Treść orzeczenia
Sygn. akt IV CSK 22/08
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 10 kwietnia 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)
SSN Antoni Górski (sprawozdawca)
SSN Krzysztof Strzelczyk
Protokolant Hanna Kamińska
w sprawie z powództwa Elektrowni "K." SA w Ś. przeciwko L. Węglowi "B." SA w B. o zapłatę kwoty 3. 178. 590 zł, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 kwietnia 2008 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt [...], uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Strony łączyła umowa spedycji z dnia 2 stycznia 2002 r., zgodnie z którą pozwany miał m. in. prowadzić rozliczenia z przewoźnikiem za wykonane na rzecz powoda usługi przewozowe i uiszczać mu należne opłaty, czego nie dokonał. Przewoźnik – PKP CARGO S.A. wezwał więc powoda do uiszczenia opłaty przewozowej, a gdy ten odmówił, skierował sprawę do sądu przeciwko obu stronom niniejszego procesu. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 23 lipca 2004 r. Syg. Akt [...] zasądzono od powoda i pozwanego in solidum kwotę 2.887.938,02 zł. z odsetkami. Powód uiścił w całości zasądzoną tamtym wyrokiem kwotę z należnościami ubocznymi (3.178.590 zł.), a w sprawie niniejszej dochodzi jej zwrotu od pozwanego.
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy w L. uwzględnił powództwo na podstawie art. 471 k.c. Nie zgodził się z zarzutem pozwanego o przedawnieniu roszczenia na podstawie art. 803 § 1 k.p.c., przyjmując, że w sprawie ma zastosowanie termin trzyletni przedawnienia z art. 118 k.c. Apelacja pozwanego od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 6 września 2007 r., który podzielił stanowisko prawne Sądu I – ej Instancji, akcentując, że w sprawie chodzi o roszczenie regresowe w związku z nienależycie wykonaną przez pozwanego umową.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zakwestionował skargą kasacyjną pozwany, zarzucając naruszenie art. 794 § 1 w zw. z art. 471 k.c., art. 803 k.c., art. 118 k.c. oraz art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c., wnosząc o jego uchylenie bądź także uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę tych orzeczeń przez oddalenie powództwa w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Podstawą rozstrzygnięcia oddalającego apelację było przyjęcia przez Sąd Apelacyjny założenia, że wprawdzie umowa spedycji ma decydujące znaczenie dla odpowiedzialności pozwanego, to jednakże dochodzone roszczenie nie jest roszczeniem z tej umowy, lecz jest roszczeniem regresowym, związanym z niewykonaniem obowiązku umownego dokonania opłaty przewozowej. Do tej odpowiedzialności ma więc zastosowanie ogólna norma art. 471 k.c., a w kwestii przedawnienia art. 118 k.c. Tego stanowiska Sądu Apelacyjnego nie można zaakceptować. Stosownie do treści łączącej strony umowy spedycji z dnia 2 stycznia 2002 r., pozwany zobowiązał się m.in. do dokonywania rozliczeń z przewoźnikiem za wykonaną usługę przewozową oraz przyjął odpowiedzialność za terminowe regulowanie należności przewozowych w stosunku do przewoźnika, włącznie z regulowaniem odsetek i kar umownych (§ 6 umowy). Niedokonanie przez pozwanego opłaty przewozowej stanowi więc niewątpliwe uchybienie obowiązkowi umownemu. Stosownie zaś do art. 803 § 1 k.c. roszczenia z tytułu umowy spedycji przedawniają się z upływem roku. Kategoryczne brzmienie przepisu nakazuje przyjąć, że termin ten obowiązuje w stosunku do wszystkich roszczeń wynikających z umowy spedycji, co jest zresztą zgodne z generalnym założeniem ustawodawcy, aby rozliczenie z tej umowy następowało w miarę szybko, czemu sprzeciwia się konstrukcja prawna zastosowana przez Sąd Apelacyjny. Przesądzenie rocznego terminu przedawnienia rodzi pytanie o początek jego wymagalności. Uregulowanie daty wymagalności roszczeń z umowy spedycji, zawarte w art. 803 § 2 k.c., nie daje bowiem na to pytanie odpowiedzi wprost, gdyż jest niewyczerpujące. W przepisie tym oznaczono w sposób szczegółowy początkowe daty wymagalności dwóch podstawowych, najczęściej występujących kategorii roszczeń: z tytułu uszkodzenia lub ubytku przesyłki - od dnia jej dostarczenia oraz z tytułu utraty przesyłki lub jej dostarczenia z opóźnieniem – od dnia w którym przesyłka miała być dostarczona. Wymagalność innych roszczeń określono ogólnikowym zwrotem „od dnia wykonania zlecenia”, zaznaczając, że dotyczy to „wszystkich innych wypadków”. Powstaje trudność ustalenia początkowej daty wymagalności w tej grupie roszczeń w przypadku, kiedy do wykonania zlecenia nie doszło, a więc, jak to było w niniejszej sprawie, kiedy pozwany nie dokonał opłacenia przewoźnego. Gdyby sformułowanie o „wszystkich innych wypadkach” traktować dosłownie i w oderwaniu od końcowego sformułowania tego przepisu, to wtedy – jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy – rozpoczęcie biegu przedawnienia nie nastąpiłoby w ogóle, co jest nie do przyjęcia. Należy zatem uznać, że określenie to odnosi się tylko do sytuacji, w których zlecenie zostało co prawda wykonane, ale niewłaściwie np. opłata przewoźnego została uiszczona tylko częściowo. Oznacza to, że hipoteza art. 803 § 2 in fine k. c. nie obejmuje wymagalności roszczeń w przypadku zaniechania wykonania „wszystkich innych” obowiązków z umowy spedycji. Brak regulacji szczególnej tej materii powoduje, że w grę wejdą zasady ogólne dotyczące wymagalności, ustanowione w art. 120 § 1 k.c. Kierując się nimi trzeba stwierdzić, że roszczenia o odszkodowanie z powodu niewykonania zlecenia objętego umową spedycji przedawniają się w terminie rocznym, licząc od dnia, w którym zlecenie powinno być wykonane. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że początek wymagalności dochodzonego roszczenia należy liczyć od dnia, w którym pozwany powinien uiścić opłatę za wykonaną usługę przewozową. Stanowisko Sądu Apelacyjnego, wychodzące z odmiennych założeń prawnych, nie może więc się ostać, co skutkowało uwzględnienie skargi kasacyjnej (art. 39815 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).