Treść orzeczenia
Sygn. akt I ACa 738/14
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 30 stycznia 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:
:
SSA Jarosław Marek Kamiński
: SA Magdalena Pankowiec (spr.) SA Beata Wojtasiak : Iwona Aldona Zakrzewska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa E. K. oraz K. K. przeciwko Towarzystwu (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 30 maja 2014 r. sygn. akt I C 686/13
I. zmienia zaskarżony wyrok:
a) w punktach I i II w ten sposób, że zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. w W. na rzecz powodów E. K. i K. K. po 30.000 (trzydzieści tysięcy) zł i oddala ich powództwa w pozostałych częściach;
b) w punkcie III w ten sposób, że zasądza od powodów na rzecz pozwanego 1.440 (jeden tysiąc czterysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu;
c) w punkcie IV w ten sposób, że nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Okręgowego w Olsztynie od pozwanego 3.150,40 (trzy tysiące sto pięćdziesiąt i 40/100) zł, zaś od powodów z zasądzonych na ich rzecz roszczeń kwoty po 3.675,52 (trzy tysiące sześćset siedemdziesiąt pięć i 52/100) zł tytułem brakujących kosztów sądowych;
II. zasądza od powodów na rzecz pozwanego 9.700 (dziewięć tysięcy siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej.
Uzasadnienie
Powodowie E. i K. K. pozwali (...) S.A. w W. o zapłatę kwot po 100.000 zł na rzecz każdego z nich z tytułu zadośćuczynienia za śmierć córki, którą poniosła (...) w wypadku drogowym. Za podstawę żądań powodowie wskazali art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.
Pozwany wnosząc o oddalenie powództwa przyznał, że miedzy nim, a sprawcą zdarzenia zawarta została umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Kwestionował jedynie istnienie dobra osobistego w postaci więzi rodzinnych i istnienie prawnej podstawy do dochodzenia należności z tytułu zadośćuczynienia od sprawców wypadków komunikacyjnych przed dniem 3 sierpnia 2008 r.
Wyrokiem z dnia 30 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów po 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 4 listopada 2013 r. (pkt I i II wyroku) i obciążył pozwanego kosztami procesu (pkt III i IV wyroku).
Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w zakresie 140.000 zł i zarzucając mu:
1. rażące naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. przez uznanie, że śmierć córki spowodowała u powodów krzywdę uzasadniającą zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości po zł. 100.000 zł,
2. naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. przez uznanie, że powodowie udowodnili rozmiar krzywdy uzasadniający zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości po 100.000 zł,
3. naruszenie art. 233 k.p.c. polegające na przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, iż z zeznań świadków i powodów wynika znaczny stopień krzywdy powodów oraz poziom ich życia uzasadniający zasądzone zadośćuczynienie,
4. naruszenie art. 363 § 2 k.c. w związku z art. 481 § 1 k.c. przez uznanie, iż pozwany popadł w zwłokę w spełnieniu świadczenia w dacie innej, niż data wyrokowania.
Wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie żądań pozwu w tym zakresie przy uwzględnieniu kosztów postępowania za obie instancje, względnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania za obie instancje.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Wniesienie apelacji prowadzi do dokonania postulowanej zmiany wyroku, jednak nie ze względów tamże wskazanych.
Zaskarżony wyrok istotnie narusza prawo, lecz nie uchybia przepisom, które zostały przytoczone w apelacji. Uszło bowiem uwadze stron i Sądu, że w tej sprawie pozwany w ogóle nie ma legitymacji biernej, a wyrok został wydany z naruszeniem art. 9 i 9a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Naruszenie prawa materialnego Sąd Apelacyjny bierze pod uwagę z urzędu, niezależnie od zarzutów, jakie przez stronę skarżącą zostaną podniesione. Z uwagi zaś na charakter uchybienia, jakim dotknięte było orzeczenie Sądu pierwszej instancji nie zachodziła, w ocenie Sądu Apelacyjnego, potrzeba przytaczania ustaleń faktycznych i rozważań Sądu Okręgowego, co byłoby celowe tylko w sytuacji, gdyby powodom co do zasady przysługiwało względem pozwanego sformułowane w pozwie roszczenie.
