descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 120/24

Uzasadnienie wyroku z dnia 5 lipca 2024 r.

Powód I. S. w pozwie wniesionym w dniu 1 grudnia 2023 r. żądał zasądzenia od pozwanego (...) Banku Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 32 115,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 maja 2021 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że objęta żądaniem pozwu wierzytelność wynika z zawartej w dniu 11 stycznia 2019 r. pomiędzy pozwanym (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W. a powodem jako kredytobiorcą – konsumentem umowy kredytu konsumenckiego nr (...). Jako materialno-prawną podstawę roszczenia powód wskazał art. 45 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, podnosząc, że dochodzone pozwem roszczenie wynika ze skorzystania z instytucji sankcji kredytu darmowego ze względu na naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 tej ustawy.

(pozew – k. 3-8)

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (dalej także jako Bank) zażądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany podniósł upływ terminu do skorzystania przez kredytobiorcę z instytucji sankcji kredytu darmowego oraz nieudowodnienie roszczenia. Jednocześnie pozwany zaprzeczył twierdzeniom powoda, aby umowa kredytu z dnia 11 stycznia 2019 r. naruszała przepisy ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wypełniania obowiązków informacyjnych, co miałoby usprawiedliwiać skorzystanie z instytucji sankcji kredytu darmowego, a ponadto zarzut przedawnienia.

(odpowiedź na pozew – k. 145-158)

W toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

(pismo z dnia 24 czerwca 2024 r. – k.184-188, protokół rozprawy z dnia 5 lipca 2024 r. – k. 192)

Za podstawę wyroku Sąd Rejonowy przyjął następujące ustalenia:

W dniu 11 stycznia 2019 r. (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. zawarła z konsumentem – kredytobiorcą I. S. umowę o kartę kredytową nr (...). W ramach umowy kredytobiorcy przyznano łącznie limit kredytowy w kwocie 89 500,00 zł, na którą złożyła się całkowita kwota limitu w wysokości 78 418,21 zł, oraz sfinansowane z limitu opłaty uiszczanej na rzecz pośrednika kredytowego w wysokości 11 081,79 zł.

Okres ważności limitu strony ustaliły na 12 miesięcy z możliwością przedłużenia na kolejne okresy 12. miesięczne.

Środki przyznane z tytułu limitu Bank miał udostępnić w ciągu do 5 dni od dnia zawarcia umowy.

Umowa wiązać miała strony od dnia jej zawarcia do dnia zakończenia okresu kredytowania, chyba że zostanie wcześniej rozwiązana zgodnie z postanowieniami umowy. Kredytobiorca był zobowiązany do całkowitej spłaty zobowiązań z tytułu umowy do dnia zakończenia okresu jej obowiązywania, w przypadku nieprzedłużenia umowy na kolejny okres 12. miesięczny.

Limit był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej wynoszącej w dniu zawarcia umowy 9,99%, a stanowiącej sumę zmiennej stopy bazowej obowiązującej w Banku, wynoszącej 1,64% w stosunku rocznym, oraz stałej marży Banku, wynoszącej 8,35%. Wysokość zmiennej stopy bazowej obowiązującej w Banku odpowiadała zaś stopie referencyjnej WIBOR 1M publikowanej przedostatniego dnia roboczego danego miesiąca. Stopa bazowa ulegała zmianie w okresach miesięcznych, w razie gdy stopa referencyjna WIBOR 1M ulegała zmianie o co najmniej 0,0001%. Wysokość zmiennej stopy procentowej jednocześnie nie mogła być wyższa niż wysokość odsetek maksymalnych.

W przypadku braku spłaty należności z tytułu umowy w terminie jej wymagalności, lub przekroczenia przyznanego limitu, Bank pobierał od kwoty zaległej odsetki według zmiennej stopy procentowej dla zadłużenia przeterminowanego, która wynosiła 14% w stosunku rocznym, nie wyższej niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 120%.

Całkowita kwota do zapłaty wynosiła 106 875,07 zł i stanowiła sumę całkowitego kosztu limitu wynoszącego 17 375,07 zł oraz limitu w kwocie 89 500,00 zł.

Wśród opłat i prowizji zastrzeżonych na rzecz Banku w umowie przewidziano m.in. prowizję za udostępnienie limitu w wysokości 1,16% przyznanej kwoty limitu oraz prowizję za przelew w ciężar przyznanego limitu karty w wysokości 15% kwoty zleconego przelewu.

Kredytobiorca zobowiązał się do spłaty limitu w wysokości minimalnej miesięcznej kwoty spłaty, która na dzień podpisania umowy wynosiła 2,35% kwoty limitu, tj. 2 103,25 zł, w terminie do 15. dnia każdego miesiąca.

Ostateczny termin spłaty limitu przypadał na ostatni dzień roboczy 12. miesięcznego okresu obwiązywania umowy, chyba że umowa zostanie przedłużona na kolejny 12. miesięczny okres. Bank był jednak upoważniony do niewznowienia umowy na kolejny okres w przypadku m.in. wystąpienia należności przeterminowanej lub przekroczenia przyznanego limitu.

Kredytobiorca uprawniony był do odstąpienia od umowy kredytu bez podawania przyczyny w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia poprzez złożenie Bankowi oświadczenia o odstąpieniu od umowy kredytu.

( okoliczności niesporne, a ponadto dowód: umowa pożyczki – k. 9-24, 43-58)

W wykonaniu umowy w dniu 14 stycznia 2019 r., na podstawie dyspozycji przelewu z rachunku karty kredytowej, z przyznanego limitu I. S. przekazano kwotę 65 187,00 zł na jej rachunek bankowy z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, a kwotę 11 081,79 zł przeznaczono na pokrycie opłaty pobieranej przez pośrednika kredytowego.

( okoliczność niesporna, a ponadto dowód: dyspozycja wypłaty – k. 26, wyciąg z rachunku – k. 113-131)

W dniu 31 marca 2021 r. dokonano całkowitej spłaty kredytu.

( okoliczność niesporna, a ponadto dowód: potwierdzenie spłaty – k. 27)

W piśmie z dnia 5 maja 2021 r. I. S. złożyła Bankowi oświadczenie przyjmujące za podstawę art. 45 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim i wskazujące, że ze względu na naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez błędne wskazane w umowie nr (...) z dnia 11 stycznia 2019 r. rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania korzysta z instytucji sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

W odpowiedzi z dnia 17 maja 2021 r. Bank wskazał, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania została w umowie określona prawidłowo.

( okoliczność niesporna, a ponadto dowód: oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego – k. 28, odpowiedź banku – k. 29-30)

W reklamacji z dnia 8 czerwca 2021 r. I. S. ponownie wskazała, że korzysta z instytucji sankcji kredytu darmowego, a ponadto wezwała Bank do zapłaty kwoty 38 234,91 zł w terminie 14 dni od doręczenia reklamacji.

( okoliczność niesporna, a ponadto dowód: reklamacja – k. 32-33,65-67)

Podstawę powyższych ustaleń stanowiły twierdzenia stron o faktach pozostających poza sporem oraz przedstawione dowody z dokumentów, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu Rejonowego oraz nie była kwestionowana przez strony postępowania.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Brak było podstaw do przyjęcia naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia.

Zgodnie z art. 5 pkt 10 wymienionej ustawy stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Stosownie do treści art. 5 pkt 12 tej ustawy rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.

W myśl art. 25 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kredytodawca przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania uwzględnia całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy o kredyt oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia.

Podobnie według art. 3 lit. i Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG rzeczywista roczna stopa oprocentowania oznacza całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym, w odpowiednich przypadkach, wraz z kosztami, o których mowa w art. 19 ust. 2.

W myśl art. 19 ust. 1 i 2 wspomnianej Dyrektywy rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która równa się w stosunku rocznym aktualnej wartości wszystkich zobowiązań (wypłat, spłat i opłat), przyszłych lub istniejących, uzgodnionych przez kredytodawcę i konsumenta, oblicza się zgodnie z wzorem matematycznym podanym w części I załącznika I, a do celów obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ustala się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta z wyłączeniem opłat należnych od konsumenta z tytułu niedotrzymania przez niego jakichkolwiek zobowiązań określonych w umowie o kredyt oraz opłat innych niż cena zakupu, które z tytułu nabycia towarów lub usług jest on zobowiązany ponieść bez względu na to, czy transakcja dokonywana jest w gotówce, czy za pomocą kredytu.

