descriptionTreść orzeczenia

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 27 stycznia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Rybniku I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: Asesor sądowy Maciej Grochowicz

Protokolant: Protokolant sądowy Barbara Szewczyk

Asesor sądowy:

Sygn. akt I C 1089/24 upr

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 22 lipca 2024 r. (data stempla pocztowego) spółka (...) spółka z o.o. z siedzibą w W. wystąpiła przeciwko A. B. o zasądzenie od niego kwoty 5.062,05 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu podano, że dochodzone roszczenie obejmuje należności z tytułu umowy pożyczki z dnia 10 sierpnia 2022 r., zawartej przez pozwanego z poprzednikiem prawnym powoda, której to pożyczki pozwany nie spłacił w terminie. Na dochodzoną sumę składają się następujące kwoty: 4.799,42 zł tytułem niespłaconego kapitału pożyczki oraz prowizji oraz 262,63 zł tytułem niespłaconych odsetek kapitałowych (pozew k. 3-7).

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Motywując swoje stanowisko, w pierwszej kolejności podniósł zarzut niewykazania skutecznego nabycia przez powoda wierzytelności wynikającej z opisanej w pozwie umowy pożyczki. Zwrócił ponadto uwagę, że powód nie wykazał jaką kwotę faktycznie przekazał pozwanemu tytułem pożyczki. Zarzucił wreszcie abuzywność postanowień umowy pożyczki dotyczących prowizji (odpowiedź na pozew k. 44-45).

Na terminie rozprawy w dniu 22 stycznia 2025 r. stawiła się ustanowiona przez pozwanego profesjonalna pełnomocnik, która wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu (protokół rozprawy z dnia 22 stycznia 2025 r. k. 67).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Dnia 11 sierpnia 2022 r. została zawarta umowa, w ramach której spółka (...) spółka z o.o. z siedzibą w Ł. udzieliła A. B. pożyczki w kwocie 4.800 zł. A. B. zobowiązał się natomiast do spłaty kwoty 8.496 zł do dnia 8 grudnia 2023 r. w 16 miesięcznych ratach, każda w kwocie 531 zł, płatnych w terminach wskazanych szczegółowo w umowie (art. 3 ust. 4), przy czym pierwsza rata płatna do dnia 14 września 2022 r. Na pozaodsetkowe koszty udzielenia pożyczki składała się prowizja administracyjna w kwocie 89 zł oraz prowizja za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 2.904,52 zł. Oprocentowanie pożyczki było stałe i wynosiło 17,50% w skali roku (wyliczono je na kwotę 702,48 zł). W przypadku braku płatności pożyczkodawca nie pobierał odsetek karnych, w związku z czym roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego wynosiła 0%.

Kwota 4.800 zł tytułem udzielenia pożyczki została wypłacona A. B. gotówką w dniu podpisania umowy (vide pokwitowanie – § 3 ust. 9 umowy).

Prowizja za udzielenie pożyczki i zarządzanie stanowiła koszt należny pożyczkodawcy z tytułu rezerwacji odpowiedniej kwoty pieniężnej do udostępnienia pożyczkobiorcy, obsługi procesu wypłaty i spłaty pożyczki, zarządzania dokumentacją umowną, monitoringu płatności rat, organizacji i wysyłania SMSów pożyczkobiorcy przypominających o nadchodzących płatnościach rat (dowód: umowa pożyczki z dnia 11.08.2022 r. z załącznikami k. 28-33).

Z tytułu zwrotu udzielonej pożyczki A. B. spłacił łącznie kwotę 3.886 zł (okoliczności bezsporne).

Na podstawie umowy przelewu wierzytelności z dnia 6 lutego 2024 r. spółka (...) (...) z siedzibą w S. przelała na rzecz (...) spółka z o.o. z siedzibą w W. m. in. wierzytelność wynikającą z umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r. (dowód: umowa przelewu wierzytelności z dnia 6.02.2024 r. z załącznikami k. 23-27).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty prywatne, stosownie do przepisów art. 245 k.p.c., których treść i autentyczność nie budziła wątpliwości.

Warunki zawartej umowy wynikają z załączonej do akt sprawy umowy wraz z załącznikami (k. 28-33). Okoliczności sprawy nie pozostawiają najmniejszych wątpliwości, że umowę, będącą źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń, zawarto w ramach standardowo stosowanych formularzy oraz ogólnych warunków umownych, które pozwany zaakceptował nie mając wpływu i możliwości negocjowania szczegółowych warunków umowy. Okoliczności przeciwnych powód nie wykazał, a zgodnie z treścią art. 385 1 § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Dokonując ustaleń faktycznych dotyczących tego, w jakiej kwocie pożyczka została pozwanemu wypłacona, Sąd oparł się na treści § 3 ust. 9 umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r., zgodnie z którym pozwany w dniu zawarcia umowy pokwitował odbiór kwoty 4.800 zł tytułem pożyczki. Zgodnie z art. 462 § 1 k.c. dłużnik, spełniając świadczenie, może żądać od wierzyciela pokwitowania. Sporządzenie pokwitowania prowadzi do przyjęcia domniemania, że objęta nim suma została zapłacona przez dłużnika. W zakresie dotyczącym zobowiązania do wypłaty kwoty pożyczki to pożyczkodawca był dłużnikiem pozwanego jako pożyczkobiorcy. Skoro zatem pozwany podpisał pokwitowanie odbioru od pożyczkodawcy kwoty 4.800 zł (§ 3 ust. 9 umowy), to w konsekwencji na pozwanym spoczywał w niniejszej sprawie ciężar wykazania, że w rzeczywistości otrzymał niższą kwotę niż wynikająca z treści pokwitowania. Tego rodzaju okoliczności pozwany nie wykazał, ponieważ nie przedstawił w tym zakresie żadnych wniosków dowodowych, a ustanowiona przez niego pełnomocnik cofnęła wniosek o przesłuchanie go w charakterze strony postępowania.

