Treść orzeczenia
Sygn. akt I ACz 18/13
Postanowienie
Dnia 8 lutego 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie I Wydział Cywilny w składzie następującym
SSA Dariusz Mazurek
po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa E. J. przeciwko (...) S.A. w S. o zapłatę na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I C 920/12 postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu rozpoznając kolejny wniosek powódki E. J. o zwolnienie od kosztów sądowych, udzielił powódce dalszego zwolnienia od kosztów sądowych ponad udzielone już postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012r. pod sygn. akt I Nc 89/12, za wyjątkiem kwoty 3 500 zł tytułem wydatków.
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że powódka korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od opłaty od pozwu. Podstawą do udzielenia zwolnienia było ustalenie przez Sąd Okręgowy na podstawie oświadczenia powódki, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma dorosłymi synami. Rodzina utrzymywana jest przez męża powódki, który przebywa i pracuje w Grecji i zarabia 1 700 euro. Dodatkowo ustalił, że powódka otrzymała od ubezpieczyciela w ramach odszkodowania za szkody powodziowe kwotę 156 979, 09 zł. W konsekwencji tych ustaleń Sąd Okręgowy ocenił, że powódka nie jest osobą ubogą, która zasługiwała by na pomoc Państwa w większym rozmiarze niż udzielone powódce zwolnienie od kosztów sądowych, a ponadto licząc się z koniecznością poniesienia wydatków, miała możliwość finansowego przygotowania się do uiszczenia kwoty wymaganej zaliczki.
Powódka zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w zakresie obciążenia powódki obowiązkiem uiszczenia zaliczki na wynagrodzenie biegłego w kwocie 3 500 zł i zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że sytuacja majątkowo rodzinna powódki pozwala na uiszczenie wymaganej zaliczki bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Wskazując na powyższe domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia powódki z uiszczenia kosztów sądowych w całości, w tym kosztów opinii na poczet zaliczki.
W uzasadnieniu zażalenia powódka argumentowała, że sytuacja powódki jest trudna czego nie uwzględnia zaskarżone postanowienie. Podniosła, że na skutek powodzi w 2010r. zniszczeniu uległ budynek mieszkalny w którym mieszka powódka wraz z rodziną i nie było możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności z przeznaczeniem na koszty sadowe w niniejszej sprawie, a cła kwota wypłaconego odszkodowania została zużyta na usunięcie szkód powodziowych.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznając zażalenie powódki zważył, co następuje
Ze względu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia przy rozpoznaniu zażalenia przez Sąd Apelacyjny zrodziły się wątpliwości co do jego dopuszczalności. Biorąc jednak pod uwagę, że zgodnie z art. 394 § 1 punkt 2 k.p.c. zażalenie służy na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, a z treści zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, że Sąd odmówił powódce udzielenia zwolnienia od kosztów w zakresie wydatków w kwocie 3 500 zł tytułem zaliczki na wynagrodzenie biegłego, należało ocenić, że zażalenie w tych okolicznościach jest dopuszczalne.
Przechodząc do merytorycznej oceny zażalenia Sąd Apelacyjny stwierdza, że zażalenie powódki jest nieuzasadnione.
Zasadą postępowania sądowego w sprawach cywilnych jest, że postępowanie sądowe jest odpłatne, a koszty sądowe ponosi strona, która inicjuje czynności związane z opłatami lub wydatkami (art. 2 ust 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
W judykaturze powszechnie przyjmowane jest stanowisko zgodnie z którym instytucja zwolnienia od kosztów sądowych została przewidziana przez ustawodawcę jako pomoc Państwa dla osób ubogich, które nie są w stanie poradzić sobie z obowiązkiem ponoszenia tych kosztów bez pogorszenia warunków utrzymania rodziny poniżej koniecznego minimum.
Jednak pomoc Państwa w postaci przyznania stronom możliwości ubiegania się o zwolnienie od obowiązku wynikającego ze wskazanego przepisu jest nie tylko wyrazem spełniania funkcji Państwa z zakresu pomocy społecznej, ale również wyrazem gwarancji praw obywatelskich wynikających z art. 45 Konstytucji R.P. Podobny obowiązek wynika z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. 1993, nr 61 poz. 284). Zatem rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd zobowiązany jest kierując się gwarancjami praw obywatelskich zawartymi w Konstytucji tak ukształtować zakres obowiązków fiskalnych strony, aby umożliwić stronie dostęp do sądu.
Należało zatem rozważyć, czy aktualna sytuacja majątkowa powódki, w sytuacji istnienia sporu z pozwanym daje jej szansę do skorzystania z prawa do sądu, rozumianego jako obowiązek państwa zapewnienia możliwości sądowego rozstrzygnięcia sporu. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.
W sytuacji gdy rozstrzygnięcie sporu uzależnione jest od przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, służące powódce prawo do sądu pozostaje niezagrożone. Istotną okolicznością ustaloną przez Sąd I instancji jest uzyskanie przez powódkę znacznej kwoty odszkodowania. W sytuacji gdy powódka ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na wyjątkowość tej instytucji powinna liczyć się z obowiązkiem wykazania na jakie cele przeznaczyła uzyskane od ubezpieczyciela świadczenie. Ponieważ tego nie uczyniła, prawidłowo ocenił Sąd Okręgowy, że w opisanej przez powódkę w jej oświadczeniu sytuacji materialnej i rodzinnej brak było podstaw do udzielenia jej całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tych względów i na podstawie art. 385 w związku z 397 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.