descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V CSK 239/10

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Marek Sychowicz

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo Andrzeja R. o uchylenie uchwały nr 11/2007 zebrania Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. z dnia 21 kwietnia 2007 r. wykluczającej go ze Spółdzielni.

Sąd ustalił, że powód otrzymał w 1989 r. przydział lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w pozwanej Spółdzielni, położonego w Z. przy ul. Ś. 2B/3. Nie płacił jednak regularnie opłat eksploatacyjnych i spowodował powstanie znacznych zaległości płatniczych, dlatego doszło do zasądzenia od niego na rzecz pozwanej kwoty 2670,75 zł z należnościami ubocznymi prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 22 listopada 2004 r. (sygn. akt VII C 63/04), na następnie - kwoty 5733,53 zł z odsetkami i kosztami procesu prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt VII Cupr. 142/06). Egzekucja powyższych świadczeń okazała się bezskuteczna.

Wobec niewykonywania swoich zobowiązań i działania na szkodę strony pozwanej, powód został wykluczony ze Spółdzielni uchwałą Rady Nadzorczej nr 55/2006 z dnia 25 września 2006 r., utrzymaną w mocy uchwałą nr 11/2007 Zebrania Przedstawicieli Członków z dnia 21 kwietnia 2007 r. Odpis uchwały nr 11/2007, podjętej jednomyślnie, doręczono powodowi z pouczeniem o możliwości zaskarżenia jej do sądu. Powód zaskarżył uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., który postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r. odrzucił skargę. Powództwo w rozpoznawanej sprawie zostało wniesione dopiero w dniu 22 października 2008 r.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne, ponieważ wieloletnie duże zaległości w opłatach eksploatacyjnych (8385,65 zł na dzień 25 czerwca 2006 r.) świadczyły o rażącym postępowaniu powoda i były uzasadnioną podstawą wykluczenia go z członkostwa na podstawie art. 24 § 2 Prawa spółdzielczego i § 72 ust. 2 pkt 4 statutu. Powód nie wykazał, izby jego postępowanie było usprawiedliwione i niezawinione, w szczególności w świetle procesów sądowych zakończonych prawomocnymi wyrokami zasądzającymi oraz bezskutecznej egzekucji.

Sąd powołał się ponadto na 18-miesięczne spóźnienie powoda w wytoczeniu powództwa o uchylenie uchwały, które jest nadmierne i nieusprawiedliwione (art. 42 § 6 Prawa spółdzielczego).

W następstwie apelacji powoda, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. zmienił zasakróżony wyrok i stwierdził nieważność uchwały nr 11 zebrania Przedstawicieli Członków SM z dnia 21 kwietnia 2007 r. oraz poprzedzającej ją uchwały Rady Nadzorczej SM nr 55/2006 z dnia 25 września 2006 r.

Sąd odwoławczy stwierdził, że apelacja powoda nie mogłaby odnieść zamierzonego rezultatu, gdyby przyjąć, iż domagał się on uchylenia uchwały na podstawie art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego. Przy podejmowaniu jej nie doszło bowiem do uchybień proceduralnych, a powód nie wykazał okoliczności umożliwiających nieuwzględnienie upływu terminu zaskarżenia (art. 42 § 6 i 8 Prawa spółdzielczego). Sąd doszedł jednak do konkluzji, że uważna analiza treści pozwu wskazuje na to, iż powodowi chodziło nie o uchylenie uchwały, ale o stwierdzenie jej nieważności wobec sprzeczności z ustawa (art. 42 § 2 i § 9 Prawa spółdzielczego). Powód powoływał się bowiem na nieuiszczenie opłat z przyczyn niezawinionych, a wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić tylko przy potwierdzeniu jego winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa (art. 24 § 2 Prawa spółdzielczego).

Sąd wskazał również na objęcie powoda - mającego status lokatora - ochroną przewidzianą w ustawie z 21 czerwca 201 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r., Nr 1, poz. 1). Strona pozwana nie wykazała – zdaniem Sądu – aby uchwałę Rady Nadzorczej poprzedzały konieczne dla wykluczenia z członkostwa czynności związane z zaleganiem w płatności opłat eksploatacyjnych.

