descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 1516/24

Uzasadnienie wyroku z dnia 10 stycznia 2025 r.

Powód Z. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., w pozwie wniesionym w dniu 8 lutego 2024 r. żądał zasądzenia od pozwanego (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 13 202,67 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu powód wskazał, że objęta żądaniem pozwu wierzytelność nabyta została przez powoda od pożyczkobiorcy B. R. w drodze przelewu wierzytelności pieniężnych wynikających z zawartej w dniu 27 czerwca 2016 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W., a pożyczkobiorcą – konsumentem umowy kredytu konsumenckiego nr (...). Jako materialno-prawną podstawę roszczenia powód wskazał art. 45 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, podnosząc, że dochodzone pozwem roszczenie wynika ze skorzystania przez pożyczkobiorcę z instytucji sankcji kredytu darmowego.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (dalej także jako Bank), żądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany podniósł brak legitymacji czynnej powoda względem roszczenia objętego pozwem, upływ terminu do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, wysłanie go na adres niewskazany w umowie pożyczki, a w konsekwencji – brak doręczenia, oraz niedopuszczalność cesji wierzytelności z uwagi na charakter zobowiązania oraz fakt, że wierzytelność nie istniała w momencie przelewu. Jednocześnie pozwany zaprzeczył twierdzeniom powoda, iż umowa pożyczki z dnia 27 czerwca 2016 r. naruszała przepisy ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wypełniania obowiązków informacyjnych, co usprawiedliwiać miałoby sankcję kredytu darmowego.

Za podstawę wyroku Sąd Rejonowy przyjął następujące ustalenia:

W dniu 27 czerwca 2016 r. pozwany (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. zawarła z konsumentem B. R. umowę pożyczki nr (...) na łączną kwotę 27 508,00 zł, na którą złożyła się całkowita kwota pożyczki (kwota pożyczki bez kredytowanych kosztów pożyczki) w wysokości 17 824,02 zł oraz kwota 9 683,98 zł przeznaczona na zapłatę kosztów związanych z udzieleniem pożyczki, kredytowana przez Bank.

Okres kredytowania strony ustaliły na 120 miesięcy.

Należna pozwanemu prowizja za udzielenie pożyczki została przez strony ustalona w kwocie 1 547,81 zł, a obciążająca pożyczkobiorcę składka z tytułu ubezpieczenia spłaty pożyczki w kwocie 8 136,17 zł – łącznie w kwocie 9 683,98 zł, do zapłaty której pożyczkobiorca zobowiązał się przy wypłacie przez Bank pożyczki.

Strony ustaliły, że pożyczka będzie oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, w dniu zawarcia umowy pożyczki wynoszącej 9,99% rocznie, a zależnej od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego.

Zmiany oprocentowania pożyczki w trakcie obowiązywania umowy mogły nastąpić w przypadku wystąpienia okoliczności przewidzianych w § 5 ust. 2 i 3 umowy.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania pożyczki wynosić miała 23,85%.

Całkowity koszt pożyczki wynosić miał 25 785,70 zł, w tym odsetki w kwocie 16 101,72 zł.

Całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę, obejmująca całkowitą kwotę pożyczki oraz całkowity koszt pożyczki, wynosić miała 43 609,72 zł.

W umowie zastrzeżono uprawnienie pożyczkobiorcy do dokonania nieodpłatnej przedterminowej spłaty całości lub części pożyczki. Spłata miała być dokonywana zgodnie z dyspozycją pożyczkobiorcy. W razie wcześniejszej spłaty pożyczki całkowity koszt pożyczki ulec miał obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócił się czas obowiązywania umowy.

W umowie wskazano także na uprawnienie pożyczkobiorcy do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia. Oświadczenie miało być skuteczne jeśli pożyczkobiorca dostarczy je lub wyśle na adres wskazany we wzorze oświadczenia o odstąpieniu od umowy przed upływem tego terminu.

(okoliczności niesporne, a ponadto umowa – k. 37 i nast.)

W dniu 27 czerwca 2016 r. pożyczka została wypłacona.

(okoliczności niesporne, a ponadto zestawienie operacji – k. 117 i nast., zaświadczenie – k. 60 i nast.)