Art. 9 w ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych stanowi, że umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej obejmuje odpowiedzialność cywilną podmiotu objętego obowiązkiem ubezpieczenia za szkody wyrządzone czynem niedozwolonym oraz wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o ile nie sprzeciwia się to ustawie lub właściwości (naturze) danego rodzaju stosunków. Przy czym, zgodnie z art. 9a tej ustawy, umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej obejmuje szkody, o jakich mowa w art. 9, będące następstwem zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia. W aktach sprawy (k. 20-24,), jak również w aktach ubezpieczyciela nr (...) znajduje się prawomocny wyrok skazujący Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 6 października 2005 r., z którego ani ubezpieczyciel, ani strona powodowa nie wyprowadziły odpowiednich wniosków. Tymczasem tym wyrokiem właściciel samochodu S. T. został skazany za to, że w dniu 19 lutego 2002 r. używał jako autentycznej polisy ubezpieczeniowej odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. nr (...) na autobus marki „. (...)” nr rej. (...), wiedząc, że w dniu (...) wystawiono ją z datą wsteczną 15 lutego 2002 r., to jest o czyn z art. 273 k.k., a ponadto wraz ze swoją małżonką J. T. zostali skazani za to, że w dniu (...) działając ze sobą wspólnie i w porozumieniu podżegali I. G. agenta ubezpieczeniowego do poświadczenia nieprawdy w dokumencie w ten sposób, że nakłaniali go do wystawienia w/w polisy ubezpieczeniowej z datą wsteczną, wstawiając datę 15 lutego 2002 r. jako datę zawarcia umowy ubezpieczenia. Z ustaleń sądu karnego zawartych w uzasadnieniu wyroku, mającym moc dokumentu urzędowego (art. 244 § 1 k.p.c.), wynika też, że umowa ubezpieczenia zawarta przez właściciela samochodu wygasła w październiku 2001 r. i w dniu zdarzenia nie obowiązywała. Dowodów dających podstawę do wyprowadzenia odmiennych wniosków w tym postępowaniu nie zaoferowano. Nie wnikając przy tym nawet głębiej w motywy wyroku karnego, należy wskazać, że zgodnie z art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym (por. wyrok SN z 10 lutego 2010 r., V CSK 267/09, LEX nr 794582). Z opisu czynu zawartego w sentencji tego wyroku, zacytowanego powyżej, wynika zaś w sposób ewidentny, że umowa w dniu zdarzenia nie była zawarta, polisa została sporządzona już po wypadku, antydatowana i w dniu następnym po sporządzeniu S. T. posługiwał się nią jako autentyczną. To znaczy, że właściciel samochodu nie mógł skorzystać z ochrony ubezpieczeniowej, ponieważ ta, zgodnie z art. 9a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, odnosi się tylko do zdarzeń, jakie miały miejsce w okresie trwania umowy ubezpieczenia. Tym samym pozwany ubezpieczyciel nie ma w tym procesie legitymacji biernej.
W związku z powyższym, działając w granicach zaskarżenia, Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację w całości i zmienił wyrok oddalając powództwo w części kwestionowanej przez pozwanego, o czym orzekł jak w sentencji na mocy art. 386 § 1 k.p.c.
Adekwatnie do tak zmienionego rozstrzygnięcia merytorycznego, zmienił również orzeczenie o kosztach procesu, rozdzielając je stosunkowo do wyniku sprawy, zgodnie z art. 100 k.p.c. przy uwzględnieniu art. § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 nr 163, poz. 1349) i z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 nr 163, poz. 1348).
O kosztach instancji odwoławczej rozstrzygnął zgodnie z art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt. 2 w/w rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie.