Treść orzeczenia
POSTANOWIENIE Z DNIA 3 LISTOPADA 2010 R.
Sygn. akt WZ 47/10
Jeżeli sąd powszechny, do którego wniesiono zażalenie na postanowienie prokuratora powszechnego o umorzeniu śledztwa, stwierdzi swoją niewłaściwość ze względu na to, że sprawa podlega orzecznictwu sądów wojskowych i odpowiednio do tego przekaże ją do rozpoznania sądowi wojskowemu, sąd wojskowy na podstawie art. 39 k.p.k. nie może odmówić jej przyjęcia tylko z tego powodu, że zaskarżone postanowienie wydał prokurator powszechny.
Przewodniczący: sędzia SN M. Pietruszyński (sprawozdawca).
Sędziowie SN: M. Buliński, J. B. Rychlicki.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej w dniu 3 listopada 2010 r., zażalenia Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej w X., na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 6 września 2010 r., w przedmiocie nieprzyjęcia do rozpoznania zażalenia Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej w X. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. z dnia 24 maja 2010 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie o czyn z art. 231 § 1 k.k.,
uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. Zuzasadnienia :
Postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r. Asesor Prokuratury Rejonowej w B. wszczął śledztwo w sprawie niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego z Rejonowego Zarządu Infrastruktury w B. tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.
Postanowieniem z dnia 24 maja 2010 r., prokurator Prokuratury Rejonowej w B. umorzył śledztwo w sprawie „niedopełnienia w okresie od 26 października 2009 r. do 1 lutego 2010 r. w B. w siedzibie Rejonowego Zarządu Infrastruktury przez funkcjonariusza publicznego, obowiązków przez niezawarcie z Dyrektorem Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B. umowy o udostępnienie lub przekazanie sieci kanalizacyjnej, a przez to nieujęcie tej sieci w planie do konserwacji, czym działał na szkodę interesu Wspólnoty Mieszkaniowej w X.”, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k., wobec braku znamion czynu zabronionego, (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że prowadzone postępowanie w sprawie dotyczyło niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w B. Obowiązki te, jak wynika z akt śledztwa, pełnił płk. Ludwik K.
Na to postanowienie zażalenie wniósł Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej w X. Zażalenie zostało przekazane do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. Ten Sąd postanowieniem z dnia 22 czerwca 2010 r., uznał się, na podstawie art. 647 § 1 pkt 1 lit. c i art. 35 § 1 k.p.k., niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał ją do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w B. jako sądowi właściwemu.
Wojskowy Sąd Garnizonowy w P., działając jako następca prawny Wojskowego Sądu Garnizonowego w B., postanowieniem z dnia 20 lipca 2010 r., na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 647 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 654 § 1 k.p.k., stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.
W uzasadnieniu wskazał, że za tym rozstrzygnięciem przemawiają ustalenia dokonane przez prokuratora, z których wynika, iż sprawa dotyczy ewentualnego działania bądź zaniechania działania, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w stopniu pułkownika.
Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 6 września 2010 r., nie przyjął do rozpoznania sprawy przekazanej przez Sąd Rejonowy w B.
W uzasadnieniu podniósł, że istotne znaczenie dla określenia właściwości sądu do rozpoznania zażalenia na wydane w tej sprawie postanowienie o umorzeniu śledztwa, ma fakt wydania tej decyzji przez prokuratora prokuratury powszechnej. Zdaniem sądu prowadzenie przez prokuratora prokuratury powszechnej postępowania przygotowawczego, nawet z przekroczeniem właściwości podmiotowej i umorzenie postępowania w fazie in rem, kształtuje właściwość sądu powszechnego do podjęcia czynności w trybie art. 329 k.p.k.
Na to postanowienie zażalenie wniósł zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej w X. i odwołując się do treści art. 647 k.p.k. podniósł, że sprawa ta w zakresie rozpoznania zażalenia na umorzenie śledztwa, powinna pozostać w gestii sądu wojskowego.
Sąd Najwyższy zważył. (...) Już na wstępie rozważań podnieść należało, że wniesienie zażalenia na postanowienie sądu wojskowego w przedmiocie nieprzyjęcia sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny, było dopuszczalne. Argumentów na poparcie tego stanowiska dostarcza postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1992 r., WZ 28/92, OSNKW 1992, z. 7-8, poz. 57, z którym skład orzekający w tej sprawie, w pełni się utożsamia. Sąd Najwyższy nie podziela zatem stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2005 r., II AK z 9/05, KZS 2005, z. 2, poz. 34, o niezaskarżalności rozstrzygnięcia w przedmiocie sporu kompetencyjnego między sądem powszechnym a sądem wojskowym (art. 39 k.p.k.). Argumentacja tam przedstawiona oparta na stwierdzeniu, że przepis art. 35 § 3 k.p.k. odnosi się jedynie do sytuacji regulowanych poprzedzającymi go paragrafami oraz na uznaniu braku wyodrębnienia tego przepisu jako samodzielnego artykułu, nie dostrzega tego, że rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między sądem wojskowym a sądem powszechnym koncentruje się wokół kwestii właściwości. Nie można podzielić także kolejnego argumentu zawartego w tym orzeczeniu, wskazującego na brak rozsądku i potrzeby w postulowaniu dopuszczalności kontroli instancyjnej rozstrzygnięć zapadających w trybie art. 39 k.p.k. Jak to zostanie wykazane w dalszych wywodach, mogą zdarzyć się sytuacje, w których jedynie w drodze rozpoznania zażalenia na wskazane rozstrzygnięcie będzie możliwe skorygowania błędnej decyzji sądu. Zatem na rozstrzygnięcie sądu w trybie art. 39 k.p.k. powinno służyć zażalenie. Przechodząc do zasadniczych rozważań stwierdzić należało, że zasadą jest, iż w sprawach należących do zakresu działania sądów wojskowych postępowanie przygotowawcze prowadzi prokurator wojskowej jednostki organizacyjnej prokuratury oraz prokuratorzy powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury delegowani do wykonywania czynności w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39 ze zm.). Zatem prokurator powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury nie może prowadzić postępowania przygotowawczego w sprawie należącej do zakresu działania sądów wojskowych i mając świadomość charakteru takiej sprawy powinien uznać się niewłaściwym i przekazać ją prokuratorowi wojskowemu. Takie też stanowisko w kwestii właściwości zaprezentował Sąd pierwszej instancji i w tym zakresie należało przyznać mu rację. Nie zasługuje jednak na uznanie dalszy wywód Sądu co do konsekwencji procesowych prowadzenia i zakończenia postępowania przygotowawczego przez prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury, z przekroczeniem obowiązującej go właściwości. Nie można zaakceptować poglądu, że prowadzenie sprawy przez prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury z naruszeniem właściwości kształtuje właściwość sądu orzekającego w przedmiocie zażalenie na decyzję o umorzeniu śledztwa (art. 329 k.p.k.). Decyzja prokuratora o wszczęciu i prowadzeniu postępowania przygotowawczego w określonej sprawie, nawet błędna, determinuje właściwość rzeczową tylko tego organu procesowego. Taka decyzja prokuratora powszechnego nie może rozstrzygać kwestii właściwości innych organów procesowych, podejmujących decyzje w toku dalszych stadiów postępowania karnego.
