Treść orzeczenia
POSTANOWIENIE Z DNIA 8 STYCZNIA 2008 R.
Sygn. akt V KK 416/07
Jeżeli podstawą umorzenia postępowania jest ustalenie znikomej szkodliwości społecznej czynu (art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.), to – kierując się kryteriami określonymi w art. 115 § 2 k.k. – należy rozważyć, między innymi, postać zamiaru i motywację sprawcy, a to w konsekwencji rodzi wymaganie usytuowania sprawcy w procesowym charakterze podejrzanego.
Skoro organ procesowy tego nie uczynił (choć powinien), to z tego tytułu, kosztem praw gwarancyjnych określonej osoby, organ ten nie może uzyskać swoistego ułatwienia w postaci możliwości podjęcia w każdym czasie, w trybie art. 327 § 1 k.p.k., umorzonego wcześniej postępowania karnego. Negatywna przesłanka procesowa stanowi przeszkodę kontynuacji postępowania, umorzonego postanowieniem prokuratora.
Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon.
Sędziowie: SN A. Kapłon (sprawozdawca),
SA (del. do SN) G. Salamon. Prokurator Prokuratury Krajowej: D. Barski. Sąd Najwyższy w sprawie Piotra Ś., wobec którego umorzono postępowanie karne o czyn z art. 231 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść, od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 maja 2007 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 listopada 2006 r., oddalił kasację (...). UZAS AD NIENIE Zastępca Prokuratora Rejonowego w O. postanowieniem z dnia 19 marca 2005 r., umorzył śledztwo w sprawie „przekroczenia uprawnień przez starszego posterunkowego Piotra Ś. z Komisariatu Policji w P. w dniu 16 listopada 2004 r., polegającego na zaniechaniu spowodowania powtórnego badania rowerzysty Ireneusza N. alkosensorem, po ujawnieniu w wydychanym przez niego powietrzu 0,21 ‰ alkoholu i niesporządzenia protokołu użycia elektronicznego urządzenia kontrolno-pomiarowego do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu i zaniechaniu sporządzenia dokumentacji niezbędnej do skierowania wniosku o ukaranie za wykroczenie oraz sfałszowania wyniku badania alkosensorem przez przerobienie cyfry 0,21 ‰ na 0,19 ‰ na rejestrze użycia alkosensora oraz w notatniku służbowym”, tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – na mocy art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. – wobec znikomej społecznej szkodliwości czynu. Prokurator Prokuratury Rejonowej w O., na podstawie art. 327 § 1 k.p.k., postanowieniem z dnia 4 stycznia 2006 r., podjął na nowo, umorzone postanowieniem Zastępcy Prokuratora Rejonowego w O. z dnia 19 marca 2005 r., śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez policjanta Piotra Ś. z Komisariatu Policji w P. w dniu 16 listopada 2004 r. i sfałszowania przez niego wyniku badania alkosensorem rowerzysty Ireneusza N. Sąd Rejonowy w O., wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r., uznał Piotra Ś. za winnego tego, że „w dniu 16 listopada 2004 r. w P., jako starszy posterunkowy Komisariatu Policji w P., po ujawnieniu w powietrzu wydychanym przez rowerzystę Ireneusza N. 0,21 ‰ alkoholu, zaniechał spowodowania powtórnego badania stanu trzeźwości Ireneusza N. i nie sporządził protokołu użycia elektronicznego urządzenia kontrolno-pomiarowego do ilościowego oznaczania alkoholu w wydychanych powietrzu oraz dokumentacji niezbędnej do skierowania wniosku o ukaranie za wykroczenie, a także sfałszował w rejestrze użycia alkosensora i notatniku służbowym uzyskany wynik badania stanu trzeźwości przez przerobienie cyfry 0,21 ‰ na cyfrę 0,19 ‰, przez co nie dopełnił swoich obowiązków oraz je przekroczył”, tj. popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k., za co skazał go na karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych, przyjmując jedną stawkę dzienną grzywny za równoważną kwocie 20 zł. Sąd Okręgowy w O., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, wyrokiem z dnia 11 maja 2007 r., zaskarżony wyrok uchylił i postępowanie karne, na zasadzie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., wobec oskarżonego Piotra Ś. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. – umorzył. Wyrok ów zaskarżył kasacją w całości – na niekorzyść oskarżonego Piotra Ś., Prokurator Generalny, zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego, a to art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na uznaniu, że wyrok Sądu Rejonowego w O., skazujący Piotra Ś. obarczony był bezwzględną przyczyną odwoławczą, gdyż zapadł w wyniku kontynuowania uprzednio prawomocnie umorzonego postępowania, mimo, że postępowanie to zostało podjęte na nowo na podstawie art. 327 § 1 k.p.k. przez właściwego prokuratora, a wcześniej w jego toku nie przedstawiono żadnej osobie zarzutu popełnienia przestępstwa”. W oparciu o tak sformułowany zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja nie jest zasadna.
