descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I ACa 1074/21

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Gdańsk, dnia 2 lutego 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny

w następującym składzie:

SSA Zbigniew Merchel

SSA Z. Merchel

Uzasadnienie

Powód - W. F. (2) wniósł pozew najpierw przeciwko Skarbowi Państwa - Kierownikowi Biura Powiatowego A. (1) w X. żądając:

1. ustalenia, że był faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych w gminie (...) w latach 2008 - 2012;

2. ustalenia, że zarzut (...) usiłowania wyłudzenia dopłat rolnych był bezzasadny;

3. odszkodowania w wysokości 5.505.218,36 zł za należne i utracone dopłaty rolne za lata 2010 - 2018

4. zadośćuczynienia w wysokości 3.438.356 zł za niesłuszne oskarżenia i jego skutki.

Na uzasadnienie powód wskazał, że od 2008 r. samodzielnie prowadził gospodarstwo rolne w gminie (...). Do tego czasu (...) realizowała dopłaty jak i za rok za 2009 i na tym poprzestała. W kolejnych latach Agencja wzywała powoda do korekty wniosków grożąc wstrzymaniem dopłat. W 2012 r. powód został oskarżony o wyłudzenie dopłat i skazany w sprawie II K 52/12 Sądu Okręgowego w Słupsku. W. F. (2) uznał to skazanie za ekstremalną nieuczciwość gdyż jak twierdził - posiadał mnóstwo dowodów na faktyczne użytkowanie gruntów. Powód wskazał także, że w 2003 roku zwracał się do (...) z prośbą o umożliwienie dzierżawy popegeerowskich łąk. Otrzymał informację, że są one już własnością prywatną, lecz po sprawdzeniu w Starostwie Powiatowym w X. ustalił, że właścicielem nadal jest Skarb Państwa. Po tym ustaleniu ogrodził łąki pastuchem elektrycznym i wypasał tam zwierzęta. W 2008 roku dzierżawcy łąk pozwali go do sądu i musiał zapłacić im 41.700 zł. Pomimo to nadal użytkował łąki i pisał wnioski o dopłaty. Dopłat jednak nie otrzymał. W pozwie wskazał także kilkadziesiąt sygnatur akt spraw karnych, które miały stanowić dowody użytkowania gruntów rolnych.

Z uwagi na fakt, że powód wskazał w pozwie jako pozwanego Skarb Państwa, a jako statio fisci Kierownika Biura Powiatowego A. (1) w X. sąd, wobec uregulowań zawartych w art. 4 ust 1 pkt 2 i art. 7 ust.

2 pkt 1 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, doręczył odpis pozwu Prokuratorii. Ten pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości z uwagi na brak legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa. Wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o A. (1), Agencja jest państwową osobą prawną, a zgodnie z art. 2 ust.

3 w/w ustawy Agencja nie odpowiada za zobowiązania Skarbu Państwa, a Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania Agencji. Skarb Państwa i Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa to dwa oddzielne podmioty prawa.

Powód w replice na odpowiedź na pozew przyznał argumenty pozwanego o braku legitymacji biernej Skarbu Państwa i wskazał, że pozwaną winna być Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Wobec powyższego postanowieniem z dnia 4 czerwca 2020 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego A. (1)

Pomimo zobowiązania z dnia 20.05.2020 r. powód nie złożył oświadczenia o cofnięciu pozwu przeciwko Skarbowi Państwa. Dopiero w zażaleniu na postanowienie sądu o zawieszeniu postępowania powód cofnął pozew przeciwko Skarbowi Państwa (k. 165) bez zrzeczenia się roszczenia. Pozwany Skarb Państwa nie wyraził zgody na cofnięcie pozwu (k. 200).