Na podstawie umowy cesji powierniczej z dnia 2 czerwca 2023 r. pożyczkobiorca B. R. przelała na powoda Z. (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wierzytelności pieniężne, w szczególności w zakresie zwrotu odsetek umownych, prowizji i innych kosztów kredytu naliczonych przez pożyczkodawcę wraz z przynależnymi do tej wierzytelności prawami, przysługujące w stosunku do (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. z tytułu roszczeń wynikających z zastosowania sankcji kredytu darmowego, określonej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim w stosunku do umowy (...) z dnia 27 czerwca 2016 r., niedozwolonych postanowień umownych oraz nieważności.

(okoliczności niesporne, a ponadto umowa cesji – k. 41 i nast.)

W dniu 2 czerwca 2023 r. pożyczkobiorca oraz powód Z. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. jako cesjonariusz skierowali do (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. zawiadomienie o przelewie oraz oświadczenie przyjmujące za podstawę art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim i wskazujące, że ze względu na naruszenia stwierdzone w treści umowy pożyczki nr (...) z dnia 27 czerwca 2016 r. pożyczkobiorca oraz cesjonariusz korzystają z instytucji sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

(okoliczności niesporne, a ponadto oświadczenie – k. 49 i nast.)

W dniu 12 czerwca 2023 r powód Z. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. ponownie skierował do (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. oświadczenie o skorzystaniu z instytucji sankcji kredytu darmowego, przyjmujące za podstawę art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, względem umowy pożyczki nr (...) z dnia 27 czerwca 2016 r. oraz podnoszące następujące naruszenia art. 30 ust. 1 tej ustawy:

a. art. 30 ust. 1 pkt 4 – przez zastosowanie pozaustawowego pojęcia „pożyczki” obok „całkowitej kwoty kredytu”, wprowadzającego w błąd konsumenta co do wysokości faktycznie zaciąganego zobowiązania, a także przez stosowanie przepisów odnoszących się do „całkowitej kwoty kredytu” względem pozaustawowego pojęcia „pożyczki”,

b. art. 30 ust. 1 pkt 6 – przez błędne wyliczenie stopy oprocentowania kredytu, warunków stosowania tej stopy, poprzez bezprawne zastosowanie stopy oprocentowania kredytu również do kredytowanych kosztów kredytu i wyliczenia kwoty odsetek umownych od całkowitej kwoty kredytu powiększonej o skredytowane koszty kredytu,

c. art. 30 ust. 1 pkt 7 – przez błędne wyliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, w tym nieprawidłowego podania wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia, poprzez zaliczenie kredytowanych kosztów kredytu zarówno do całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu,

d. art. 30 ust. 1 pkt 8 – przez nieprawidłowe określenie zasad i terminów spłaty kredytu, w szczególności w zakresie kolejności zaliczania rat na poczet spłaty zobowiązania, poprzez niepoinformowanie klienta, że w ramach raty kapitałowo-odsetkowej spłaca koszt prowizji, a nie wyłącznie całkowitą kwotę kredytu i naliczone odsetki, i jaki jest stosunek spłat: całkowitej kwoty kredytu, kredytowanych kosztów kredytu i odsetek w danej racie,

e. art. 30 ust. 1 pkt 10 – przez błędne określenie informacji o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, oraz warunków na jakich koszty te mogą ulec zmianie, poprzez niepoinformowanie klienta, iż kosztem kredytu są również odsetki umowne naliczone również od kredytowanych kosztów kredytu, a także, iż zmienna stopa oprocentowania oparta o stawkę referencyjną WIBOR ma wpływ na wysokość kredytowanych kosztów kredytu oraz niepoinformowanie klienta, iż w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu całkowite koszty kredytu winny zostać rozliczone przez bank na zasadach określonych w art. 49 i art. 52 ustawy,

f. art. 30 ust. 1 pkt 16 – przez nieokreślenie procedury spłaty kredytu przed terminem poprzez bezzasadne uzależnienie prawa do wcześniejszej spłaty kredytu od złożenia stosownej dyspozycji, którą należy rozumieć jako obowiązek poinformowania kredytodawcy o zamiarze spłaty kredytu oraz niepoinformowanie o obowiązku rozliczeniu całkowitego kosztu kredytu przez bank w terminie 14 dni od dnia częściowej lub całkowitej spłaty oraz sposobie tego rozliczenia.