Z kolei w myśl art. 5 pkt 8 wspomnianej ustawy całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu.

Natomiast zgodnie z art. 5 pkt 6 lit. a i b tej ustawy całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.

Odpowiednio według art. 3 lit. h wspomnianej Dyrektywy całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta oznacza sumę całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Zgodnie z art. 3 lit. g tej Dyrektywy całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta oznacza wszystkie koszty łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych; uwzględniane są tu także koszty usług dodatkowych związanych z umową o kredyt, w szczególności składki z tytułu ubezpieczenia, jeżeli, dodatkowo, zawarcie umowy dotyczącej usługi jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach.

W świetle przytoczonych przepisów pozwany trafnie uwzględnił przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty, zarówno prowizję za udostępnienie limitu w wysokości 1,16% przyznanej kwoty limitu, płatną miesięcznie (1 038,20 zł miesięcznie, 12 458,40 rocznie), jak i opłatę uiszczaną na rzecz pośrednika kredytowego, płatną jednorazowo (11 081,79 zł).

Przy tym z postanowień umowy jednoznacznie wynikało, że opłata uiszczana na rzecz pośrednika kredytowego w kwocie 11 081,79 zł została uwzględniona w całkowitej kwocie do zapłaty, która wynosiła 106 875,07 zł i stanowiła sumę całkowitego kosztu limitu wynoszącego 17 375,07 zł oraz przyznanego limitu w kwocie 89 500,00 zł, na który z kolei składała się właśnie opłata uiszczana na rzecz pośrednika kredytowego w wysokości 11 081,79 zł oraz pozostały limit w wysokości 78 418,21 zł. Podobnie na sumę całkowitego kosztu limitu wynoszącego 17 375,07 zł składała się suma prowizji za udostępnienie limitu w wysokości 12 458,40 zł rocznie oraz suma odsetek kapitałowych w wysokości 4 916,67 zł.

W przypadku, gdy zgodnie z umową kredytu część kapitału jest przeznaczona na sfinansowanie odsetek, opłat, prowizji lub innych kosztów ponoszonych przez konsumenta w związku z umową o kredyt konsumencki, pojęcie wypłaconej kwoty, o której mowa w art. 5 pkt 10 wymienionej ustawy, obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie koszów związanych z tym kredytem. Decyduje o tym wykładnia językowa wyżej cytowanego przepisu, który przecież nie wymaga, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wobec czego należy przyjąć, że wypłata może być również dokonana w celu pokrycia zobowiązań konsumenta, w tym zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem. Za taką argumentacją przemawia także wykładnia systemowa, bowiem w świetle art. 69 ust. 2 pkt 2 Prawa bankowego przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu wypłacenia tego kapitału (por. Czech Tomasz, Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, teza nr 232, w: Czech Tomasz, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: WKP 2018). Podkreślić również należy zalety funkcjonalne takiego rozwiązania. Dopuszczalność dyspozycji pokrycia za pomocą części kwoty kredytu udostępnianej kredytobiorcy kosztów udzielenia tego kredytu stanowi z reguły dla niego korzyść ekonomiczną, bowiem dzięki temu nie musi on wcześniej gromadzić środków, które byłyby mu niezbędne do pokrycia tych kosztów, a w związku z tym do uzyskania kredytu.