Wezwana do udziału w sprawie Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosła o odrzucenie pozwu i oddalenie powództwa w całości. Argumentowała, że prawomocnym wyrokiem z dnia 8 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Słupsku oddalił żądania powoda wobec Agencji dotyczące odszkodowania w wysokości 5.965.633,20 zł za nieprzyznanie mu dopłat unijnych z tytułu posiadania i użytkowania w latach 2008 - 2012 nieruchomości rolnych na terenie gminy (...) oraz kwoty 1.000.000 zł tytułem zadośćuczynienia za bezpodstawne oskarżenie go przez pozwaną Agencję w wyniku czego został skazany w sprawie II K 52/12. Pozwana podniosła także, że żądanie ustalenia iż zarzut zawarty w sprawie II K 52/12 był bezzasadny zasługuje na oddalenie. Zarzut ten bowiem został rozpoznany w sprawie karnej, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem skazującym. Zgodnie zaś z art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. W zakresie żądanego przez powoda odszkodowania za nieprzyznanie dopłat w latach nieobjętych wcześniejszym, prawomocnie zakończonym sporem, tj. w latach 2013 - 2018 pozwana Agencja wskazała, że warunkiem przyznania dopłat jest złożenie wniosku. Powód W. F. (2) od 2013 roku nie składał natomiast wniosków o dopłaty. Nadto pozwana zauważyła, że właściwym trybem dochodzenia płatności do gruntów rolnych jest tryb administracyjny. Stąd obecne żądanie w postępowaniu cywilnym odszkodowania za dopłaty rolne w latach 2010 - 2018 i żądanie dopłaty za 2019 rok nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Pozwana Agencja zakwestionowała także żądanie powoda co do wysokości wskazując, że z żadnych z przedłożonych dokumentów nie wynika że powód uzyskałby dopłaty w żądanej wysokości. Pozwana podniosła także zarzut przedawnienia wskazując, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się w terminie trzyletnim.

Wyrokiem z dnia 12 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Słupsku :

1. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa - A. (...) w X.;

2. odrzucił pozew przeciwko pozwanej A. (1) w zakresie dotyczącym odszkodowania za utracone

3. dopłaty rolne za okres 2010 - 2017 oraz w zakresie żądania zadośćuczynienia za niesłuszne oskarżenie w wysokości 1.000.000 zł;

4. oddalił powództwo przeciwko pozwanej A. (1) w pozostałej części;

5. zasądził od powoda W. F. (1) na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 1000 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego;

6. zasądził od powoda W. F. (1) na rzecz A. (1) 1000 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Słupsku skazał W. F. (1) za to, że 16 maja 2011 r. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w celu uzyskania dla siebie płatności bezpośredniej przedłożył w biurze A. (1) wniosek o przyznanie płatności na 2011 r., w którym zawarł nierzetelne pisemne oświadczenie wskazując, że jest posiadaczem deklarowanych działek, wchodzących w skład jego gospodarstwa rolnego i fakt ich rzeczywistego użytkowania czym usiłował wprowadzić w błąd Kierownika Biura Powiatu A. (1) i doprowadzić go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie łącznej 598.466,50 zł jednak zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na fakt odmowy dotacji w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Wyrok jest prawomocny.

Wyrokiem z dnia 8 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Słupsku oddalił powództwo W. F. (1) przeciwko A. (1) o zapłatę odszkodowania za nieprzyznanie mu dopłat unijnych z tytułu posiadania i użytkowania gruntów w gminie (...) w latach 2008 - 2012 oraz o zadośćuczynienie w wysokości 1.000.000 zł za bezpodstawne oskarżenie go przez Agencję za co został skazany wyrokiem w sprawie II K 52/12 Sądu Okręgowego w Słupsku. Wyrok jest prawomocny.

W. F. (2) składał wnioski o dopłaty do użytkowanych gruntów w 2009 r., 2010 r. 2011 r. i 2012 r. Nie składał wniosków w latach 2013 - 2018.

W oparciu o takie ustalenia Sąd Okręgowy zważył co następuje

Powództwo w jego ocenie nie zasługiwało na uwzględnienie w stosunku do żadnego z pozwanych.

Za niesporny uznał sąd I instancji brak legitymacji biernej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie, co skutkowało w całości oddaleniem powództwa w stosunku do tego podmiotu.

Dalej wskazał sąd I instancji, że adresatem roszczeń powoda była Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako odrębna osoba prawna.

Odnosząc się do żądań powoda skierowanych przeciwko temu pozwanemu na wstępie sąd rozpoznał zarzut istniejącego wcześniejszego rozstrzygnięcia roszczeń powoda (oparty na art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

W tym zakresie wskazał sąd I instancji, że nie było sporne między stronami, że wyrokiem z dnia 8 maja 2014 r. w sprawie I C (...) sąd oddalił powództwo W. F. (1) przeciwko A. (1) o zapłatę odszkodowania za nieprzyznanie mu dopłat unijnych z tytułu posiadania i użytkowania gruntów w gminie (...) w latach 2008 - 2012 oraz o zadośćuczynienie w wysokości 1.000.000 zł za bezpodstawne oskarżenie go przez Agencję za co został skazany wyrokiem w sprawie II K 52/12 Sądu Okręgowego w Słupsku. Żądanie odszkodowania w niniejszej sprawie pokrywało się więc częściowo z żądaniem prawomocnie oddalonym w sprawie I C 38/14, tj. w zakresie odszkodowania za nieprzyznanie dopłat za lata 2008 - 2012 oraz w zakresie zadośćuczynienia za bezpodstawne oskarżenie przez Agencję, za co powód został skazany w sprawie II K 52/12. W tym zakresie żądanie powoda zostało przez Sąd Okręgowy odrzucone.

Dalej wskazał sąd I instancji, że merytorycznemu rozpoznaniu w tej sprawie podlegały :

-

żądanie ustalenia, że powód był faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych w gminie (...) w latach 2008 - 2012,

-

bezzasadny zarzut Agencji wobec powoda dotyczący wyłudzenia dopłat o czy orzeczono w sprawie II K 52/12 oraz

-

żądanie odszkodowania za nieprzyznanie dopłat unijnych z tytułu posiadania i użytkowania gruntów w gminie (...) w latach 2013 - 2018.

Odnosząc się do pierwszego z tych żądań wskazał sąd, że ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego znajduje oparcie w art. 189 k.p.c. na warunkach tam wymienionych. Wskazał, że żądanie to nie może obejmować ustalenia stanów faktycznych, do jakich należy faktyczne użytkowanie gruntów. Powód sam w swoich pismach akcentuje, że do wymienionych gruntów nie przysługiwały mu żadne prawa, a dopłat domagał się z tytułu faktycznego korzystania z gruntów, które zajął. Nadto podkreślił, sąd I instancji, że powód nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Interes prawny bowiem nie przysługuje gdy strona może domagać się świadczenia. Powód natomiast zarówno w sprawie I C 38/14 jak i w niniejszym postępowaniu domagał się za w/w okres odszkodowania za nieprzyznanie dopłat, które to żądanie wywodził z faktycznego użytkowania gruntów. W. F. (2) nie wskazywał przy tym, by żądanie ustalenia miało jakikolwiek inny cel. Ostatecznie też wskazał, że twierdzenia powoda w tym zakresie nie zostały udowodnione. Z tych przyczyn żądanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 189 k.p.c. i art. 6 k.c. a contra rio.

\N zakresie żądania ustalenia bezzasadności zarzutu w sprawie karnej sąd I instancji powołał się na art. 11 k.p.c., z którego wynika, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Skoro więc z ustaleń zawartych w wyroku skazującym wynikało że zarzut był zasadny, sąd cywilny jest związany tym ustaleniem, nie może więc prowadzić postępowania na okoliczności przeciwne. Z tej przyczyny powództwo w tym zakresie oddalono na podstawie art. 11 k.p.c.