W treści powołanego postanowienia prokuratora z dnia 19 marca 2005 r. jawi się precyzyjny opis czynu oraz nie ulega wątpliwości, kto tego czynu się dopuścił i wobec kogo ostatecznie, dokonując oceny, iż stopień społecznej szkodliwości jest znikomy, postępowanie umorzono. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i wobec tego uprawomocniło się.
Sąd Najwyższy generalnie aprobuje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1994 r., WZ 122/94 (OSNKW 1994, z. 9-10, poz. 64), który to judykat słusznie przywołał także Sąd odwoławczy w części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, a mianowicie, że „prawomocne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego na podstawie art. 280 § 1 i art. 11 pkt 2d k.p.k., w którym stwierdzono popełnienie przez oznaczoną osobę czynu o znamionach określonych w ustawie karnej, ale o znikomym stopniu społecznego niebezpieczeństwa (obecnie – społecznej szkodliwości) stwarza stan rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 11 pkt 7d k.p.k. również wtedy, gdy przed wydaniem tego postanowienia osobie tej ani nie przedstawiono zarzutów, ani nie przesłuchano jej w charakterze podejrzanego (art. 269d k.p.k.)”. Interpretacja obowiązujących przepisów i wynikające z niej ich praktyczne stosowanie musi mieć na uwadze, poza oczywiście innymi aspektami, także realną ochronę podstawowych praw uczestników postępowania karnego, w tym podejrzanego i oskarżonego (zob. Janusz Tylman – glosa do powołanego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1994 r., WPP 1995 r., nr 3-4, s.85).
Instytucja przedstawienia zarzutów ma bez wątpienia charakter gwarancyjny i powinna mieć zastosowanie, gdy zebrane dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła dana osoba. Wiążąc to z realiami rozpoznawanej sprawy, jeśli ustala się znikomą szkodliwość społeczną czynu, to – kierując się kryteriami określonymi w art. 115 § 2 k.k., należy rozważyć, m.in., postać zamiaru i motywację sprawcy, a to w konsekwencji rodzi wymaganie usytuowania sprawcy w procesowym charakterze podejrzanego.
Skoro zaś organ procesowy tego nie uczynił (choć powinien), to z tego tytułu, kosztem praw gwarancyjnych określonej osoby, nie może uzyskać swoistego ułatwienia w postaci możliwości podjęcia w każdym czasie, w trybie art. 327 § 1 k.p.k. umorzonego wcześniej postępowania karnego (zob. Tomasz Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego – Komentarz, Kraków 2003, str. 853-854).
Innymi słowy rzecz ujmując, negatywna przesłanka procesowa bez wątpienia odnosi się także do kontynuacji postępowania, umorzonego postanowieniem prokuratora. Zatem in concreto, przy uwzględnieniu rozważań wyżej przedstawionych, zaistniała powaga rzeczy osądzonej, (zob. Z. Gostyński red.: Kodeks postępowania karnego – Komentarz, Dział I – Z. Gostyński, S. Zabłocki, s. 311, 312, Warszawa 2003).
To z kolei, wobec sytuacji określonej w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., przyniosło skutek w postaci uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego Piotra Ś.
Na koniec zauważyć należy, iż art. 327 § 1 k.p.k. może być i zapewne będzie stosowany w praktyce, jednak nie w sytuacji będącej przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej.
W tego rodzaju sprawach powrót do tego postępowania, o ile zaistnieją przesłanki określone w art. 327 § 2 k.p.k., może nastąpić poprzez wznowienie owego postępowania.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia kasacji, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.