Wiarygodnym dowodem była załączona do akt przez powoda umowa przelewu wierzytelności z dnia 6 lutego 2024 r. z załącznikami (k. 23-27). Nie oznacza to jednak, że przedmiotowy dowód był wystarczającą podstawą do wykazania przez powoda legitymacji czynnej w niniejszym procesie.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zawarta przez pozwanego umowa pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r. spełniała warunki wynikające z przepisu art. 720 § 1 k.c., na mocy którego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Tego rodzaju umowa pożyczki była jednocześnie umową o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Analizując postanowienia umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki nie przekroczyła maksymalnej ich granicy, określonej w obowiązującym na dzień zawarcia umowy pożyczki brzmieniu art. 36a ust. 1-3 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis art. 36a ust. 1 tej ustawy, który wprowadza matematyczny wzór pozwalający na wyliczenie wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, ma charakter gwarancyjny i jest niezbędnym elementem systemu ochrony konsumenta przed lichwą. Wprowadzenie tego przepisu miało na celu zapobieganie zastrzegania na rzecz kredytodawców (pożyczkodawców) różnego rodzaju wygórowanych świadczeń. Przepis ten zatem jest dla konsumenta przepisem ochronnym, który ma zapewnić konsumentowi, że nie poniesie on kosztów kredytu bądź pożyczki ponad górną wynikającą z tego przepisu granicę. Przy zastosowaniu wynikającego z powyższego przepisu wzoru wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki w niniejszej sprawie nie mogła przekroczyć 3.109,48 zł. Ta granica nie została przekroczona – wysokość pozasodsetkowych kosztów pożyczki, którymi ostatecznie obciążona została pozwana wynosiła 2.993,52 zł (w tym 2.904,52 zł tytułem prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie oraz 89 zł tytułem prowizji administracyjnej). Nieprzekroczenie wynikającego z cytowanego przepisu górnego limitu obciążeń finansowych pożyczkobiorcy nie oznacza jednak, że szczegółowa analiza poszczególnych nałożonych na konsumenta opłat i kosztów nie jest dopuszczalna. Wprowadzenie przepisu art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie oznacza, że kredytodawca (pożyczkodawca) został uprawniony do dowolnego kształtowania nakładanych na konsumenta różnego rodzaju kosztów i opłat, a jedynym ograniczeniem jest wspólna ich górna granica. Taka wykładnia przepisu art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim umożliwiałaby kredytodawcom (pożyczkodawcom) nakładanie na konsumentów całkowicie nieuzasadnionych i niezgodnych z prawem opłat, jeżeli tylko ich wspólna wartość nie przekraczałaby określonego limitu. Pomimo wprowadzenia art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim obciążenie konsumenta poszczególnymi opłatami bądź kosztami musi być w dalszym ciągu uzasadnione i racjonalne, a wysokość poszczególnych opłat i kosztów musi być adekwatna do celu, potrzeb bądź wydatków, których te opłaty bądź koszty dotyczą albo którym służą. Przykładowo, koszt ubezpieczenia powinien pozostawać zarówno co do zasady jak i wysokości w związku z faktem ubezpieczenia umowy i wysokością poniesionej składki. Koszty akwizycji powinny odpowiadać kosztom marketingu, reklamy i wynagrodzenia agenta pośredniczącego przy zawieraniu umowy. Istota wprowadzenia art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim polega na tym, że gdy suma obciążeń finansowych nałożonych na konsumenta przekracza maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki to koszty te w zakresie wykraczającym ponad tę granicę nie należą się kredytodawcy (pożyczkodawcy), nawet jeżeli każde obciążenie finansowe (np. koszt ubezpieczenia, koszt akwizycji) traktowane odrębnie jest uzasadnione, a jego wysokość nie jest nadmiernie wygórowana. Wprowadzenie art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie oznacza zatem, że kredytodawca (pożyczkodawca) ma pełną dowolność obciążania konsumenta wszelkiego rodzaju kosztami i opłatami, byle tylko nie została przekroczona maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu. Interpretowany w taki sposób przepis art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim mógłby służyć kredytodawcom (pożyczkodawcom) do nałożenia na konsumenta jednej, nienazwanej, niewyjaśnionej w treści umowy, a tym samym nieuzasadnionej opłaty, która stanowiłaby maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że umowa nakładająca na konsumenta koszty nieprzekraczające maksymalnej granicy pozaodsetkowych kosztów pożyczki może zawierać w zakresie poszczególnych opłat i kosztów postanowienia umowne sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.) albo naruszające prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 1 k.c.) i może podlegać w powyższym zakresie kontroli nie tylko na zarzut konsumenta, lecz również z urzędu.

W powyższym kontekście wątpliwości budzą w rozpoznawanej sprawie postanowienia umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r. dotyczące prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie. Ocena tego rodzaju postanowień umownych przez pryzmat art. 58 k.c. i 353 1 k.c. jest dopuszczalna (por. wyrok SN z 18 maja 2017 r., (...)), a w niniejszej sprawie wydaje się niezbędna.

Przy ocenie ważności i skuteczności obciążenia pozwanego prowizją za udzielenie pożyczki i zarządzanie, należy pamiętać, że działania kredytodawców (pożyczkodawców) naruszające zasady uczciwego obrotu, oraz równości stron w stosunkach obligacyjnych nie mogą zyskać aprobaty społecznej i prawnej oraz mogą być uznane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego (por. uchwała składu 7 sędziów SN z 6 marca 1992 r., (...); wyrok SN z 1 lutego 2000 r., (...); wyrok SN z 14 czerwca 2005 r., (...)). W ramach wyrażonej w art. 353 ( 1) k.c. zasady swobody umów mieści się niewątpliwie przyzwolenie na faktyczną nierówność stron, która może się wyrażać nieekwiwalentnością ich wzajemnej sytuacji prawnej. Nieekwiwalentność ta, stanowiąc wyraz woli stron nie wymaga, co do zasady, wystąpienia okoliczności, które by ją usprawiedliwiały. Jednakże obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy zasługiwać będzie na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy do takiego ukształtowania stosunków umownych, który jest dla niej w sposób widoczny krzywdzący doszło wskutek świadomego lub tylko spowodowanego niedbalstwem, wykorzystania przez drugą stronę silniejszej pozycji (por. wyrok SN z dnia 19 września 2013 r., (...); wyrok SN z dnia 23 maja 2013 r., (...); wyrok SN z dnia 25 maja 2011 r.,(...), wyrok SN z dnia 19 września 2013 r., (...), wyrok SN z dnia 12 listopada 1974 r., (...), uchwała SN z dnia 9 marca 1993 r., (...)). Niewątpliwie sama dysproporcja świadczeń nie może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Wniosek o takiej sprzeczności może być jednak uzasadniony w przypadkach jaskrawego, rzucającego się w oczy pokrzywdzenia jednej ze stron ze względu na rażącą dysproporcję świadczeń stron. (wyrok SA w Warszawie z dnia 8 marca 2012 r.(...); wyrok SN z dnia 19 września 2013 r., (...), wyrok SN z dnia 13 października 2005 r., (...)).