Co do żądania powoda odszkodowania za nieprzyznanie dopłat w okresie nieobjętym poprzednim sporem, tj. lat 2013 - 2018 i 2019, to wskazał sąd I instancji, że płatności bezpośrednie mogą zostać przyznane tylko o ile uprawniony złoży wniosek o ich wypłatę. Agencja nie może bowiem przyznać tych świadczeń bez wniosku. Powód załączył do pozwu pismo (...) z dnia 15.10.2018 r., z którego wynika że w latach 2013 - 2018 nie składał wniosków. Argument ten podniósł także pozwany, a powód nie zaprzeczał tej okoliczności, na mocy art. 230 i 231 k.p.c. Stąd uznał go za bezsporny. W tej sytuacji bezprzedmiotowe było badanie czy powodowi należały się dopłaty za wymieniony okres i czy powinien je otrzymać oraz jaka byłaby ich wysokość, skoro pozwana Agencja nie miała możliwości merytorycznego zbadania zasadności wniosku. Roszczenie odszkodowawcze co do zasady opiera się na zawinionym działaniu lub zaniechaniu pozwanego, podczas gdy to powód uniemożliwił przyznanie dopłat nie składając wniosku. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 415 k.c. a contrario powództwo w tym zakresie podlegało oddaleniu.

Orzekając o kosztach sąd wziął pod uwagę, że powód przegrał sprawę w całości w stosunku do każdego z pozwanych. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 98 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Zasady tej nie uchyla zwolnienie od kosztów sądowych, o czym stanowi expressis verbis art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych sprawach cywilnych, z którego wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, liczone od wartości przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosiły po 25.000 zł dla każdego z pozwanych i kwoty te powinien ponieść powód. Sąd zastosował jednak w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c., który pozwala stronę przegrywającą obciążyć tylko częścią powstałych kosztów z uwagi na szczególne okoliczności. Do tych ostatnich zaliczono trudną sytuację materialną powoda oraz możliwe subiektywne poczucie zasadności formułowanych roszczeń. Z tego powodu sąd zasądził od powoda na rzecz każdego z pozwanych jedynie kwotę 1000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Apelację od tego orzeczenia wniósł powód. Jak wynika z apelacji skarżący kwestionował wyrok w stosunku do A. (1) w zakresie oddalenia powództwa co do kwoty 5.505.278,36 zł odszkodowania i kwoty 1.000.000 zł zadośćuczynienia. Poza tym powód domagał się uzupełnienia płatności za lata 2019 -2021. W uzasadnieniu powód eksponował naruszenie przez sąd I instancji art. 339 § 2 k.p.c. We wnioskach apelujący domagał się uchylenia przedmiotowego wyroku.

Pozwana Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zastępowana przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej Urząd Prokuratorii Generalnej w odpowiedzi na apelację powoda wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od powoda W. F. (1) na rzecz pozwanego A. (1) kosztów postępowania apelacyjnego, ustalonych według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, na dostawie art. 98 § l 1 k.p.c., przy czym wnosiła na podstawie art. 32 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o odrębne rozstrzygnięcie o kosztach procesu należnych A. (1) oraz o kosztach zastępstwa procesowego należnych Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja powoda podlegała oddaleniu w całości jako bezzasadna.

Przed wywodami merytorycznymi sąd II instancji pragnie wskazać, że sprawę niniejszą rozpoznał na posiedzeniu niejawnym. Przyczynkiem do takiego sposobu rozstrzygania było to, że apelacja w niniejszej sprawie wpłynęła po 7 listopada 2019r., a więc po zmianach wynikających z ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz.U. poz. 1469) zmieniającej Kodeks postępowania cywilnego z dniem 7 listopada 2019 r., gdzie też doszło do zmiany art. 374 k.p.c. W aktualnym stanie prawnym w zasadzie doszło do odwrócenia zasady rozpoznawania sprawy przez sąd drugiej instancji na rozprawie (art. 375 k.p.c.). W stosunku do poprzedniego stanu prawnego rozszerzono w znaczący sposób możliwość rozpoznania sprawy-tj. wydania rozstrzygnięcia merytorycznego - przez sąd ad quem na posiedzeniu niejawnym tak daleko, że można mówić, że zasadą stało się rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Obecnie przeprowadzenia rozprawy przez sąd drugiej instancji jest obligatoryjne, gdy strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy. Sąd związany jest wnioskiem strony. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, stąd w sprawie nie wyznaczono rozprawy.

Dalej należało wskazać, że sąd II instancji orzekał w oparciu o art. 15ZZS ( 1) pkt 1 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (T.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm. - szczególnie uwzględniwszy zmianę art. 15ZZS ( 1) wynikającą z art. 4 pkt 1 i art. 6 ustawy z dnia 28 marca 2021r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 1090). Poza tym na podstawie wyżej wskazanych regulacji prawnych sąd II instancji orzekał w sprawie w składzie jednego sędziego.

Dalej Sąd Apelacyjny pragnie wskazać, że jest sądem meriti i orzeka na podstawie dowodów zebranych w postępowaniu pierwszo - instancyjnym oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.), przy czym zgodnie z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. ma obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji. W tym miejscu należy wskazać, że powód kwestionował wyrok sądu I instancji tylko w stosunku do A. (1) i to w zakresie oddalenia powództwa co do kwoty 5.505.278,36 zł odszkodowania i kwoty 1.000.000 zł zadośćuczynienia. Poza tym powód domagał się uzupełnienia płatności za lata 2019 -2021. To wyznaczało w sprawie zakres rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny albowiem ten nie może wykraczać poza te granice, z drugiej zaś nakaz wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. W konsekwencji, sąd drugiej instancji w takim zakresie powinien - naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji. Nadto w granicach zaskarżenia, wiążą go zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego.

Rozpoznanie „sprawy" w granicach apelacji oznacza, że sąd drugiej instancji nie koncentruje się jedynie na ocenie zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności zgłoszonych roszczeń procesowych, chyba że chodziło o nieważność postępowania, którą bierze pod uwagę z urzędu. W niniejszej sprawie tej ostatniej okoliczności sąd II instancji nie dopatrzył się.

Jak już powiedziano, rozpoznawanie apelacji sprowadza się do tego, że sąd drugiej instancji rozpatruje sprawę ponownie, czyli w sposób w zasadzie nieograniczony w granicach zaskarżenia. Ma zatem obowiązek ocenić ustalony stan faktyczny oraz prawidłowość zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego (nawet, gdyby to nie było przedmiotem zarzutów apelacji). Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter rozpoznawczy (merytoryczny), a z punktu widzenia metodologicznego stanowi dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji. Skoro postępowanie apelacyjne polega na merytorycznym rozpoznaniu sprawy, to wydane orzeczenie musi opierać się na własnych ustaleniach faktycznych i prawnych sądu II instancji (art. 382 k.p.c.), według stanu z chwili orzekania przez ten sąd (art. 316 k.p.c.). Ten ostatni przepis wyraża jedną z podstawowych zasad orzekania, nakazując sądowi uwzględnienie stanu faktycznego i prawnego (stanu rzeczy) istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, a zatem także ewentualnych zmian, do których doszło w tej mierze w toku postępowania, włącznie z postępowaniem apelacyjnym.

Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie sądu II instancji, sąd w tym miejscu pragnie wskazać na zmieniony art. 387 § 2 1 k.p.c. ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz.U. poz. 1469) zmieniającej Kodeks postępowania cywilnego z dniem 7 listopada 2019 r., który wskazuje, że w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wymagane jest:

1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, które może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca) oraz

2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyr. z przytoczeniem przepisów prawa, przy czym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji.