Odmiennie ocenić należało natomiast prowizję za przelew w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej, wynoszącą 15% kwoty zleconego przelewu. Prowizja taka związana była bowiem wyłącznie z jednym z możliwych sposobów wykonania umowy kredytu, co do którego na etapie zawierania umowy nie można było mieć pewności, czy rzeczywiście nastąpi. Środki udostępnione kredytobiorcy w ramach limitu karty kredytowej mogły być wykorzystane w drodze transakcji bezgotówkowych dokonywanych z użyciem karty albo transakcji gotówkowych polegających na wypłacie środków z bankomatu za pomocą karty. Przelew środków na odrębny rachunek w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej wymagał natomiast złożenia odrębnej dyspozycji. Pobranie prowizji za przelew w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej uzależnione było zatem od takiego swobodnego zadysponowania przez kredytobiorcę udostępnionym kapitałem kredytu, a wysokość takiej prowizji uzależniona była ściśle od kwoty zlecanego przelewu (15% kwoty zleconego przelewu). Skoro na etapie zawierania umowy okoliczność poniesienia przez kredytobiorcę kosztów prowizji za przelew w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej nie jest pewna, ani nie jest znana dokładna wysokość tych kosztów, zależnych, jak wspomniano, od kwoty zleconego przelewu, nie można wymagać od kredytodawcy ich uwzględnienia przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty. Koszty takie nie muszą być znane kredytodawcy na etapie zawierania umowy, skoro nie wie on, czy nastąpi zlecenie przez kredytobiorcę przelewu środków na odrębny rachunek w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej, jaka będzie kwota przelewu ani ile wyniesie kwota prowizji. Nie można zatem przyjąć, aby na kredytodawcy ciążył obowiązek wskazywania kosztów, których wysokość ani podstawa ustalenia nie są znane kredytodawcy w chwili zawierania umowy.

Odrębną kwestię stanowi natomiast niedozwolony w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakter postanowień umownych przewidujących prowizję za przelew w ciężar przyznanego limitu karty kredytowej, wynoszącą 15% kwoty zleconego przelewu, podobnie jak prowizję za udostępnienie limitu w wysokości 1,16% przyznanej kwoty limitu, płatną miesięcznie (1 038,20 zł miesięcznie, 12 458,40 rocznie) oraz opłatę uiszczaną na rzecz pośrednika kredytowego, płatną jednorazowo w kwocie 11 081,79 zł, oceniany z punktu widzenia sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta – kredytobiorcy ze względu na nadmierną wysokość tego rodzaju kosztów czy brak ekwiwalentności.

Kwestie z tym związane pozostać jednak musiały poza zakresem rozpoznania sprawy niniejszej ze względu na to, że podstawę powództwa wywiedzionego w sprawie niniejszej stanowiły jedynie art. 45 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a roszczenie objęte żądaniem pozwu wynikało ze skorzystania z instytucji sankcji kredytu darmowego ze względu na naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 tej ustawy. Natomiast niedozwolony w myśl art. 385 1 § 1 k.c. charakter postanowień umownych przewidujących nadmierną wysokość kosztów obciążających kredytobiorcę nie stanowił przedmiotu roszczenia ani nie został przywołany w celu usprawiedliwienia żądania pozwu. Twierdzenia pełnomocnika powoda z tym związane, podniesione dopiero na rozprawie w ramach głosów stron, polegały w istocie na zmianie podstawy faktycznej powództwa, która jednak okazała się niedopuszczalna ze względu na niezachowanie wymaganej formy pisma procesowego.

Wobec niestwierdzenia w sprawie niniejszej naruszeń przewidzianych w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, które mogłyby stanowić podstawę skorzystania przez kredytobiorcę z sankcji kredytu darmowego, oświadczenie kredytobiorcy w tym przedmiocie należało uznać za nieskuteczne.

Ze względu na to brak było podstaw do uwzględnienia powództwa obejmującego roszczenia wywodzone z sankcji kredytu darmowego.

Wobec uwzględnienia najdalej idących zarzutów podniesionych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew, pozostałe okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia.

Podstawę orzeczenia o kosztach procesu stanowiły art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., zgodnie z którymi przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

Zachodziła zatem podstawa do zasądzenia na rzecz pozwanego od powoda tytułem kosztów procesu kwoty 3 617 zł obejmującej wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 3 600 zł ustalonej na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Podstawę zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kosztów procesu od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty stanowił natomiast art. 98 § 1 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji.

sędzia Robert Bełczącki

(...)

sędzia Robert Bełczącki