Odnosząc powyższe wywody do realiów rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że naruszenie art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w przypadku przewidzianej w umowie z dnia 11 sierpnia 2022 r. prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie jest ewidentne. Odwołując się bowiem do wcześniejszych rozważań należy przypomnieć, że umowa w sposób nader enigmatyczny wyjaśnia przyczyny naliczenia tego rodzaju opłaty. Przy uwzględnieniu wysokości prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 2.904,52 zł, co stanowi 61% kwoty pożyczki udostępnionej pozwanemu (4.800 zł), brak szczegółowych informacji w umowie dotyczących kosztów, które tego rodzaju opłaty miały pokrywać, narusza zasadę lojalności i uczciwości względem konsumenta, co prowadzi do wniosku, że pożyczkodawca wykorzystał w powyższym zakresie swoją dominującą pozycję w relacji z pozwanym, narzucając mu opłaty w rażąco wygórowanej wysokości, nie wyjaśniając charakteru tych świadczeń i sposobu ich wyliczenia. W tym kontekście wydaje się, że istotne znaczenie miała okoliczność, że wysokość odsetek kapitałowych jest limitowana granicą wynikającą z art. 359 k.c., podczas gdy przepisy prawa nie regulują jakichkolwiek zasad dotyczących obciążania konsumentów świadczeniem nazwanym prowizją, nie określając ponadto maksymalnej wysokości tego rodzaju świadczenia. Okoliczności sprawy wskazują zatem, że pod pojęciem prowizji zastrzeżono świadczenie, którego istotą było uzyskanie maksymalnego zysku w zamian za korzystanie przez pozwanego w okresie obowiązywania umowy ze środków pieniężnych należących do pożyczkodawcy. Powyższą funkcję pełnią jednak odsetki kapitałowe. Określenie obowiązku zapłaty kwoty 2.904,52 zł (61% kapitału) jako prowizji jest zatem celową dezinformacją konsumenta i z tego względu umowa w powyższym zakresie nie powinna podlegać ochronie. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że określenie w umowach prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 2.904,52 zł, przy wysokości wypłaconej pozwanemu pożyczki w kwocie 4.800 zł, przy uwzględnieniu braku w umowie szczegółowych zasad wyliczenia tej opłaty oraz uzasadnienia jej wysokości, narusza zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. i z tego względu postanowienia umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. w zakresie ww. opłaty są nieważne, a strony związane są umową w pozostałym zakresie. Nieważność umowy w powyższym zakresie eliminuje z zakresu praw i obowiązków stron umowy wszelkie kwestie związane z ww. opłatą. Brak jest podstaw prawnych, aby w miejsce nieważnych postanowień Sąd miał kompetencję do samodzielnego ukształtowania wzajemnych praw i obowiązków tak, aby postanowienia umowne nie naruszały zasad współżycia społecznego. Przepisy prawa nie upoważniają Sądu do ustalenia w jakiej ewentualnie wysokości tego rodzaju opłata nie naruszałaby zasad współżycia społecznego i mogłaby stać się ważną częścią postanowień umownych. Taki obowiązek miał podmiot udzielający pożyczki przy zawarciu umowy z pozwanym. Niedochowanie staranności w powyższym zakresie wynika natomiast z celowego i umyślnego działania na niekorzyść konsumenta. Niezależnie od tego Sąd nie ma faktycznych możliwości dokonania ustaleń w jakiej wysokości przedmiotowa opłata nie naruszałaby w niniejszej sprawie zasad współżycia społecznego. Uznanie postanowień ww. umowy pożyczki dotyczących prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie za nieważne powoduje, że pozwany zwolniony jest z obowiązku zapłaty tego rodzaju świadczeń w łącznej kwocie 2.904,52 zł, a z tytułu prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie powodowi nie należy się żadna kwota.