O tym jaki sąd jest właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego rozstrzyga zasadniczo treść art. 329 § 1 k.p.k. W świetle tego przepisu uprawnionym do dokonywania czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym jest z założenia sąd właściwy rzeczowo do rozpoznania danej sprawy w pierwszej instancji, czyli ten, który byłby właściwy po wpłynięciu aktu oskarżenia, w razie rozpoznawania zażalenia na umorzenie (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 722). Pamiętać przy tym należy, że o właściwości decyduje zdarzenie faktyczne będące przedmiotem śledztwa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I KZP 35/98, OSNKW, z. 3-4, poz. 13). W sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w sytuacji przewidzianej w art. 306 § 1 k.p.k., sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na odmowę wszczęcia śledztwa, jeżeli postępowaniem tym miałby być objęty żołnierz posiadający podczas konkretnego zdarzenia faktycznego stopień majora lub wyższy, jest wojskowy sąd okręgowy (por. postanowienie SN z dnia 21 lipca 1999 r., WZ 35/99, OSNKW 1999 z. 11-12, poz. 81). W sposób tożsamy należy określać właściwość sądu wojskowego, jeżeli we wskazanych okolicznościach podmiotowo-przedmiotowych rozpoznawane byłoby zażalenie na umorzenie postępowania przygotowawczego. W tym kontekście wskazać nadto należało, wspierając się poglądem wyrażonym w judykaturze Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 31 sierpnia 1999 r., WZ 40/99, OSNKW 1999, z. 11-12, poz. 82), że właściwość funkcjonalna wojskowego sądu okręgowego, o jakiej mowa w art. 654 § 3 k.p.k. w zw. z art. 329 § 2 k.p.k., do rozpoznania zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego dotyczy sytuacji, kiedy prowadzono postępowanie przygotowawcze in personam przeciwko oficerowi starszemu, jak też sytuacji, gdy prowadzono postępowanie przygotowawcze in rem, ale w sprawie czynu konkretnej osoby – żołnierza posiadającego stopień majora lub wyższy (art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k.). Właściwość funkcjonalna sądu wojskowego określonego szczebla jest niezmienna dopóty, dopóki prokurator lub sąd wojskowy w odpowiednim stadium nie zrzeknie się swej właściwości (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1998 r., I KZP 7/98, OSNKW 1998, z. 7-8, poz. 32). Zatem, odwołując się do okoliczności podmiotowych (status osoby) i przedmiotowych (charakter czynu związany z pełnieniem obowiązków służbowych) sprawy należało uznać, że sąd powszechny nie był kompetentny do rozpoznania zażalenia na umorzenie śledztwa w tej sprawie. Stąd słuszna była jego decyzja o uznaniu swojej niewłaściwości do rozpoznania środka odwoławczego i przekazaniu sprawy do właściwości sądu wojskowego. Trafna i prawidłowo umotywowana prawnie była również decyzja Wojskowego Sądu Garnizonowego w P. o przekazaniu sprawy według właściwości Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. Wobec tego, to Wojskowy Sąd Okręgowy w P., zgodnie z obowiązującymi go przepisami w kwestii właściwości, powinien rozpoznać wniesione zażalenie. Uogólniając stwierdzić należało, że sąd wojskowy nie może odmówić przyjęcia sprawy, przekazanej mu przez sąd powszechny, rozpoznający zażalenie na umorzenie śledztwa w sytuacji, gdy śledztwo w sprawie prowadził co prawda prokurator powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury, ale sprawa, według kryterium podmiotowo-przedmiotowego, podlegałaby właściwości sądów wojskowych. Pogląd ten należałoby odnieść również do sytuacji procedowania przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. w prawidłowym trybie, określonym w art. 35 § 1 k.p.k. Uwzględniając wskazaną argumentację stwierdzić należało, że Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wydając, na podstawie art. 39 k.p.k., decyzję o nieprzyjęciu sprawy przekazanej mu przez Sąd Rejonowy w B., dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego.
Z tych względów, podzielając argumentację zażalenia, należało uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.