descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 1036/11

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 24 października 2013 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

SSO Bożena Chłopecka

Orzeka

I. powództwo oddala,

II. opłatę od pozwu przejmuje na rachunek Skarbu Państwa,

III. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz pozwanego.

Uzasadnienie

Powód D. M. w pozwie z dnia 12 sierpnia 2011 roku wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa-Ministra Skarbu Państwa kwoty 170.186 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za poniesione szkody moralne jako zadośćuczynienie, za niesłuszne kary i skazanie, którego nie powinien był jego zdaniem ponieść. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa na swoją rzecz kosztów procesu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, iż wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. (...) z dnia 19 listopada 2003 roku wydanym w sprawie oznaczonej sygn. akt VIII Ks 34/02, został niesłusznie zdaniem jego skazany, bowiem wyrok ten w wyniku wznowienia postępowania został uchylony /pozew k. 4-11/.

Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2011 roku Przewodniczący I Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Warszawie potraktował ,,pozew z dnia 12.08.2011 roku ’’ jako pismo złożone w trybie art. 552 § 1 k.p.k. i sprawę skierował do rozpoznania VIII Wydziałowi Karnemu Sądu Okręgowego w Warszawie celem rozpoznania /zarządzenie k. 2/.

Postanowieniem z dnia 10 października 2011 roku Sąd Okręgowy w Warszawie VIII Wydział Karny uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie I Wydziałowi Cywilnemu /postanowienie k. 63/.

Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 06 lutego 2012 roku wniósł o przekazanie sprawy na podstawie art. 200 k.p.c. według właściwości do Sądu Okręgowego w Warszawie – Wydział Karny. W przypadku zaś nieuwzględnienia przez Sąd powyższego wniosku pozwany wniósł o ustalenie właściwej reprezentacji Skarbu Państwa i zwolnienie Ministra Skarbu Państwa od udziału w sprawie. Ponadto pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Pozwany zakwestionował wszelkie twierdzenia powoda dotyczące żądania określonego jako zadośćuczynienie i jako odszkodowanie, zanegował wykazanie szkody, jej rozmiaru, związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało, ponadto pozwany wskazał na brak wykazania przesłanki bezprawności działania /odpowiedź na pozew k. 82-86/.

W piśmie procesowym z dnia 13 lipca 2012 roku powód zmodyfikował dochodzone roszczenie i wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa kwoty 178.186 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu swojego żądania powód wskazał, iż na kwotę dochodzoną pozwem składają się:

- kwota 140.186 zł tytułem odszkodowania za pozbawienie możliwości zarobkowania;

- kwota 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za poniesione krzywdy;

- kwota 8000 zł tytułem zwrotu kosztów adwokackich poniesionych przez powoda za pomoc w prowadzeniu sprawy karnej przez adw. P. K. wynikająca z faktury VAT Nr (...) /pismo procesowe k. 98-101/.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie /protokół rozprawy k. 148, 158/.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód D. M. od dnia 01 lipca 2000 roku był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w spółce (...) na stanowisku Dyrektora Ekonomiczno-Finansowego i Głównego Księgowego. Do obowiązków D. M. należało min. sporządzanie miesięcznych deklaracji podatku VAT oraz miesięcznych i ostatecznych deklaracji PIT-8 . Do lipca 2000 roku księgowość w firmie (...) prowadzona była przez Biuro (...), którego właścicielem była B. M. (była żona powoda), zaś D. M. był jej pełnomocnikiem /dowód: umowa o pracę k. 41, umowa o prowadzenie rachunkowości k. 103-104/.