(okoliczności niesporne, a ponadto oświadczenie – k. 45 i nast.)

Według stanu rzeczy na dzień 13 czerwca 2023 r. pożyczka nie została całkowicie spłacona.

(okoliczności niesporne, a ponadto zaświadczenie – k. 60 i nast.)

Podstawę powyższych ustaleń stanowiły twierdzenia stron o faktach pozostających poza sporem oraz przedstawione dowody z dokumentów, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu Rejonowego oraz nie była kwestionowana przez strony postępowania.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez nieokreślenie w umowie kredytu warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, w szczególności zastrzeżenie przez kredytodawcę na swoją rzecz możliwości jednostronnej i niejasnej zmiany oprocentowania, opłat i prowizji.

Według art. 30 ust. 1 pkt 10 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna określać informację o innych niż odsetki kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 16 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna określać prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem.

Z kolei na podstawie art. 49 ust. 1 tej ustawy w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

Artykuł 30 ust. 1 pkt 10 tej ustawy wyraźnie wskazuje na koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki. Przepis ten należy wykładać z uwzględnieniem przepisu art. 10 ust. 2 lit k Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, stosownie do którego w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły określa się wszelkie inne opłaty powstałe w związku z umową o kredyt oraz warunki, na jakich opłaty te mogą ulegać zmianie.

Jako koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, nie kwalifikują się te koszty, o które obniżeniu ulega całkowity koszt kredytu w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy.

Z art. 49 ust. 1 wspomnianej ustawy wynika, że koszty, o które obniżeniu ulega całkowity koszt kredytu w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie stanowić mogą koszty poniesione przez konsumenta przed tego rodzaju spłatą.

Podkreślić należy, że koszty takie nie muszą być znane kredytodawcy na etapie zawierania umowy, skoro nie wie on, czy spłata całości kredytu przed terminem określonym w umowie nastąpi, a jeśli tak, to kiedy będzie ona miała miejsce.

Nie można zatem przyjąć, aby na kredytodawcy ciążył obowiązek wskazywania kosztów, których wysokość ani podstawa ustalenia nie są znane kredytodawcy w chwili zawierania umowy.

Ponadto brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez niewskazanie warunków zmiany kosztów kredytu w razie skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 45 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 tej ustawy w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c tej ustawy konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie.

Skoro w razie skorzystania z takiego uprawnienia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu, nie wchodzi nawet w rachubę jakakolwiek zmiana kosztów kredytu.

Powód nietrafnie zarzucił także naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez zastrzeżenie na rzecz kredytodawcy prawa do zmiany kosztów w sposób jednostronny i niejasny.

Nietrafnie bowiem powód wskazywał na niedookreślone sformułowanie klauzuli zmiennego oprocentowania kredytu. Posłużenie się odesłaniem do stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego nie budziło bowiem żadnych wątpliwości. Stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego jest ogłaszana przez ten bank centralny, jej wysokość stanowi okoliczność powszechnie znaną i nie musi być komunikowana każdemu kredytobiorcy osobno na trwałym nośniku. § 5 ust. 2-3 umowy przewidywał zaś obniżenie albo podwyższenie oprocentowania kredytu na wypadek spadku albo wzrostu stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Zmiana wysokości oprocentowania mogła natomiast nastąpić tylko o wartość zmiany tej stopy referencyjnej i zgodnie z kierunkiem zmiany tej stopy referencyjnej. Dowolność w ustalaniu zmiany oprocentowania kredytu po stronie pozwanego nie wchodziła zatem w rachubę.

