Treść orzeczenia
Sygn. akt IV CZ 84/15
Postanowienie
Dnia 20 stycznia 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M. R. przy uczestnictwie E. Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. o ustanowienie służebności i zasiedzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2016 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 8 lipca 2015 r., uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawcy M. R. od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 26 marca 2015 r., mocą którego oddalona została apelacja wnioskodawcy w sprawie z udziałem E. o ustanowienie służebności i zasiedzenie. Odrzucenie skargi nastąpiło ze względu na nie wskazanie przez skarżącego, w jakim zakresie zaskarża postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 marca 2015 r., co jest niezbędne do określenia granic rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym. Stanowiło to uchybienie ustawowemu obowiązkowi wynikającemu z art. 3844 § 1 pkt 1 k.p.c. i skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.
We wniesionym zażaleniu wnioskodawca zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie w zaskarżonym postanowieniu art. 3986
§ 2 w związku z art. 3984
§ 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, polegające na odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu niedopełnienia przez stronę wymagań formalnych do wniesienia tej skargi, co pozbawiło stronę prawa do sądu z punktu widzenia „prawa do odpowiedniego ukształtowania procedury zgodnie z wymaganiami sprawiedliwości i stanowiło naruszenie zasady sprawiedliwości (rzetelności) proceduralnej”; art. 3984
§ 1 pkt 1 k.p.c. przez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że nie stanowi wskazania zakresu zaskarżenia określenie wartości przedmiotu zaskarżenia oraz zgłoszenia wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności w całości i jednoczesne uwzględnienie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu w całości, zgodnie z wnioskiem i zasądzenie odpowiedniego wynagrodzenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w całości.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie należało uwzględnić. Sąd Okręgowy odrzucając skargę kasacyjną prawidłowo przyjął, że formułując skargę pełnomocnik wnioskodawcy nie wskazał przed podaniem podstaw kasacyjnych, że odnoszą się one do zaskarżonego postanowienia w całości. Jak wynika z art. 3984
§ 1 pkt 1 k.p.c. skarga powinna zawierać obok oznaczenia orzeczenia, od którego jest wniesiona – wskazanie, czy orzeczenie to jest zaskarżone w całości, czy w części, a następnie dopiero przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.
Tego skarżący nie uczynił w takiej kolejności i podchodząc do wskazanego przepisu dosłownie, a tak powinien to uczynić profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy, to nie wskazanie zakresu zaskarżenia jest wadą konstrukcyjną skargi. Z tych względów w orzecznictwie występuje surowy pogląd o braku możliwości rekonstruowania zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną przez sąd, a w konsekwencji, o konieczności jednoznacznego sformułowania go przez skarżącego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., II CKN 404/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 59). Jest jednak i łagodniejsze spojrzenie na tę kwestię wtedy, gdy na podstawie innych elementów wniesionej skargi można ustalić zakres zaskarżenia (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 28 listopada 2014 r., I CZ 86/14, nie publ. i z dnia 10 września 2015 r., II CZ 48/15, nie publ.). Jest to uzasadnione zwłaszcza wtedy, gdy ten zakres można ustalić bez trudu i niewątpliwie.
Chociaż więc we wniesionej skardze zakres zaskarżenia nie został wskazany wprost, ale wyraźnie wynika on z zakresu żądań skarżącego, w których ten zakres został już wyrażony expressis verbis. Zakres ten wynika ponadto z charakteru samej sprawy, w której zaskarżenie jest możliwe albo w całości, albo traci ono znaczenie prawne i tylko zaskarżenie w całości sprawia, że treść skargi może zachować logiczną spójność (o sytuacji odwrotnej jest mowa w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2015 r., I CZ 76/15, nie publ.). Wniosek ten potwierdza także wartość przedmiotu zaskarżenia, odpowiadającego całości roszczenia, jakiego skarżący dochodził w dotychczasowym toku postępowania. We wspomnianych postanowieniach Sądu Najwyższego o sygn. akt I CZ 86/14 i II CZ 48/15 traktuje się oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia za równoczesne wskazanie zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną. Idąc po myśli tej linii orzecznictwa należało uznać zaskarżone postanowienie za rozstrzygnięcie zbyt formalistyczne.
Z tych względów należało na podstawie art. 39815
§ 1 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. orzec jak w postanowieniu.