W okresie od 11 maja 2001 roku do 18 czerwca 2001 roku w spółce (...) zostało przeprowadzone przez pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej w W. badanie dokumentów i ewidencji księgowej. Przeprowadzono kontrola wykazała nieprawidłowości w prowadzeniu dokumentacji księgowej, na skutek czego Urząd Kontroli Skarbowej w W. wystosował przeciwko D. M. akt oskarżenia.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2003 roku wydanym przez Sąd Rejonowy dla Warszawy M. VIII Wydział w Karny w sprawie oznaczonej sygn. akt VIII Ks 34/02 oskarżonego D. M. uznano za winnego tego, że będąc Głównym Księgowym Spółki z o.o. (...) z siedzibą w P.-odpowiedzialnym za prawidłowe obliczanie i deklarowanie do budżetu wszelkich podatków, w deklaracjach VAT-7 dla podatku od towarów i usług za miesiące lipiec i listopad 2000 r. złożonych do Urzędu Skarbowego w P. w okresie od 24.08 do 20.12.2000 roku zawyżył wysokość podatku naliczonego VAT za lipiec o 141.240 zł, za listopad o 36.080 zł poprzez obniżenie podatku należnego o podatek naliczony z faktur VAT otrzymanych w miesiącu następnym po określonym przepisami w terminie, na miesiąc przed otrzymaniem towaru, czym naruszył przepisy art. 19 ust. 1,3 i 3 ,,a’’ ustawy z dnia 08.01.1993 roku o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11 poz. 50 z późn. zm.) i po uwzględnieniu w rozliczeniu na korzyść podatnika zawyżonego podatku należnego VAT za m-c listopad o 27.336 zł naraził Skarb Państwa na uszczuplenie podatku od towarów i usług za:

- lipiec 2000 r. na kwotę 141.240 zł

- listopad 2000 r. na kwotę 8.744 zł

łącznie na kwotę 149.984 zł tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 kks w zw. z art. 6 § 2 kks i art. 9 § 3 kks i skazano go na karę 7 (siedmiu miesięcy) pozbawienia wolności. Ponadto uznano go za winnego zawyżenia w zeznaniu CIT-8 o wysokości dochodu osiągniętego przez Spółkę z o.o. (...) za 2000 r. złożonym do Urzędu Skarbowego w P. w dniu 30.03.2001 roku, kosztów uzyskiwania przychodu prowadzonej działalności gospodarczej o wydatki ich nie stanowiące na sumę 101.449,63 zł w tym: ujemne różnice kursowe na kwotę 81.949,63 zł od środków na rachunku bankowym na koniec roku, bezzasadnie naliczone opłaty amortyzacyjne środków trwałych na 19.550 zł i po uwzględnieniu w rozliczeniu na korzyść podatnika zawyżonych o 1268,04 zł przychodów zaniżył dochód podlegający opodatkowaniu o 100.231 zł narażając Skarb Państwa na uszczuplenie w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2000 na kwotę 30.069 zł tj. o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 kks w zw. z art. 9 § 3 kks i skazano go na karę 50 (stawek) dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 30 (trzydziestu) złotych. Wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd Rejonowy (...) w W. warunkowo zawiesił na okres dwóch lat próby / dowód: wyrok z uzasadnieniem k. 16-23/.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie oznaczonej sygn. akt IX Ka 248/04 utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Wyrokiem z dnia 29 maja 2007 roku w sprawie II AKo 71/07 Sąd Apelacyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku obrońcy D. M. o wznowienie postępowania, wniosek ten uwzględnił i uchylił orzeczenie Sądu Rejonowego dla W. (...) z dnia 19 listopada 2003 roku oraz Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2004 roku i skierował sprawę do ponownego rozpoznania do Sądu Rejonowego dla W. (...).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy dla W. (...), uwzględnił wniosek Urzędu Kontroli Skarbowej w zakresie zarzutu dotyczącego nieprawidłowego rozliczenia podatku dochodowego. Co do tego zarzutu D. M. poddał się dobrowolnie karze i Sąd Rejonowy (...) w W. orzekł wobec niego karę grzywny w kwocie 1388 zł, którą wobec uiszczenia- uznał za wykonaną w całości.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2009 roku Urząd Kontroli Skarbowej, umorzył postępowanie co do pierwszego zarzutu z aktu oskarżenia wobec stwierdzenia, że czynu nie popełniono /dowód: postanowienie k. 25-28/.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy a ponadto w oparciu o zeznania powoda D. M. w zakresie, w jakim były one zgodne z treścią tych dokumentów /k. 123-124/.

