Treść orzeczenia
Sygn. akt . I ACz 719/13
Postanowienie
Dnia 23 maja 2013 roku
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Jerzy Geisler (spr.)
Sędziowie: SA Roman Stachowiak
SA Bogusława Żuber po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku G. S. przy uczestnictwie B. J. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika na skutek zażalenia uczestniczki postępowania na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 26 marca 2013 roku, sygn. akt: XII Co 144/12 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalić wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika A. B. J..
SSA R. Stachowiak SSA J. Geisler SSA B. Żuber
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy nadał klauzulę wykonalności nakazowi zapłaty z dnia 29 sierpnia 2012 roku wydanemu przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. akt: XII Nc 176/12 przeciwko małżonce dłużnika – B. J., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową (pkt 1), kosztami postępowania obciążając małżonkę dłużnika B. J. i z tego tytułu zasądzając od niej na rzecz powoda 77,00 zł, w tym 60,00 zł tytułem zastępstwa procesowego oraz 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (pkt 2).
W motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że wierzytelność stwierdzona tytułem egzekucyjnym powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą uczestniczki postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła uczestniczka postępowania, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie wniosku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 787 k.p.c. poprzez przyjęcie, że wierzyciel wykazał dokumentem prywatnym, że dokonanie czynności prawnej, z której wynika wierzytelność objęta nakazem zapłaty, nastąpiło za jej zgodą w sytuacji, gdy wierzyciel dochodzi zapłaty wierzytelności z weksla in blanco, na którą nie wyraziła ona zgody oraz że wierzytelność objęta nakazem zapłaty powstała w okresie od stycznia 2010 roku do kwietnia 2012 roku, choć poza oświadczeniem wierzyciela nie wynika to z żadnego dokumentu ani dowodu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Zażalenie uczestniczki postępowania zasługiwało na uwzględnienie.
Trafnie zarzuca skarżąca, iż wierzyciel nie wykazał stosownie do treści art. 787 k.p.c., że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej, dokonanej za jej zgodą.
Na wstępie należy podkreślić, że stanowiący tytuł egzekucyjny nakaz zapłaty wydany został na podstawie weksla, wystawionego na rzecz wierzyciela przez dłużnika A. J.. W konsekwencji wierzyciel winien wykazać, że uczestniczka postępowania wyraziła zgodę na tę właśnie czynność. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak stwierdzić, że w/w przesłanka nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika została spełniona.
W doktrynie wyrażono zapatrywanie, które Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie podziela, że art. 787 k.p.c. nie wprowadza wymogu formy pisemnej dla zgody małżonka dłużnika. Czym innym bowiem może okazać się zgoda, a czym innym „dokument urzędowy lub prywatny” wykazujący, że „wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika”. Dokument ma dowodzić faktu udzielenia zgody, ale zgoda nie musi przybrać formy dokumentu (vide: „Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie egzekucyjne. Komentarz do art. 758-1088” pod red. Janusza Jankowskiego, Wydawnictwo: C.H. Beck, wyd. 1, 2011 r.).
Wierzyciel w toku postępowania nie przedstawił jednak żadnego dowodu, który czyniłby wiarygodnym jego twierdzenie, że uczestniczka postępowania wyraziła zgodę na zaciągnięcie przez dłużnika zobowiązania wekslowego. Zgoda taka nie wynika ani z treści weksla, ani też z treści deklaracji wekslowej. Zgody takiej nie można natomiast domniemywać jedynie na podstawie faktu, że dłużnik był pełnomocnikiem w firmie prowadzonej przez uczestniczkę postępowania, jak też że prowadził na własny rachunek działalność gospodarczą o identycznym profilu. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 marca 2011 roku, sygn. akt: III CZP 117/10, OSNC 2011/11/120, www.sn.pl, Biul.SN 2011/3/9, w sprawie o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (art. 787 k.p.c.) nie jest dopuszczalne stosowanie domniemania faktycznego przy ustalaniu, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała za zgodą małżonka dłużnika. Wynikający z art. 787 k.p.c. nakaz wykazania zgody małżonka dłużnika dokumentem wyłącza bowiem możliwość jej dowodzenia takimi środkami dowodowymi jak zeznania świadków lub przesłuchanie stron. Wynika to z faktu, że obowiązujące w postępowaniu klauzulowym ograniczenia dowodowe pełnią dwie istotne funkcje. Po pierwsze, zapobiegają przekształceniu postępowania o nadanie klauzuli wykonalności w postępowanie rozpoznawcze. Po drugie, mają za zadanie chronić małżonka dłużnika, który w postępowaniu klauzulowym nie korzysta z prawa wysłuchania. Z tej przyczyny nadanie klauzuli wykonalności powinno nastąpić na podstawie najbardziej wiarygodnych środków dowodowych. Domniemania faktyczne natomiast noszą w sobie zarówno element dyskrecjonalny, jak i ocenny, przez co wykraczają poza rygorystycznie określone ramy postępowania klauzulowego.
Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł się wyłącznie na domniemaniu faktycznym, co czyni to rozstrzygnięcie wadliwym. Nieuprawnione były przy tym rozważania w zakresie dotyczącym stosunku umownego pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem, skoro podstawą wydania nakazu zapłaty był weksel własny in blanco, czyli zobowiązanie abstrakcyjne.
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., w sposób opisany w sentencji.
SSA R. Stachowiak SSA J. Geisler SSA B. Żuber