Istotną okolicznością w rozpoznawanej sprawie jest ponadto okoliczność, że postanowienia umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. nie zostały uzgodnione indywidualnie, ponieważ pozwany nie miał na treść umowy jakiegokolwiek wpływu. Pozwany mógł przystąpić do umowy w zaproponowanym kształcie bądź jej nie zawierać. Dowodzi tego treść formularzy i wzoru umowy, którym powszechnie posługuje się pożyczkodawca w kontaktach z klientami. Okoliczności przeciwnych powód nie wykazał, a to na nim spoczywał ciężar wykazania, że warunki umowy zostały indywidualnie z pozwaną uzgodnione (art. 385 ( 1) § 4 k.c.). W tych okolicznościach w rozpoznawanej sprawie omawiane umowy należy zweryfikować dodatkowo przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art. 385 ( 1) – 385 ( 3) k.c.). Ocena zasadności powództwa w świetle przepisów prawa materialnego jest uprawnieniem i jednocześnie obowiązkiem sądu niezależnie od ewentualnego braku w tym zakresie zarzutów pożyczkobiorcy. Nie można ponadto zapominać, że przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy(...) w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 6 dyrektywy (...), to znaczy uniemożliwienia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i do przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 tejże dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami (por. wyrok (...) z dnia 21 listopada 2002 r.,(...) wyrok (...) z dnia 27 czerwca 2000 r.,(...)). W myśl art. 385 ( 1) § 3 k.c. nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na które konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie natomiast z treścią art. 385 ( 1) § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, z tym zastrzeżeniem, że nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art. 385 ( 1) § 1 k.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z zacytowanym powyżej przepisem nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (por. m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r., (...). Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi natomiast w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę formułując konkretne postanowienie umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (por. m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 września 2011 r., (...)). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego

niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (por. m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2010 r., (...)).

Podtrzymując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że obciążenie pozwanego prowizją za udzielenie pożyczki i zarządzanie w wysokości 2.904,52 zł, przy wypłaconej mu kwocie 4.800 zł oraz przy uwzględnieniu, że umowa nie przedstawia w sposób uczciwy i rzetelny czego dotyczy przedmiotowa opłata i w jaki sposób została wyliczona jest działaniem nieuczciwym, nierzetelnym i sprzecznym z dobrymi obyczajami, które cechować powinien przecież szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka, a nie chęć maksymalnego zysku i zabezpieczenia swoich interesów kosztem konsumenta. Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że postanowienia umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r. dotyczące prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie, które nie wyjaśniają tego pojęcia oraz nie przedstawiają sposobu jego wyliczenia, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy pozwanego jako konsumenta, a z tego względu postanowienia te są niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. W związku z tym postanowienia powyższe nie są dla pozwanego wiążące, a strony związane są umową w pozostałym zakresie (art. 385 1 § 1 i § 2 k.c.).