Przy powództwie o stwierdzenie nieważności uchwały nie obowiązują terminy przedawnienia, dlatego Sąd Apelacyjny zadecydował o jego uwzględnieniu.

Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa w skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca powołała się na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego przez przyjęcie, że uchwała nr 11/2007 była sprzeczna z ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów... (Dz.U. z 2008 r., Nr 1, poz. 1);

2) art. 11 ust. 1 i 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy przez stwierdzenie, że pozwana miała obowiązek dokonania przed podjęciem uchwały o wykluczeniu czynności przewidzianych w tej ustawie.

Przedstawiła również zarzut naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 321 k.p.c. przez wydanie wyroku niezgodnego z żądaniem powoda;

2) art. 386 § 1 k.p.c. przez wydanie orzeczenia zmieniającego, mimo braku procesowych przesłanek;

3) art. 382 i 233 k.p.c. przez uznanie, że zaległości płatnicze powoda powstały z przyczyn przez niego niezawinionych;

4) art. 328 § 2 k.p.c. przez niewskazanie przepisu, którego naruszenie skutkowało nieważnością uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Uzasadniony jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 321 k.p.c., który pozbawia sąd możliwości wyrokowania co do przedmiotu nieobjętego żądaniem. Zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sugestia, że powód żądał stwierdzenia nieważności uchwały, nie ma oparcia ani w treści pozwu, ani w protokole rozprawy. Andrzej R. domagał się w pozwie „uchylenia uchwały nr 11/2007 Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej o wykluczeniu z rejestru członków” oraz „o przywrócenie terminu w sprawie” (k. 2). Potwierdził te żądanie na rozprawie oświadczając, że „wnosi o uchylenie uchwały wskazanej w pozwie oraz o nieuwzględnienie upływu terminu do wniesienia powództwa o uchylenie zaskarżonej uchwały” (k. 111). Passus o „uważnej analizie treści pozwu” nie może odnosić się do protokołu rozprawy, który bezspornie nie został sprostowany ani uzupełniony w trybie art. 160 – 161 k.p.c. i ma treść jednoznaczną. Należy też wskazać na zasadnicze różnice między żądaniem uchylenia uchwały (art. 42 § 3-8 Prawa spółdzielczego) a żądaniem ustalenia nieważności uchwały (art. 42 § 2 i 9 Prawa spółdzielczego). Z żądaniem ustalenia nieważności uchwały jest integralnie powiązane wskazanie bezwzględnie obowiązującego przepisu ustawy, z którym koliduje kwestionowania uchwałą. Przepisu takiego Andrzej R. nie wskazał.

Nie można zarzucać Sądowi Okręgowemu, że rozpoznał powództwo o uchylenie uchwały zgodnie z żądaniem powoda, ponieważ takie powództwo jest właściwym, adekwatnym środkiem obrony wykluczonego członka, o czym świadczy treść art. 42 § 4 zd. drugie Prawa spółdzielczego. Z powództwem takim związane są określone okoliczności faktyczne, które były przedmiotem postępowania pierwszoinstancyjnego. Rozpoznając roszczenie Andrzeja R. jako powództwo o ustalenie nieważności uchwały, Sąd Apelacyjny nie rozpoznał w konsekwencji istoty sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2002 r., V CKN 962/00, niepubl.). Zasadnie przy tym strona skarżąca zauważyła, iż Sąd Apelacyjny – nadając powództwu inny rodzajowo charakter – nie był uprawniony do wydania wyroku reformatoryjnego (zob. art. 386 § 4 k.p.c.), tym bardziej że takie powództwo podlegałoby dowodowej i merytorycznej weryfikacji, z zachowaniem procesowych uprawnień stron. Należało w konsekwencji uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art. 3985 § 1 k.p.c. w związku z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c.).