Z kolei § 3 ust. 2 umowy dotyczył zmiany wysokości opłat lub prowizji określonych w Taryfie i niestanowiących głównych świadczeń stron, zaś zmiana stawek opłat została uzależniona od zmiany niezależnych od pozwanego mierników, takich jak m.in. zmiana miesięcznych lub kwartalnych lub półrocznych lub rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny o co najmniej 0,10 p.p., zmiana cen energii, połączeń telekomunikacyjnych, usług pocztowych, kosztów obsługi rozliczeń transakcji, rozliczeń międzybankowych o co najmniej 1,00%, zmiana przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku publikowanego prze Główny Urząd Statystyczny za dany miesiąc lub kwartał lub rok o co najmniej 1,00%. Powyższe warunki zostały sprecyzowane poprzez wskazanie minimalnego wzrostu wskaźników niezależnych od stron umowy, które umożliwiały podniesienie opłat. Nie można zatem uznać, aby pozwany zastrzegł na swoją rzecz prawo do zmiany kosztów w sposób jednostronny i niejasny, skoro powiązał je i uzależnił od jednolitych i obiektywnych wskaźników, zastrzegając ponadto minimalny ich wzrost, który umożliwia podwyższenie opłat. Jednakowo należy ocenić możliwość zmian opłat w przypadku wprowadzenia, zmiany lub uchylenia powszechnie obowiązujących przepisów prawa, uchwał, decyzji, rekomendacji oraz innych aktów wydawanych przez Komisję Nadzoru Finansowego, Narodowy Bank Polski, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Bankowy Fundusz Gwarancyjny lub inne właściwe urzędy lub organy administracji publicznej, wydania orzeczeń sądowych, o ile w ich wyniku i w celu dostosowania się do nich, konieczna stała się zmiana postanowień Taryfy, wprowadzenia, zmiany lub uchylenia przepisów prawa wpływających na zasady i sposób świadczenia przez pozwanego usług w ramach umowy o prowadzenie rachunków bankowych oraz umów rachunku, w tym umów o karty lub wpływających na zasady korzystania z tych usług przez pożyczkobiorcę, powodujących zmianę ponoszonych przez pozwanego kosztów świadczenia tych usług.

Nie budzi ponadto wątpliwości możliwość zmiany opłat zastrzeżona na wypadek udostępnienia pożyczkobiorcom nowych usług o charakterze opcjonalnym, z zastrzeżeniem, że ta zmiana polega na ustanowieniu nowych opłat lub prowizji, dotyczących udostępnianych usług. Nie można bowiem kwestionować zasadności poboru nowych opłat w wypadku skorzystania przez pożyczkobiorcę z nowych, nieoferowanych uprzednio przez Bank opcji, skoro wybór ten jest dobrowolny oraz wiąże się z uzyskaniem przez klienta Banku możliwości skorzystania z dodatkowych usług.

Wobec tego nie można zarzucić pozwanemu niewypełnienia obowiązku wskazania warunków zmiany kosztów kredytu, w szczególności w razie skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 45 ust. 1 tej ustawy.

Nie można również postawić pozwanemu zarzutu niewypełnienia obowiązku informacyjnego polegającego na niewskazaniu w tekście umowy treści uprawnienia przewidzianego w art. 45 ust. 1 tej ustawy czy w art. 49 ust. 1 tej ustawy, w szczególności poprzez przytoczenie treści tych przepisów. Te przepisy ustawy są bowiem przepisami prawa powszechnie obowiązującego, co sprawia, że każdy, nawet kredytobiorca legitymujący się statusem konsumenta, musi liczyć się z ich treścią, bez konieczności jej komunikowania przez drugą stronę umowy.

Ponadto brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia.

Zgodnie z art. 5 pkt 10 wymienionej ustawy stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Stosownie do treści art. 5 pkt 12 tej ustawy rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.

W myśl art. 25 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kredytodawca przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania uwzględnia całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy o kredyt oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia.

Podobnie według art. 3 lit. i Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG rzeczywista roczna stopa oprocentowania oznacza całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym, w odpowiednich przypadkach, wraz z kosztami, o których mowa w art. 19 ust. 2.

W myśl art. 19 ust. 1 i 2 wspomnianej Dyrektywy rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która równa się w stosunku rocznym aktualnej wartości wszystkich zobowiązań (wypłat, spłat i opłat), przyszłych lub istniejących, uzgodnionych przez kredytodawcę i konsumenta, oblicza się zgodnie z wzorem matematycznym podanym w części I załącznika I, a do celów obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ustala się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta z wyłączeniem opłat należnych od konsumenta z tytułu niedotrzymania przez niego jakichkolwiek zobowiązań określonych w umowie o kredyt oraz opłat innych niż cena zakupu, które z tytułu nabycia towarów lub usług jest on zobowiązany ponieść bez względu na to, czy transakcja dokonywana jest w gotówce, czy za pomocą kredytu.

