy tj 1.01.1990. W związku z tym w ocenie Sądu roszczenie powoda uległo przedawnieniu z dniem 1.01.2000 r. Powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione po upływie terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu brak jest również podstaw do uznania, że w okresie do wydania w dniu 16.03.2011 r przez trybunał konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność dekretu o stanie wojennym z konstytucją zachodziła sytuacja, która pozbawiała powoda możliwości dochodzenia swoich roszczeń. Wbrew stanowisku strony powodowej wyrażonym w piśmie z dnia 29.09.2016 nie zachodziła sytuacja określona w art. 121 pkt 4 kc. Biorąc pod uwagę fakt, że represje, którym był poddawany powód w postaci orzekania wobec niego przez Kolegium ds. Wykroczeń kar grzywny miały miejsce przed ogłoszeniem stanu wojennego a wiec zdarzeń tych nie można wiązać z przepisami dekretu o stanie wojennym. Podobnie orzeczenie Sądu cywilnego o zasądzeniu od powoda na rzecz (...) dotyczyło zdarzenia, które miało miejsce przed stanem wojennym. Natomiast jeżeli chodzi o okoliczności udania się przez powoda na emigrację strona powodowa nie wykazała, że decyzja o zgodzie na jednorazowe przekroczenie granicy Polski wynikała z przepisów w/w dekretu. Tym samym w ocenie Sądu w/w orzeczenie T.K. nie miało wpływu na ocenę biegu terminu przedawnienia roszczeń powoda.

Również w wypadku przyjęcia, ze działania pozwanego w stosunku do powoda miały charakter czynów niedozwolonych roszczenia powoda stosownie do przepisu art. 442 1 § 1 kc uległy już przedawnieniu.

Sąd dokonał oceny zasadności żądań powoda z punktu widzenia ewentualnej odpowiedzialności pozwanego na podstawie przepisu art. 417 1 § 2 kc. Jedną z przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa w oparciu o ten przepis jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń i decyzji, które wywołały szkodę. W przedmiotowej sprawie powód nie podejmował działań mających na celu stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń i decyzji, które stanowią podstawę jego żądań z wyjątkiem decyzji o internowaniu co do której SO w Bydgoszczy wydał już stosowne orzeczenie i przyznał powodowi zadośćuczynienie w sprawie II Ko136/13. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia żądań powoda na podstawie w/w przepisu.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 355 § 1 kpc umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania zapłaty kwoty 171.354 zł w związku z cofnięciem pozwu w tej części. W pozostałej części z uwagi na przedawnienie roszczenia powództwo oddalono.

Na podstawie art. 102 kpc mając na względzie sytuacje materialną powoda oraz fakt, że wytoczenie powództwa było następstwem jego subiektywnego przekonania o zasadności żądania Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. Jednocześnie kosztami sądowymi od uiszczenia, których powód był zwolniony obciążono Skarb Państwa. Z uwagi na to, że powód reprezentowany był w toku postępowania przez pełnomocnika z urzędu zasądzono od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Bydgoszczy na rzecz adwokata A. A. kwotę 8.856 zł w tym vat z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

SSO Wojciech Rybarczyk