Treść orzeczenia
Sygn. akt V CZ 151/11
Postanowienie
Dnia 15 listopada 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jan Górowski
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie z powództwa J. B. przeciwko V. o ochronę własności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 listopada 2012 r., zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie 3 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 lipca 2011 r.,
1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;
2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 600 zł (słownie: sześćset złotych) tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego tylko w części orzekającej o kosztach procesu w ten sposób, że nie obciążył powoda kosztami procesu, oddalając jego apelację w pozostałej części. W pkt 3 sentencji Sąd Apelacyjny nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd drugiej instancji stwierdził, że określone poglądy prawne, które legły u podstaw orzeczenia oddalającego powództwo i zapewnienie merytorycznej kontroli orzeczeń pierwszoinstancyjnych przekładać się musiały jednocześnie na zastosowanie art. 102 k.p.c., również w odniesieniu do kosztów postępowania apelacyjnego. Strona pozwana zaskarżyła zażaleniem wyłącznie orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego, zawarte w pkt 3 sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 7 lipca 2011 r.
Żaląca zarzuciła błędne zastosowanie art. 102 k.p.c. pomimo braku podstaw do przyjęcia wypadku szczególnie uzasadnionego i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania odwoławczego w kwocie 5400 zł.
W uzasadnieniu zażalenia strona skarżąca wywodzi, że podtrzymanie przez powoda w postępowaniu odwoławczym własnej interpretacji przepisów, pomimo występującej różnicy poglądów interpretacyjnych, stanowiło ryzyko przegrania procesu w postępowaniu drugoinstancyjnym i w konsekwencji uzasadniało zastosowanie art. 98 k.p.c., a nie art. 102 k.p.c.
Powód w odpowiedzi na zażalenie pozwanej wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, wobec niejednoznaczności charakteru sprawy w przedmiocie dopuszczalności zasiedzenia służebności przesyłu i stopnia jej skomplikowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania „wypadków szczególnie uzasadnionych", co należy podkreślić, pozostawia co prawda sądowi swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl, postanowienia 11 lutego 2010 r., sygn. akt I CZ 111/09, niepubl.). Ze względu jednak na fakt, że przepis art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 98 § 1 k.p.c. w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż obowiązkiem sądu drugiej instancji jest wskazanie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w przedmiocie nieobciążenia strony kosztami procesu, okoliczności mających w jego ocenie stanowić „wypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 10 grudnia 2009 r., III CZ 47/09, niepubl.). Brak bowiem przywołania w uzasadnieniu orzeczenia okoliczności stanowiących, w ocenie Sądu drugiej instancji, podstawę do nieobciążania strony kosztami postępowania (art. 102 k.p.c.) uniemożliwia Sądowi Najwyższemu dokonanie kontroli takiego postanowienia w oparciu o przepis art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., a tym samym stanowi naruszenie dyspozycji art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 10 maja 2012 r., IV CZ 160/11, niepubl.).
Tymczasem Sąd drugiej instancji stwierdził jedynie, że o zastosowaniu art. 102 k.p.c. także w odniesieniu do kosztów postępowania apelacyjnego, przesądzać miały określone poglądy prawne, które legły u podstaw orzeczenia pierwszoinstancyjnego oddalającego powództwo.
Takiego stanowiska Sądu odwoławczego nie można podzielić, ponieważ o stanowisku powoda i jego poglądach prawnych w przedmiocie dopuszczalności zasiedzenia służebności przesyłu rozstrzygnął już w określony sposób Sąd pierwszej instancji, a interpretację tę podtrzymał następnie Sąd drugiej instancji. O ile więc orzeczenie o nieobciążaniu powoda kosztami procesu za postępowanie pierwszoinstancyjne uznane zostało zarówno przez Sąd odwoławczy jak i stronę pozwaną za uzasadnione i niezaskarżone przez nią zażaleniem, o tyle rację ma strona żaląca, ze ponowne, stanowcze dalsze podtrzymywanie przez powoda własnej interpretacji przepisów (niezaakcentowanej już wcześniej przez Sąd pierwszej instancji) nie może stanowić wypadku szczególnie uzasadnionego i powinno być objęte już ryzykiem powoda przegrania procesu w postępowaniu odwoławczym.
W konsekwencji w takiej sytuacji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego powinno już nastąpić z zastosowaniem zasady wynikającej z art. 98 § 1 k.p.c., a nie z zastosowaniem przepisu szczególnego art. 102 k.p.c., ponieważ dokonywanie weryfikacji przez stronę procesu własnych poglądów prawnych nie może odbywać się w sposób nieograniczony na ryzyko i koszt strony przeciwnej, bo aż do wyczerpania toku instancji.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c., a o kosztach postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 4 i § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).