Mając na uwadze ekonomikę procesową sąd II instancji wskazuje, że wydane przez siebie orzeczenie oparł na dokonanych ustaleniach faktycznych Sądu I instancji, które to ustalenia aprobuje i przyjmuje za własne. Sąd II instancji podzielił także rozważania prawne Sądu Okręgowego. Stąd w swoim pisemnym uzasadnieniu nie powtarza tych ustaleń i rozważań sądu I instancji. Przy czym w tym miejscu należy zauważyć oczywistą niedokładność jaka zakradła się do orzeczenia sądu I instancji w pkt 2. co do zakresu w jakim pozew niniejszy podlegał odrzuceniu w zakresie żądania odszkodowania za utracone dopłaty rolne. W treści rozstrzygnięcia sąd i instancji wskazał, że miało to dotyczyć okresu „2010 - 2017", gdy tymczasem w pisemnym uzasadnieniu wskazuje, że prawomocnie oddalono w sprawie I C 38/14 żądanie powoda w zakresie odszkodowania za nieprzyznanie dopłat za lata 2008 - 2012 i że obecnie merytorycznie odnieść należało się „co do żądania powoda odszkodowania za nieprzyznanie dopłat w okresie nieobjętym poprzednim sporem". W tej sytuacji roszczenie odszkodowawcze z tytułu nieprzyznanych opłat z głoszone w niniejszej sprawie za okres od 2010r. do 2018r. pokrywało się z podobnym roszczeniem zgłoszonym w sprawie I C 38/14 za zakresie okresu 2010- 2012, a nie jak mylnie wskazał sąd I instancji za okres 2010 -2017. Sprostowania tej niedokładności w zaskarżonym wyroku dokonał Sąd Apelacyjny w punkcie I (pierwszym) na podstawie art. 350 § 3 k.p.c. w zw. z art. 350 § 1 k.p.c.

Przechodząc z kolei do oceny zarzutów apelacji, to wskazać należy, że w apelacji postawiono jedynie zarzuty naruszenia prawa procesowego - art. 339 § 2 k.p.c. Zarzut ten był niezasadny. Zastosowanie art. 339 § 2 k.p.c. możliwe jest tylko w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki z art. 339 § 1 k.p.c. do wydania wyroku zaocznego, co w sprawie nie miało miejsca. Wprawdzie powód wnioskował o wydanie wyroku zaocznego (jego pismo z dnia 8.09.2021r. k. 234 akt), jednak jego wniosek prawidłowo nie został uwzględniony przez sąd I instancji. Należało bowiem zauważyć, że wbrew twierdzeniom powoda strona pozwana Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie spóźniła się z udzieleniem odpowiedzi na pozew w zakreślonym terminie 14 dni. Analiza akt wskazuje, że pozew miał być doręczony na podstawie zarządzenia z 29.06.2021r. (k. 209), które zostało wykonane 7.07.2021r. (k. 212), jednakże wadliwie albowiem wysłano je do Skarbu Państwa - A. (1) Biuro (...) w X.. Stąd sąd I instancji w dniu 11.08.2021r. wydał zarządzenie by wykonać ponownie, prawidłowo zarządzenie z 29.06.2021r. o doręczenie odpisu pozwu A. (1), co nastąpiło 18.08.2021r. Zgodnie z tym doręczeniem pozwana Agencja w imieniu której działała

Prokuratoria Generalna RP 26.08.2021r., a więc w zakreślonym terminie, złożyła odpowiedź na pozew, odnosząc się do żądań pozwu. W tych okolicznościach brak było podstaw do wydania wyroku zaocznego i możliwości stosowania rozwiązania z art. 339 § 2 k.p.c. W takim przypadku obowiązkiem Sądu Okręgowego było przeprowadzenie postępowania dowodowego i rozważenie materiału dowodowego w sposób wszechstronny jako całości, co w istocie zostało dokonane.