Z kolei w myśl art. 5 pkt 8 wspomnianej ustawy całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu.

Natomiast zgodnie z art. 5 pkt 6 lit. a i b tej ustawy całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.

Odpowiednio według art. 3 lit. h wspomnianej Dyrektywy całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta oznacza sumę całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Zgodnie z art. 3 lit. g tej Dyrektywy całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta oznacza wszystkie koszty łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych; uwzględniane są tu także koszty usług dodatkowych związanych z umową o kredyt, w szczególności składki z tytułu ubezpieczenia, jeżeli, dodatkowo, zawarcie umowy dotyczącej usługi jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach.

W świetle przytoczonych przepisów trafnie pozwany uwzględnił kredytowane koszty za udzielenie pożyczki przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty.

W przypadku, gdy zgodnie z umową kredytu część kapitału jest przeznaczona na sfinansowanie odsetek, opłat, prowizji lub innych kosztów ponoszonych przez konsumenta w związku z umową o kredyt konsumencki, pojęcie wypłaconej kwoty, o której mowa w art. 5 pkt 10 wymienionej ustawy, obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie koszów związanych z tym kredytem. Decyduje o tym wykładnia językowa wyżej cytowanego przepisu, który przecież nie wymaga, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wobec czego należy przyjąć, że wypłata może być również dokonana w celu pokrycia zobowiązań konsumenta, w tym zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem. Za taką argumentacją przemawia także wykładnia systemowa, bowiem w świetle art. 69 ust. 2 pkt 2 Prawa bankowego przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu wypłacenia tego kapitału (por. Czech Tomasz, Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, teza nr 232, w: Czech Tomasz, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: WKP 2018). Podkreślić również należy zalety funkcjonalne takiego rozwiązania. Dopuszczalność dyspozycji pokrycia za pomocą części kwoty kredytu udostępnianej kredytobiorcy kosztów udzielenia tego kredytu stanowi z reguły dla niego korzyść ekonomiczną, bowiem dzięki temu nie musi on wcześniej gromadzić środków, które byłyby mu niezbędne do pokrycia tych kosztów, a w związku z tym do uzyskania kredytu.

Brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 15 w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez błędne poinformowanie konsumenta o uprawnieniu do odstąpienia od umowy.

Według art. 30 ust. 1 pkt 15 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna określać termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5 tej ustawy, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym.

Z kolei w myśl art. 53 ust. 1 i 2 tej ustawy konsument ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy, a jeżeli umowa o kredyt konsumencki nie zawiera elementów określonych w art. 30 tej ustawy, konsument może odstąpić od umowy o kredyt konsumencki w terminie 14 dni od dnia dostarczenia wszystkich elementów wymienionych w art. 30 tej ustawy.

Z postanowienia § 15 ust. 1 umowy pożyczki objętej sporem nie wynikało, aby pozwany uzależnił skuteczność odstąpienia przez konsumenta od tej umowy od skorzystania z załączonego do umowy formularza oświadczenia o odstąpieniu. W postanowieniu tym jedynie wskazano, że oświadczenie o odstąpieniu powinno zostać skierowane na adres podany we wspomnianym formularzu.

Nietrafnie wywodzono także naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez zaniechanie wskazania w postanowieniach umowy kolejności zaliczania wpłat na poczet należności kredytodawcy.

Kwestie te regulował bowiem § 6 ust. 5 umowy pożyczki, szczegółowo określający kolejność zaliczania wpłat na poczet należności kredytodawcy.

Wobec niestwierdzenia w sprawie niniejszej naruszeń przewidzianych w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, które mogłyby stanowić podstawę skorzystania przez pożyczkobiorcę z sankcji kredytu darmowego, oświadczenie pożyczkobiorcy w tym przedmiocie należało uznać za nieskuteczne.

Ze względu na to brak było podstaw do uwzględnienia powództwa obejmującego roszczenia wywodzone z instytucji sankcji kredytu darmowego.

W tym zakresie, wobec uwzględnienia najdalej idących zarzutów podniesionych przez pozwanego, pozostałe okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia.

Odrębną kwestię stanowi natomiast niedozwolony w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakter postanowień umownych przewidujących prowizję za udzielenie pożyczki, ustaloną w kwocie 1 547,81 zł oraz obciążenie składką z tytułu ubezpieczenia spłaty pożyczki, ustaloną w kwocie 8 136,17 zł – łącznie w kwocie 9 683,98 zł, do zapłaty której pożyczkobiorca zobowiązał się przy wypłacie przez Bank pożyczki, ocenianych z punktu widzenia sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta – kredytobiorcy ze względu na nadmierną wysokość tego rodzaju kosztów czy brak ekwiwalentności.

Kwestia ta ostatecznie wchodziła w zakres rozpoznania sprawy niniejszej ze względu na to, że podstawa powództwa wywiedzionego w sprawie niniejszej kwalifikowała się nie tylko z art. 45 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, gdy chodzi o roszczenie objęte żądaniem pozwu, wynikające ze skorzystania z instytucji sankcji kredytu darmowego ze względu na naruszenia art. 30 ust. 1 tej ustawy, ale także jako niedozwolony w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakter postanowienia umownego przewidującego nadmierną wysokość kosztów obciążających kredytobiorcę, również przywołany w celu usprawiedliwienia żądania pozwu.

Niemniej w okolicznościach sprawy niniejszej ustalenie prowizji obciążającej kredytobiorcę w kwocie 1 547,81 zł nie uprawniało do przyjęcia wniosku o niedozwolonym w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakterze postanowienia umownego zastrzegającego prowizję. Nie prowadziło to bowiem do sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta – kredytobiorcy ze względu na nadmierną wysokość tego rodzaju kosztów czy brak ekwiwalentności. Znamienne było bowiem to, że zastrzeżona prowizja w kwocie 1 547,81 zł stanowiła 5,63% pożyczki udzielonej w kwocie 27 508,00 zł. Nie została zatem zastrzeżona w rażąco wygórowanej wysokości.

Odmiennie natomiast należało ocenić obciążenie pożyczkobiorcy składką z tytułu ubezpieczenia spłaty pożyczki, ustaloną w kwocie 8 136,17 zł. Obciążające pożyczkobiorcę koszty ubezpieczenia stanowiły 29,58% pożyczki udzielonej w kwocie 27 508,00 zł. Zostały zatem zastrzeżone w rażąco wygórowanej wysokości. Zastrzegając koszty ubezpieczenia w tej kwocie naruszono więc dobre obyczaje oraz w sposób rażący interes pożyczkobiorcy - konsumenta ze względu na rażąco wygórowane obciążenie go kosztami udzielenia pożyczki w sposób sprzeczny z regułą uczciwego obrotu handlowego.

Status pożyczkobiorcy jako konsumenta przy zawieraniu umowy pożyczki nie budził wątpliwości w myśl art. 22 1 k.c., według którego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W okolicznościach sprawy niniejszej nic nie wskazywało na to, aby zawarcie umowy pożyczki związane było z tego rodzaju działalnością pożyczkobiorcy. Z kolei status pozwanego jako przedsiębiorcy nie budził wątpliwości w świetle art. 43 1 k.c.

Ustalenie umowne obciążających pożyczkobiorcę kosztów ubezpieczenia spłaty pożyczki z pewnością nie zostało objęte indywidualnym uzgodnieniem z pożyczkobiorcą, skoro postanowienie przewidujące tego rodzaju koszty zostało zawarte w projekcie umowy pochodzącym niewątpliwie wyłącznie od pozwanego.

Koszty ubezpieczenia spłaty pożyczki obciążające pożyczkobiorcę nie stanowiły ponadto świadczenia głównego z umowy pożyczki, skoro brak było jakichkolwiek przeszkód, aby pożyczka mogła zostać udzielona bez ich zastrzegania, jedynie w zamian za świadczenie polegające na zwrocie kapitału pożyczki wraz z umówionymi odsetkami kapitałowymi, względnie z zastrzeżeniem, że koszty ubezpieczenia spłaty pożyczki obciążać będą pożyczkodawcę.

Wobec powyższego powództwo podlegało uwzględnieniu w zakresie żądania zapłaty kwoty 8 136,17 zł, objętej żądaniem pozwu, na podstawie art. 385 1 § 1 k.c.

Według tego przepisu postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), a nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Rażące naruszenie interesów konsumenta w rozumieniu art. 385 1 § 1 zd. pierwsze k.c. oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13, OSNC 2014/10/103, LEX nr 1413038).

Przepis art. 385 1 § 1 k.c. służyć ma realizacji celów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95 z 21 kwietnia 1993 r., str. 29—34, Polskie wydanie specjalne: Rozdział 15 Tom 2 str. 288 – 293, sprostowanie Dz.U. L 276 z 13 października 2016 r., str. 17), gdzie pojęciu dobrych obyczajów odpowiada pojęcie dobrej wiary.

Według ust. 16 preambuły tej dyrektywy przedsiębiorca spełnia wymaganie działania w dobrej wierze, jeżeli traktuje konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny, należycie uwzględniając jego prawnie uzasadnione roszczenia (uzasadnione interesy – zważywszy na francuską i angielską wersję językową tekstu dyrektywy - les intérêts légitimes, legitimate interests).

Dopuszczalność przelewu wierzytelności wywodzonej z niedozwolonego w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakteru postanowienia umownego nie budziła wątpliwości w sprawie niniejszej. Podzielić bowiem należało trafny pogląd przyjęty w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17, OSNC 2019/3/26, LEX nr 2468914, według której przelew przez konsumenta na przedsiębiorcę wierzytelności mającej źródło w niedozwolonym postanowieniu umownym nie wymaga do swej skuteczności uprzedniego stwierdzenia przez sąd niedozwolonego charakteru postanowienia umownego, a taki charakter postanowienia umownego może być stwierdzony w toku postępowania w sprawie o zapłatę wytoczonej dłużnikowi przez przedsiębiorcę, który nabył wierzytelność.

Podstawę prawną zasądzenia roszczenia głównego stanowił art. 405 k.c., według którego kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Przepis ten w myśl art. 410 § 1 k.c. stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Według art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli podstawa świadczenia odpadła.

W zakresie roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie powództwo podlegało uwzględnieniu od dnia 12 lipca 2023 r. do dnia zapłaty.

Wezwanie do zapłaty w sprawie niniejszej doręczono pozwanemu w dniu 12 czerwca 2023 r. Wcześniej ani powód jako cesjonariusz, ani pożyczkobiorca jako cedent, nie zwrócili się do pozwanego z roszczeniem o zwrot świadczenia nienależnego. Uwzględniając tę okoliczność wezwanie skierowanie do pozwanego w dniu 12 czerwca 2023 r. należało uznać za reklamację, o której mowa w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1109). Stosownie do treści art. 6 wskazanej wyżej ustawy podmiot rynku finansowego rozpatruje reklamację i udziela klientowi odpowiedzi na piśmie bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. Wobec powyższego uzasadnione było orzeczenie ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonej kwoty, poczynając od dnia 12 lipca 2023 r., kiedy to pozwany popadł w opóźnienie po upływie ustawowego terminu do rozpatrzenia reklamacji.

Podstawę zasądzenia odsetek za opóźnienie stanowił art. 481 § 1 k.c., według którego jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Wysokość odsetek za opóźnienie należało ustalić na podstawie art. 481 § 2 k.c., w myśl którego jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.

Podstawę orzeczenia o kosztach procesu stanowiły art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., zgodnie z którymi przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

Zachodziła zatem podstawa do zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego tytułem kosztów procesu kwoty 3 617,00 zł obejmującej wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 3 600,00 zł ustalonej na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz uiszczoną opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Podstawę zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kosztów procesu od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty stanowił natomiast art. 98 § 1 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji.

sędzia Robert Bełczącki

ZARZĄDZENIE

(...)

sędzia Robert Bełczącki