Treść orzeczenia
Sygn. akt V CNP 102/11
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 21 listopada 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 lipca 2010 r., w sprawie z powództwa J. M. i R. Ł. przeciwko Zakładom Mechanicznym "W." Spółce Akcyjnej o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2012 r., 1.) stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 lipca 2010 r. (sygn. akt III Ca …) jest niezgodny z prawem. 2.) nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w K. kwotę 278 zł (dwieście siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej od skargi.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w M. – rozpoznając powództwo J. M. i R. Ł. o waloryzację świadczenia pieniężnego i zapłatę – wyrokiem z dnia 6 lipca 2010 r. zasądził na ich rzecz od pozwanych Zakładów Mechanicznych „W.” SA kwotę 5584,52 zł z odsetkami i kosztami procesu, a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd ustalił, że rodzice powodów wpłacili pozwanemu w dniu 20 lipca 1961 r. kwotę 2723 zł tytułem wkładu mieszkaniowego związanego z objęciem lokalu w zakładowym domu mieszkalnym w M. W 1963 r. doszło do zamiany lokalu służbowego, z pozostawieniem wpłaconego wkładu. Lokal ten został zwrócony pozwanemu po śmierci rodziców powodów, w dniu 21 lipca 2008 r.
Sąd Rejonowy wskazał, że obowiązek wpłacenia wkładu mieszkaniowego przez osoby otrzymujące przydział lokali służbowych w zakładowych domach mieszkalnych został wprowadzony w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 10, poz. 59 ze zm.). Nie określono jednak charakteru wkładu i obowiązku jego zwrotu. Po wygaśnięciu najmu powstaje wszakże obowiązek zwrotu lokalu, a to „przekłada się” na obowiązek zwrotu uiszczonego wkładu Należy w konsekwencji, zdaniem Sądu, zastosować art. 36 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) dotyczący zasad zwrotu kaucji mieszkaniowych. Sytuacja najemców lokali służbowych w zakładowych domach mieszkalnych nie może być bowiem gorsza od sytuacji najemców opłacających kaucje mieszkaniowe.
W następstwie apelacji pozwanego, Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 6 lipca 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.
Sąd ten podzielił pogląd, iż żaden przepis nie regulował i nie reguluje charakteru wkładu mieszkaniowego ani podstawy i przesłanek jego zwrotu, dlatego roszczenie powodów nie ma podstawy prawnej. Nie było przy tym możliwe posłużenie się analogią do art. 36 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie lokatorów…, ponieważ odmienne są cele kaucji oraz wkładu. Niesłusznie również Sąd Rejonowy powołał się na zasady współżycia społecznego, gdyż art. 5 k.c. nie może być podstawą nabycia praw podmiotowych.
W skardze złożonej dnia 26 września 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o stwierdzenie, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 6 lipca 2010 r. jest niezgodny z prawem (art. 4241 i 4242 k.p.c.).
Skarżący zarzucił naruszenie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie pobierania od najemców lokali mieszkalnych kaucji zabezpieczającej utrzymanie lokali w należytym stanie (Dz.U. Nr 21, poz. 96 ze zm.) przez niezastosowanie tych przepisów i odmowę potwierdzenia obowiązku zwrotu przez pozwanego wkładu mieszkaniowego.
W następstwie wydania kwestionowanego wyroku doszło również – zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - do naruszenia konstytucyjnych praw człowieka i obywatela wyrażonych w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, przewidujących ochronę prawną własności i innych praw majątkowych. Powodom, którzy nabyli prawa majątkowe po rodzicach w drodze spadkobrania (art. 922 k.c.), wyrządzona została szkoda w rozmiarze ustalonym przez Sąd Rejonowy, przy uwzględnieniu waloryzacji (art. 3581
§ 3 k.c.).
Rzecznik podkreślił, że pominięte zostały przez Sąd Okręgowy przepisy uprawniające powodów do zwrotu wkładu mieszkaniowego, przez co zostali pozbawienia należnej im ochrony prawnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, jej wywody należy w pełni zaaprobować.
Udokumentowany został w szczególności podstawowy zarzut nierespektowania przez Sąd Okręgowy skutecznej podstawy prawnej roszczenia powodów.
Po uchyleniu Prawa lokalowego z 1959 r. ustawą z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 14, poz. 84 ze zm.) ustawodawca zrezygnował z obowiązku pobierania wkładów mieszkaniowych od najemców mieszkań zakładowych, ale jednocześnie określił status wkładów uiszczonych.
Mianowicie w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1975 r. w sprawie pobierania od najemców lokali mieszkalnych kaucji zabezpieczającej utrzymania lokali w należytym stanie (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) zrównał z kaucjami uiszczone wkłady mieszkaniowe, z zastosowaniem obowiązku ich zwrotu na identycznych zasadach. Do wkładu uiszczonego przez rodziców powodów miał więc zastosowanie wprost art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o chronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) nakazujący wynajmującemu zwrot kaucji (wkładu) w ciągu miesiąca od dnia opróżnienia lokalu. Pozwany obowiązany był w konsekwencji do zwrotu wkładu do dnia 21 sierpnia 2008 r.
Należy zauważyć, że obowiązek zwrotu wkładu mieszkaniowego po opróżnieniu lokalu w zakładowych domach mieszkaniowych potwierdzony został we wcześniejszym unormowaniu, a mianowicie w § 11 ust. 3 uchwały Nr 64 Rady Ministrów z dnia 15 marca 1958 r. w sprawie budownictwa zakładowych domów mieszkalnych i zrządzania nimi (Mon. Pol. Nr 26, poz. 155).
Zwracany wkład mieszkaniowy podlegał waloryzacji na podstawie art. 3581 § 3 k.c. (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., III CZP 58/02, OSNC 32003, nr 9, poz. 117 oraz z dnia 8 marca 2012 r., III CZP 3/12, niepubl.).
Z przedstawionych przyczyn należało stwierdzić że kwestionowany wyrok z dnia 6 lipca 2010 r. jest niezgodny z prawem (art. 42411 § 2 k.p.c.).
Pozbawienie powodów należnej ochrony prawnej oznacza ponadto, iż wyrok ten jest niezgodny z przedstawionymi przez Rzecznika Praw Obywatelskich wartościami konstytucyjnymi.