Odnotować natomiast należy, że nie budziło wątpliwości Sądu zastrzeżone w umowie z dnia 11 sierpnia 2022 r. świadczenie nazwane prowizją administracyjną. Wysokość tego rodzaju opłaty (89 zł, co stanowiło 2% całkowitej kwoty pożyczki udostępnionej pozwanemu (89 zł / 4.800 zł)), nie była nadmiernie wygórowana. Zastrzeżenie w umowie tego rodzaju opłat stanowiących – obok odsetek kapitałowych – dodatkowe wynagrodzenie pożyczkodawcy w związku z jego faktyczną gotowością do wykonania umowy i wydania konsumentowi na jego żądanie określonej sumy pożyczki, o ile ich wysokość utrzymana jest w rozsądnych granicach, jest dopuszczalne. W niniejszej sprawie pobranie opłaty nazwanej prowizją administracyjną, biorąc dodatkowo pod uwagę, że pożyczka została udzielona przez podmiot nie będący bankiem i nie weryfikujący w sposób rygorystyczny zdolności kredytowej pożyczkobiorcy, znajdowało uzasadnienie.

Jak wynika z treści umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. odsetki kapitałowe naliczane były od kwoty obejmującej zarówno wypłacony pozwanemu kapitał w kwocie 4.800 zł, jak również prowizję za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 2.409,52 zł. Tymczasem w powyższym zakresie umowa była nieważna (względnie niewiążąca). Stanowi to argument świadczący o braku rzetelności przedstawionych przez powoda twierdzeń dotyczących wysokości dochodzonych skapitalizowanych odsetek. W tej sytuacji pełnomocnik powoda został zobowiązany do wskazania w jaki sposób została wyliczona kwota skapitalizowanych odsetek kapitałowych i odsetek za opóźnienie (tj. od jakiej kwoty, za jaki okres czasu, według jakiej stopy oprocentowania). Powyższe zobowiązanie nie zostało jednak wykonane, w szczególności pełnomocnik powoda nie wskazał, w jaki sposób odsetki zostały wyliczone. Podsumowując, brak było podstaw do zasądzenia dochodzonej pozwem kwoty 262,63 zł tytułem niespłaconych odsetek kapitałowych, ponieważ powód nie wykazał zasadności wyliczenia roszczenia w tym zakresie.

Biorąc zatem pod uwagę ważne i wiążące postanowienia umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r., pozwany niewątpliwie zobowiązany był zwrócić pożyczkę w rozumieniu wypłaconej mu przez pożyczkodawcę kwoty (4.800 zł) oraz prowizję administracyjną w kwocie 89 zł – jedynie w tym zakresie dochodzone pozwem roszczenie było uzasadnione i należycie przez powoda wykazane. Odwołując się do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych przypomnieć wypada, że pozwany na poczet spłaty pożyczki zapłacił kwotę 3.886 zł. Do zapłaty pozostaje zatem należność główna w kwocie 1.003 zł (4.889 zł – 3.886 zł).

Nie mogło zasługiwać na uwzględnienie dochodzone pozwem roszczenie o zasądzenie odsetek od kwoty należności głównej w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie. Odwołując się do postanowień umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. przypomnieć wypada, że w przypadku braku płatności pożyczkodawca nie pobierał odsetek karnych, w związku z czym roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego wynosiła 0%. W przypadku gdy stopa odsetek za opóźnienie nie jest oznaczona, wierzycielowi należą się co najwyżej odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 kc). We wskazanej w żądaniu pozwu dacie początkowej naliczania odsetek (19 kwietnia 2024 r.) roszczenie niewątpliwie było wymagalne, ponieważ zgodnie z postanowieniami umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. termin płatności ostatniej raty pożyczki upływał z dniem 8 grudnia 2023 r.

W powyższym stanie rzeczy, co do zasady w związku z niewywiązaniem się z postanowień umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. pozwany powinien zapłacić kwotę 1.003 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie 19 kwietnia 2024 r. Na uwzględnienie zasługiwał jednak podniesiony przez pozwanego zarzut braku legitymacji czynnej powoda w niniejszym procesie, a to w związku z niewykazaniem skutecznego nabycia przez powoda wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r., co prowadziło do oddalenia powództwa.

Zgodnie z art. 509 § 1 kc wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (§ 2 ww. artykułu). Stosownie do treści art. 511 kc jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również pismem stwierdzony.