W pozostałym zakresie bowiem zeznania te stanowiły wyraz subiektywnych ocen i domniemań powoda odnośnie przebiegu wytoczonego przeciwko niemu postępowania oraz skutków jakie to postępowanie wywołały, które to oceny nie znalazły żadnego potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Sąd pominął przeprowadzony dowód z przesłuchania świadka A. K. (k. 122-123), bowiem nie wniósł on nic nowego do sprawy. Ponadto świadek ten nie miał wiedzy na temat prowadzonego przeciwko powodowi postępowania karnego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że podstawa roszczeń odszkodowawczych względem Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych przewidziana jest w art. 417 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją wprowadzoną dnia 01 września 2004 roku. Przepis ten w § 1 stanowi, że z Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Regulacja ta jest zresztą konkretyzacją art. 77 ust. 1 Konstytucji, proklamującego prawo każdego do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Wskazane unormowania stanowiły przedmiot wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, który wskazał w wyroku z dnia 04 grudnia 200l roku /SK 18/00, OTK ZU z 2001 roku, Nr 8, poz. 256/, iż podstawą odpowiedzialności Państwa z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP jest niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, co rzutuje na rozumienie art. 417 k.c. w tym sensie, że Skarb Państwa odpowiada wówczas, gdy szkoda została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności o charakterze władczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie ma przeszkód, aby w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 k.c. niezgodność z prawem ujmować, jako działanie naruszające przepisy prawa, normy moralne i obyczajowe, określane jako zasady współżycia społecznego. Trybunał wykluczył jednocześnie winę funkcjonariusza jako jedną z przesłanek odpowiedzialności opartej na tej podstawie prawnej. Zaznaczył jednak, że aby mówić o odpowiedzialności ze wskazanych artykułów koniecznym jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek tj. bezprawność działania lub zaniechania funkcjonariusza, wyrządzenie szkody przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności i związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem funkcjonariusza, a wyrządzoną przez niego szkodą.

Ponadto zgodnie z art. 417 1 § 2 kc dodanym ustawą z dnia 17 czerwca 2004 roku /Dz. U. Nr 162, poz. 1692/, która weszła w życie dnia 01 września 2004, roku jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem.

W rozpoznawanej przez niniejszy Sąd sprawie powód nie wykazał, pomimo stosownych pouczeń o ciężarze dowodowym i po ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika, aby spełnione zostały powyżej stawiane warunki. Podnieść przy tym należy, że już sama podstawa faktyczna przytaczana przez powoda na uzasadnienie zgłoszonych żądań nie posiadała jakichkolwiek ram czasowych i przedmiotowych, gdyż powód spontanicznie i chaotycznie wskazywał jakie zdarzenie stanowi zdaniem jego źródło szkody oraz jaka jednostka ponosi za to odpowiedzialność. Ponadto należy wskazać, iż pełnomocnik powoda ustanowiony z urzędu nie zajął merytorycznego stanowiska w sprawie, a jedyne pismo złożone przez niego w toku sprawy zostało zwrócone wobec niezachowania warunków formalnych wynikających z art. 132 § 1 kpc.

W każdym razie nie zostało w mniejszej sprawie przez powoda udowodnione, że jakikolwiek funkcjonariusz publiczny, swoim działaniem naruszył prawo – tak w zakresie prawa stanowionego, jak również norm konstruowanych w oparciu o szeroko rozumiane zasady współżycia społecznego.

Powyższa konkluzja o braku bezprawności w działaniach pozwanego przekreśla konieczność przeprowadzenia dalszych rozważań dotyczących rozmiarów szkody, jak również istnienia związku przyczynowego pomiędzy czynem a szkodą.

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 102 k.p.c., mając na uwadze przede wszystkim względy natury podmiotowej związane z sytuacja finansową, zdrowotną i rodzinną powoda, które zadecydowały o wcześniejszym częściowym zwolnieniu go od kosztów sądowych i przesądziły o nieobciążaniu nimi powoda.

Nieuiszczoną przez powoda opłatę od pozwu Sąd przejął na rachunek Skarbu Państwa w oparciu o z art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 roku (Dz.U. Nr 167 z 2005 roku, poz. 1398 ze zm).