Niezasadnie też w apelacji powód domagał się odszkodowania z tytułu nieprzyznanych dopłat rolnych za dalszy okres - lata 2019-2021. Przedmiotem rozpoznania apelacyjnego może być tylko to roszczenie, które było rozpoznane przez sąd pierwszej instancji. Związanie przedmiotem roszczenia utrzymuje się także przed sądem drugiej instancji, w którym powoda obowiązuje zakaz rozszerzania żądania pozwu i występowania z nowymi roszczeniami (art. 383 zdanie pierwsze k.p.c.), a podstawą orzeczenia tego sądu jest materiał zebrany w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako niezasadną (w punkcie II sentencji). Na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. Sąd sprostował oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku (punkt I sentencji).

W punkcie III. Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania odwoławczego na mocy art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c., nie znajdując podstaw do stosowania art. 102 k.p.c.

Należy wskazać, że sąd II instancji miał na uwadze, że apelujący korzystał ze zwolnienia z kosztów sądowych. To jednakże nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), tym samym nie jest wyłączone działanie ustanowionej w art. 98 § 1 k.p.c. reguły, że ten kto przegrał spór zwraca koszty procesu temu, czyje racje zostały uznane za słuszne. Sąd może uwolnić stronę od obowiązku zwrotu kosztów procesu na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli stwierdzi, że zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony". Przywołany art. 102 k.p.c. ustanawia zasadę słuszności przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania. Jest rozwiązaniem szczególnym, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Artykuł 102 k.p.c. nie wymienia katalogu wypadków szczególnie uzasadnionych umożliwiających odstąpienie od obciążania kosztami procesu, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi (tak SN w postanowieniu z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09). Za okoliczności uzasadniające zastosowanie wyrażonej w art. 102 k.p.c. zasady słuszności uważa się przede wszystkim sytuację majątkową strony, jej sytuację życiową, przebieg i charakter toczącego się postępowania.

Wskazać trzeba, że sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego nie byłaby w stanie ponieść kosztów procesu, nie stanowi podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., I CZ 34/12, LEX nr 1232459). Należy wskazać, że strona powinna zdawać sobie sprawę z konsekwencji swoich żądań, jak i podejmowanych czynności procesowych, również z punktu widzenia kosztów procesu (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003r., PK 585/04). O ile w chwili wytoczenia powództwa powód mógł mieć podstawy do subiektywnego przekonania o zasadności jego roszczeń, to po tym jak uzyskał pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, gdzie wyjaśniono mu podstawy niezasadności zgłoszonych żądań, to podstawy do pozostawaniu w przekonaniu o słuszności zgłaszanych żądań odpadły. Tak więc skarżąc to orzeczenie powód winien liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w zakresie kosztów.

Wysokość wynagrodzenia radcy Prokuratorii Generalnej RP została ustalona w wysokości 75% stawki minimalnej zgodnie z art. § 2 pkt 9 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.). Sąd II instancji orzekł o kosztach zastępstwa tylko na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej za zastępstwo jedynie A. (1), albowiem w stosunku do tego tylko pozwanego powód zaskarżał wyrok sądu I instancji, jak i tylko w imieniu tego pozwanego zastępująca go Prokuratoria Generalna RP złożyła odpowiedź na apelację. Poza tym sąd II instancji nie uwzględnił w zakresie kosztów należnych stronie pozwanej za postępowanie apelacyjne odsetek w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, na podstawie art. 98 § l 1 k.p.c., albowiem przywołana regulacja na podstawie art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz.U. poz. 1469) zmieniającej Kodeks postępowania cywilnego ma zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy - 7 listopada 2019r. Tymczasem niniejsze postępowanie gdzie zgłoszono wniosek o kosztów wraz odsetkami zostało wszczęte przed wskazaną wyżej datą, mianowicie 27 sierpnia 2019r.