W powyższym kontekście zauważyć należy, że usiłując wykazać swoją legitymację czynną powód przedłożył jedynie dokumenty potwierdzające przeniesienie wierzytelności wynikającej z umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. ze spółki (...) (...)z siedzibą w S. na rzecz powoda. Tymczasem pożyczkodawcą, który zawarł z pozwanym powyższą umowę, była spółka (...) spółka z o.o. z siedzibą w Ł.. Celem wykazania swojej legitymacji czynnej, powód zobowiązany był zatem do przedłożenia nie tylko dokumentu potwierdzającego nabycie wierzytelności bezpośrednio przez samego powoda, ale również wszelkich dokumentów potwierdzających ciąg kolejnych czynności prawnych, których przedmiotem było przeniesienie tej wierzytelności, począwszy od jej zbycia przez pierwotnego wierzyciela. Do akt nie załączono zaś dokumentu wykazującego nabycie wierzytelności wynikającej z umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. przez spółkę (...) (...) z siedzibą w S., ani też potwierdzającego zbycie wierzytelności przez spółkę (...) spółka z o.o. z siedzibą w Ł. (pierwotnego wierzyciela). W tym stanie rzeczy zarzut pozwanego dotyczący braku wykazania legitymacji czynnej powoda należało uznać za uzasadniony, co prowadziło do oddalenia powództwa.

Podkreślić wypada, że w sytuacji, gdy przedłożone przez stronę dowody mające na celu wykazanie dochodzonego roszczenia nie są kompletne i noszą przymiot wybiórczości, strona naraża się przez to na negatywny wynik postępowania i oddalenie dochodzonego roszczenia. W toku procesu pozwana konsekwentnie domagała się przedstawienia przez powoda umowy pożyczki podlegającej refinansowaniu, czego powód nie uczynił. Nie jest natomiast rzeczą sądu procesowego wskazywanie powodowi – trudniącemu się w sposób profesjonalny nabywaniem i dochodzeniem wierzytelności oraz reprezentowanym w toku procesu przez fachowego pełnomocnika – dowodów, które winien przedstawić w celu wykazania dochodzonego roszczenia. Sąd nie jest bowiem w warunkach kontradyktoryjnego procesu cywilnego odpowiedzialny za wynik postępowania dowodowego, a ryzyko nieudowodnienia podstawy faktycznej żądania ponosi powód. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r. (...), (...) że rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.).

Dodatkowo odnotować należy, że niniejsze postępowanie toczy się według przepisów o postępowaniu odrębnym z udziałem konsumentów (art. 458 14 -458 16 kpc). Zgodnie z art. 458 15 § 1 kpc przedsiębiorca będący powodem jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, zaś w myśl art. 458 15 § 4 kpc twierdzenia i dowody powołane z naruszeniem § 1 podlegają pominięciu, chyba że strona będąca przedsiębiorcą uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W tym stanie rzeczy powód powinien był przedstawić wszelkie dokumenty wykazujące skuteczne nabycie wierzytelności wynikającej z umowy z dnia 11 sierpnia 2022 r. już wraz z pozwem. Pomimo podniesienia przez pozwanego stosownego zarzutu w tym zakresie i wystosowania dodatkowego zobowiązania wobec pełnomocnika powoda, tego rodzaju braki w przedstawionym materiale dowodowym nie zostały przez powoda uzupełnione. Podzielając zatem zarzut pozwanego dotyczący braku wykazania przez powoda skutecznego nabycia wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z dnia 11 sierpnia 2022 r. i tym samym braku legitymacji czynnej, w pkt. I wyroku Sąd oddalił powództwo w całości.

Zawarte w pkt. II wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu wydano na podstawie art. 98 § 1 kpc w zw. z art. 99 kpc w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na koszty procesu należne pozwanemu składają się: koszty zastępstwa procesowego w kwocie 1.800 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł, łącznie 1.817 zł. W oparciu o przepis art. 98 § 1 1 k.p.c. powyższą kwotę zasądzono od powoda na rzecz pozwanego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

Asesor sądowy:

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...),

3. (...).

R., 12.02.2025 r.,

Asesor sądowy: