Treść orzeczenia
Sygn. akt I ACa 957/12
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 13 marca 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:
SSA Zofia Kawińska-Szwed (spr.)
SA Anna Bohdziewicz SO del. Tomasz Opitek Justyna Wnuk po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. O. i K. O. przeciwko J. T. (1) i J. T. (2) o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt I C 122/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Uzasadnienie
Powodowie wnieśli o stwierdzenie, że powodowie i pozwani mają obowiązek zawrzeć umowę o treści szczegółowo wskazanej w pozwie, na podstawie art. 390 § 2 k.c. w zw. z art. 64 k.c. i 1047 k.p.c.
W uzasadnieniu podali, że umowami przedwstępnymi z 2011 roku zawartymi przed notariuszem R. S. w C., pozwani zobowiązali się do sprzedaży oznaczonych nieruchomości. Sprzedaż nieruchomości i udziałów powinna nastąpić najdalej w terminie do 31 lipca 2011 roku. Zawarcie przyrzeczonych umów sprzedaży miało nastąpić pod warunkami wskazanymi w paragrafie (...) ustęp (...)umowy, przy czym warunki te zostały wykonane przez pozwanego. Po upływie terminu wykonania umów przedwstępnych pozwani zaczęli unikać powoda, a pismem z dnia 9 grudnia 2011 roku pozwany stwierdził, że w związku z upływem terminu uznaje, że uprawnienia stron wynikające z umów przedwstępnych wygasły. 14 grudnia 2011 roku pełnomocnik powodów wezwał pozwanych do niezwłocznego wykonania przedwstępnych umów sprzedaży, do czego jednak nie doszło.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.
Przyznali, że strony związane były umowami przedwstępnymi dotyczącymi sprzedaży nieruchomości opisanych w tych umowach i w pozwie. Sprzedaż miała nastąpić do dnia 31 lipca 2011 roku.
Pozwani potwierdzili, że powodowie po raz pierwszy zaprosili ich do zawarcia przyrzeczonych umów dopiero pismem z 15 grudnia 2011 roku, czyli wiele miesięcy po upływie umówionego terminu. Pozwani zaprzeczyli, aby uchylali się od zawarcia przyrzeczonych umów w umówionym przez strony terminie, czyli do 31 lipca 2011 roku.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i ustalił, co następuje
Stan faktyczny nie był między stronami sporny. 17 lutego 2011 roku strony zawarły w formie notarialnej przedwstępne umowy sprzedaży nieruchomości i udziałów w nieruchomościach, szczegółowo opisanych w umowie zawartej w akcie notarialnym sporządzonym przez notariusza R. S. w C. i wpisanej do rep. A numer (...). W paragrafie (...) umowy strony postanowiły, że umowy sprzedaży zostaną zawarte w terminie do dnia 31 lipca 2011 roku. Termin ten nie został obwarowany żadnym warunkiem. Przed upływem tego terminu strony nie uzgadniały jakichkolwiek okoliczności zawarcia umów przyrzeczonych, w szczególności terminu. Po raz pierwszy o zawarcie ostatecznej umowy powód poprosił telefonicznie pozwanego dopiero w listopadzie 2011 roku. Okoliczność tę przyznali na rozprawie dnia 12 września 2012 roku zarówno powód jak i pozwany. Pozwani oświadczyli ponadto, że widzą możliwość sprzedaży nieruchomości powodom, ale na nowych warunkach. Do ugody między stronami nie doszło.
W ocenie Sądu Okręgowego powództwo jest bezzasadne.
Zgodnie z art. 390 § 1 i § 2 k.c. strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej jeżeli strona zobowiązana do zawarcia tej umowy uchyla się od jej zawarcia.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostawało to, że przed dniem 31 lipca 2011 roku pozwani nie uchylali się od zawarcia przyrzeczonych umów, a powodowie nie domagali się zawarcia tych umów. Z wnioskiem o zawarcie przyrzeczonych umów powód wystąpił do pozwanych po raz pierwszy w listopadzie 2011 roku. Skoro pozwani nie uchylali się w terminie do 31 lipca 2011 roku od obowiązku zawarcia umowy przyrzeczonej, to do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło z przyczyn, za które pozwani nie ponoszą odpowiedzialności. Przedwstępna umowa sprzedaży, która wiązała strony wygasła i nie może być podstawą do dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej.
Z tych względów i w oparciu o wyżej powołany przepis sąd orzekł jak w punkcie pierwszym.
Powyższy wyrok zaskarżyli apelacją powodowie, którzy podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 65 k.c. i 89 k.c., 390 § 1 i 2 k.c., w zw. z art. 455 k.c. i 471 k.c., 390 § 1 i 2 k.c., prawa procesowego tj. art. 233 kpc, art. 233 kpc w zw. z art. 227 kpc, art. 212 kpc w zw. z art. 299 kpc, art. 328 § 2 kpc, błąd w ustaleniach faktycznych, domagają się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz w obu przypadkach zasądzenia od pozwanych na rzecz powodów kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny ustalił zważył co następuje
Apelacji powodów nie można odmówić zasadności.
Zgodzić się należy ze skarżącymi, że sprawa nie dojrzała do stanowczego rozstrzygnięcia i w konsekwencji nie została rozpoznana jej istota.
Ograniczenie postępowania dowodowego z dowodów osobowych do przesłuchania informacyjnego stron, uznać należy za istotne uchybienie procesowe.
Przesłanką ważności umowy przedwstępnej jest określenie terminu, w ciągu którego ma zostać zawarta umowa przyrzeczona. Dłużnik może zawrzeć umowę nawet w ostatnim dniu oznaczonym umową. Zachowanie stron umowy w okresie przed upływem terminu i po jego upływie ma decydujące znaczenie dla oceny, czy zaistniała możliwość pełnej realizacji skutku umowy. Upływ terminu oznaczonego przez strony, nawet obwarowanego warunkiem zawieszającym, w innych niż to wynika z art. 390 § 1 kpc w zw. z § 2 tego przepisu okolicznościach, powoduje zgaśnięcie zobowiązania do zawarcia umowy. Z tym jednak zastrzeżeniem, że pierwotnie określony termin może być przez strony także przedłożony. Czy tak istotnie było, należy wyjaśnić tę okoliczność.
Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej jest jedną z postaci prawa podmiotowego, a zatem podlegającego kontroli z punktu widzenia art. 5 k.c.. W tych ramach należy brać pod uwagę zmianę stosunków jaka nastąpiła między zawarciem umowy przedwstępnej, a terminem do zawarcia umowy przyrzeczonej. Na powyższe okoliczności powodowie wnioskowali przeprowadzenie dowodów z zeznań stron i świadków. Brak wyjaśnienia w sprawie powyższych okoliczności poprzez pominięcie dowodów uzasadnia zarzut nierozpoznania istoty sprawy i uchylenie na mocy art. 386 § 4 kpc zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy dopuści zawnioskowane przez strony dowody na okoliczności podniesione w niniejszych motywach i po ich przeprowadzeniu zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 233 kpc rozstrzygnie o żądaniu powodów.