Treść orzeczenia
Sygn. akt I ACz 985/23
Postanowienie
Dnia 19 października 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w Wydziale I Cywilnym
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia SA Lucyna Morys-Magiera
po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. w Katowicach na posiedzeniu niejawnym w sprawie z powództwa A. M. (M.) przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej w W. w upadłości o ustalenie i zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 maja 2023 roku, sygnatura akt II C 617/23 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że udzielić powodowi zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania poprzez wstrzymanie, począwszy od dnia udzielenia zabezpieczenia do jego prawomocnego zakończenia, obowiązku dokonywania przez powoda spłaty rat kredytu wynikających z umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...) z dnia 3 stycznia 2007r., a w pozostałej części wniosek o udzielenie zabezpieczenia oddalić; oddalić zażalenie w pozostałej części; rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawić orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie.
SSA Lucyna Morys-Magiera
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2023r. Sad Okręgowy w Katowicach oddalił wniosek powoda A. M. o udzielenie zabezpieczenia. Podnosił, iż udzieleniu zabezpieczenia sprzeciwia się postępowanie restrukturyzacyjne, wszczęte wobec pozwanego zgodnie z decyzją (...) z 29 wrezsnia 2022r., powołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 135 ust. 4 ustawy z dnia 10 czerwca 2016r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji.
Zażalenie na to orzeczenie wniósł powód, domagając się jego zmiany i udzielenia zabezpieczenia zgodnie z wnioskiem oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego. Podnosił naruszenie art. 135 ust. 4 ustawy z dnia 10 czerwca 2016r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji przez błędną wykładnię i uznanie, iż nie ma podstaw do zabezpieczenia roszczenie niepieniężnego w sytuacji, gdy nie jest ono skierowane do majątku podmiotu w przymusowej restrukturyzacji. Skarżący motywował, że spełnione zostały wszelkie przesłanki udzielenia zabezpieczenia, zaś w stosunku do pozwanego dnia 20 lipca 2023r. wszczęto postępowanie upadłościowe. Postępowanie w sprawie o ustalenie zdaniem skarżącego nie dotyczy masy upadłości, bowiem powstały stosunek prawny kreuje zobowiązanie po stronie upadłego i obciąża masę upadłości, przez co nie może być jej składnikiem. Jest natomiast formą ochrony interesu majątkowego kredytobiorców, odnosząc się do wierzytelności przyszłych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Zażalenie powoda było częściowo uzasadnione.
Powód we wniosku o udzielenie zabezpieczenia domagał się uregulowania praw i obowiązków stron w ten sposób, że poczynając od dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania : wstrzymać obowiązek dokonywania przez powoda spłaty rat kredytu hipotecznego, wynikający z umowy nr (...) z dnia 3 stycznia 2007r., zakazać pozwanemu złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu powyższej umowy oraz przekazywania informacji o niedokonywaniu przez powoda spłat rat kredytu do BIK, (...) i innych wymienionych we wniosku instytucji oraz wnosił o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje
Wniosek powoda o udzielenie zabezpieczenia był uzasadniony w przeważającej części. Zgodnie z art. 730 § 1 kpc w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia, a po myśli art. 730 1 § kpc udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, który istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Wskazać wypada, iż oznaczając sposób zabezpieczenia, należało uwzględnić interesy stron w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad konieczną miarę. W niniejszej sprawie powódka domagała się zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego, zastosowanie znajduje zatem art. 755 § 1 pkt 1 kpc, zgodnie z którym sąd może dokonać zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w szczególności może unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania.
Powód w pozwie domagał się ustalenia nieistnienie między stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy nr (...) z dnia 3 stycznia 2007r., w związku z jej nieważnością oraz zasądzenia 77248,25zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia 4 maja 2023r. i zasądzenia kosztów procesu. Powoływał się przy tym na abuzywność postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji, wynikającą ze stosowania własnych tabeli kursowych przez bank i braku określenia sumy kredytu podlegającemu spłacaniu. Jak podnosił, udzielono mu kredytu w wysokości 217 378,08zł, a dotychczas powód spłacił 294626,33zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że powód uprawdopodobnił dochodzone w tej sprawie roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu.
Powód dokonał zatem spłat rat kredytu w kwocie łącznie przewyższającej wypłacony kapitał. To prowadzi do wniosku, że ma on także interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest nie tylko ustalenie, czy umowa wskazana w pozwie jest nieważna, ale też rozstrzygnięcie sporu między stronami na tle stosunku prawnego wynikającego z tej umowy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak zabezpieczenia prowadziłby do kontynuowania realizacji przez powoda zobowiązania w postaci kolejnych rat kredytu na podstawie potencjalnie nieważnej umowy. Pociągałoby to za sobą konieczność zainicjowania kolejnego powództwa o zapłatę przeciwko pozwanemu, celem osiągnięcia pożądanego efektu orzeczenia ustalającego nieważność umowy. Wskazać tu wypada na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-287/22, w którym stwierdzono, że w sytuacji, w której z uwagi na brak możliwości rozszerzenia powództwa w toku postępowania apelacyjnego konieczne staje się wytoczenie przez konsumenta kolejnego powództwa o zapłatę, brak zarządzenia środków tymczasowych mających na celu zawieszenie obowiązku spłaty miesięcznych rat należnych z tytułu umowy kredytu powoduje, iż samo orzeczenie stwierdzające nieważność tej umowy i nakazujące zwrot kwot już zapłaconych przez tego konsumenta nie pozwala na osiągnięcie celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, polegającego na przywróceniu poprzedniej sytuacji prawnej i faktycznej kredytobiorcy. Zastosowanie takich środków tymczasowych jest w ocenie (...) tym bardziej konieczne, gdy konsument jeszcze przed wszczęciem postępowania zapłacił bankowi kwotę wyższą od kwoty pożyczonej. Stąd art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może oddalić złożony przez konsumenta wniosek o zastosowanie środków tymczasowych mających na celu zawieszenie (w oczekiwaniu na ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie nieważności zawartej przez tego konsumenta umowy kredytu ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki) spłaty rat miesięcznych należnych na podstawie tej umowy kredytu, w sytuacji gdy zastosowanie takich środków tymczasowych jest konieczne dla zapewnienia pełnej skuteczności tego orzeczenia.
Podkreślenia wymaga, iż zdaniem Sądu Apelacyjnego w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, norma art. 135 ust. 4 ustawy z dnia 10 czerwca 2016r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji nie stanowi przeszkody dla zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego w sytuacji, gdy nie jest ono skierowane do majątku podmiotu w przymusowej restrukturyzacji. Nie stanowi go także wszczęte w stosunku do pozwanego dnia 20 lipca 2023r. postępowanie upadłościowe. Postępowanie w sprawie o ustalenie zdaniem skarżącego nie dotyczy bowiem w istocie masy upadłości. Służy natomiast ochrony interesu majątkowego kredytobiorców, odnosząc się do wierzytelności przyszłych.
W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej norm, udzielić powodowi zabezpieczenia poprzez uregulowanie praw i obowiązków stron do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie przez wstrzymanie obowiązku dokonywania spłaty przez powoda na rzecz pozwanego rat kredytu w wysokości i terminach określonych wskazaną umową kredytu, począwszy od dnia udzielenia zabezpieczenia.
Jeśli natomiast chodzi o postulowany we wniosku zakaz złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytu należy stwierdzić, że pozostaje on w związku z uprawdopodobnieniem przez powoda nieważności umowy. Skoro zatem powód uprawdopodobnił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy, co prowadzi do jej nieważności, to wszelkie czynności zmierzające do wypowiedzenia umowy będą bezskuteczne. Wstrzymanie obowiązku spłacania rat kredytu wyłącza zatem wypowiedzenie umowy kredytu z uwagi na zaprzestania spłacania tych rat. Ponadto zabezpieczenie roszczenia nie może prowadzić do ograniczenia czy wyłączenia możliwości składania powodowi przez pozwanego oświadczeń woli; ten środek należało więc ocenić jako nieadekwatny.
Odnosząc się do żądania zakazania informowania wymienionych we wniosku o zabezpieczenie instytucji o niewywiązywaniu się przez powoda z postanowień umownych należy wskazać, że zgodnie z art. 105 ust. 4i) ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, banki obowiązane są do informowania instytucji upoważnionych do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji o całkowitej spłacie zobowiązań, ich wygaśnięciu, stwierdzeniu nieistnienia zobowiązania, korekcie jego wysokości oraz o nowo powstałych zobowiązaniach i ich aktualizacji, a instytucje te obowiązane są wprowadzić tego rodzaju informacje do zbioru, w którym są one przetwarzane. Wskazać nadto należy, iż zgodnie z § 1 ust. 2 pkt b), c), e), g), h), i) i j) rozporządzenia Ministra Finansów z 23 czerwca 2016 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych podlegających wymianie pomiędzy instytucjami utworzonymi na podstawie przepisów prawa bankowego a instytucjami pożyczkowymi i innymi podmiotami (Dz.U.2016, poz.971) zakres danych istotnych dla oceny zdolności kredytowej konsumenta i analizy ryzyka kredytowego, obejmuje: źródło zobowiązania, kwotę i walutę zobowiązania, warunki spłaty zobowiązania, przebieg realizacji zobowiązania, stan zadłużenia z tytułu zobowiązania, datę wygaśnięcia zobowiązania i przyczyny niewykonania zobowiązania lub opóźnienia się w jego wykonaniu. Wobec tego nawet jeśli pozwany Bank zdecydowałby się przekazać wskazanym przez powoda instytucjom informacji o zaprzestaniu przez niego spłaty rat kredytu, musiałby wskazać, że nastąpiło to w oparciu o udzielone powodowi zabezpieczenie. W związku z taką informacją, fakt zaprzestania spłacania rat nie będzie wpływać na ocenę zdolności kredytowej powoda. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1, 3 i 4 ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U.2020, poz.389), wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika będącego konsumentem, wyłącznie wówczas, gdy są spełnione łącznie warunki ustawowe, a jeżeli przekazane informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika będącego konsumentem nie zawierają ustawowych danych biuro zwraca je przekazującemu wierzycielowi w celu uzupełnienia. W przypadku przekazania danych niezgodnie z ustawą lub z przekroczeniem ustawy biuro nie przyjmuje tego rodzaju informacji gospodarczej o zobowiązaniu dłużnika. Jednocześnie dłużnik może zgłosić wierzycielowi sprzeciw wobec zamiaru przekazania danych do biura, który wierzyciel w razie przekazania informacji musi przekazać również do biura (art. 15a ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych).
Sąd Apelacyjny uznał zatem, że wstrzymanie obowiązku spłat rat kredytu w ramach udzielonego powodowi zabezpieczenia stanowi wystarczającą przeszkodę do wystąpienia negatywnych konsekwencji w związku z ewentualnym przekazaniem wskazanym przez powoda instytucjom informacji o niespłacaniu przez niego kredytu i jest odpowiedni jako jedyny z wnioskowanych środków zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego powoda.
Wobec podjęto rozstrzygnięcie reformatoryjne, zmieniając zaskarżone postanowienie we wskazanym wyżej kierunku, na zasadzie art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 397 § 3 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc.
W pozostałej części natomiast zażalenie powoda oddalono jako bezpodstawne, po myśli art. 385 kpc w zw. z art. 397 §3 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na zasadzie art. 108 § 1 kpc a contrario w zw. z art. 13 § 2 kpc.
SSA Lucyna Morys-Magiera