Treść orzeczenia
Uchwała z dnia 6 grudnia 2001 r.
Sygn. akt III ZP 28/01
Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Andrzej Kijowski.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko „F.-S.” Spółce z o.o. w M. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2001 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC w związku z art. 397 § 2 KPC „Czy w sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia w trybie art. 52 kp, wartość przedmiotu sporu stanowi suma za okres jednego roku zgodnie z przepisem art. 231 kpc, czy też wysokość odszkodowania wynikającą z art. 58 kp, to jest wynagrodzenie za okres wypowiedzenia ?” podjął uchwałę: W sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 KP wartość przedmiotu sporu stanowi podana kwota pieniężna (art. 19 § 1 KPC), a nie suma wynagrodzenia za pracę za okres jednego roku (art. 231 KPC).
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Szczecinie w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko "F.-S." Spółce z o.o, w M., uznał się niewłaściwym co do roszczeń o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę oraz wydania świadectwa pracy i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Gryficach jako rzeczowo i miejscowo właściwemu. Sąd Okręgowy, powołując przepisy art. 97 § 21 i art. 56 § 1
KP uznał, iż pod użytym w nich pojęciem "sąd pracy" należy rozumieć tylko i wyłącznie sądy rejonowe. Sąd Okręgowy powołał też art. 262 § 1 KP, zgodnie z którym sądy pracy stanowią odrębne jednostki sądów rejonowych, natomiast w sądach okręgowych funkcjonują sądy pracy i ubezpieczeń społecznych.
Zażalenie na to postanowienie złożyła powódka, która zarzuciła naruszenie art. 191 KPC oraz art. 56 § 1, art. 97 § 1 i 21 w związku z art. 262 § 1 KP. Podniosła konieczność kumulacji roszczeń i nie podzieliła poglądu, że w sądach okręgowych nie działają sądy pracy. Powołała się na art. 262 § 1 pkt 2 KP, z którego wynika, iż sądy pracy i ubezpieczeń społecznych stanowią odrębne jednostki zwane sądami pracy.
Rozpatrując zażalenie strony powodowej Sąd Apelacyjny w Poznaniu dostrzegł zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a dotyczące właściwości rzeczowej sądu pracy z uwagi na treść art. 231
KP (w istocie chodzi o art. 231
KPC).
Na wezwanie Sądu Apelacyjnego powódka sprecyzowała wysokość dochodzonych roszczeń. Odszkodowanie z art. 56 KP zostało określone na kwotę 9 500 zł, natomiast odszkodowanie za niewydanie świadectwa pracy na kwotę 4 800 zł. Mając na uwadze art. 21 KPC wartość przedmiotu sporu wynosi 14 400 zł. W tej sytuacji właściwy do rozpoznania sprawy byłby Sąd Rejonowy. Jednakże wątpliwości powstają z uwagi na uregulowanie zawarte w art. 231
KPC. Przepis ten określa wartość przedmiotu sporu w sposób odmienny niż wynika to z Kodeksu pracy. Stanowi bowiem, że w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy, wartość przedmiotu sporu, przy umowach na czas nie określony stanowi suma wynagrodzenia za okres jednego roku. U powódki stanowi to kwotę 38 400 zł, a więc uzasadnia właściwość rzeczową sądu okręgowego (art. 17 pkt 4 KPC). Sąd Apelacyjny nie zgadza się z argumentacją Sądu Okręgowego, że pod pojęciem "sądu pracy" należy rozumieć tylko sądy rejonowe. Przepis art. 262 § 1 pkt 2 KP jednoznacznie bowiem stanowi, iż sprawy ze stosunku pracy rozstrzygają sądy pracy i ubezpieczeń społecznych stanowiące odrębne jednostki organizacyjne sądów okręgowych, zwane sądami pracy. Tak więc "sądy pracy", to nie tylko jednostki sądów rejonowych, ale również sądów okręgowych. Zatem przepisy proceduralne (art. 16 i 17 KPC), uzależniające właściwość rzeczową sądów od wartości przedmiotu sporu mają również zastosowanie do rozstrzygania sporów pracowniczych przed sądami pracy. Przepis art. 19 § 1 KPC stanowi, iż w sprawach o roszczenia pieniężne podana kwota stanowi wartość przedmiotu sporu. W rozpoznawanej sprawie wysokość roszczenia pieniężnego, to jest odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, określa art. 58 KP. Jest to wynagrodzenie za okres wypowiedzenia, a więc maksymalnie za trzy miesiące (art. 36 § 1 KP). Tak też wartość przedmiotu sporu została określona przez powódkę. Jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego, art. 231
KPC obliguje do określenia wartości sporu jako dwunastomiesięcznego wynagrodzenia. Powstaje zatem istotna "rozbieżność pomiędzy wysokością roszczenia stanowiącego wartość przedmiotu sporu w rozumieniu art. 19 i art. 231 KPC". Przy przyjęciu wartości przedmiotu sporu w oparciu o art. 19 KPC, właściwy byłby sąd rejonowy, natomiast zgodnie z art. 17 pkt 4 KPC wartość przedmiotu sporu określona według art. 231
KPC, przesądza o właściwości rzeczowej sądu okręgowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kolizję tych przepisów potwierdza nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, dokonana ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), obowiązującą od 1 października 2001 r. W art. 180 tej ustawy zmieniono art. 461 KPC, dodając § 11 , który jednoznacznie określa właściwość sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, w sprawach z zakresu prawa pracy wymienionych w art. 231 KPC.
Ustawodawca dostrzegł zatem konieczność jednoznacznego określenia właściwości rzeczowej sądu, bez względu na wartość przedmiotu sporu. Rozpoznawana sprawa zawisła przed dniem 1 października 2001 r., a zatem nowe uregulowanie nie może mieć zastosowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
W sprawie występuje kilka istotnych zagadnień prawnych, ale Sąd drugiej instancji przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia tylko jedno z nich. Chodzi o określenie zasad oznaczenia wartości przedmiotu sporu dla roszczenia o odszkodowanie w związku z wadliwym prawnie rozwiązaniem umowy o pracę (w tym przypadku bez wypowiedzenia). Sąd Najwyższy nie może wyjść poza zakres przedstawionego w trybie art. 390 § 1 KPC zagadnienia prawnego, gdyż prowadziłoby to do naruszenia niezawisłości sędziowskiej członków składu orzekającego sądu przedstawiającego zagadnienie (postanowienie z dnia 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95, OSNAPiUS 1995 r. nr 14, poz. 172).
Między art. 19 i 231
KPC nie zachodzi sprzeczność, a wręcz odwrotnie - przepisy te są komplementarne. Zgodnie z art. 19 § 1 KPC w sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych (art. 19 § 2 KPC). Z regulacji tych wynika jednoznacznie, że sprawy o prawa majątkowe mogą dotyczyć roszczeń pieniężnych lub innych praw majątkowych (niepieniężnych). Sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu dla spraw majątkowych o roszczenia pieniężne określa art. 19 § 1 KPC, a więc stanowi go "podana kwota pieniężna". Chodzi przy tym o kwotę pieniężną, której zasądzenia powód żąda, a nie o kwotę, która mu przysługuje według przepisów prawa materialnego (por. postanowienie z dnia 5 lutego 1998 r., I PZ 69/97, OSNAPiUS 1999 r. nr 4, poz. 131). W sprawach majątkowych o roszczenia niepieniężne powód jest obowiązany oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w "artykułach poniższych" do art. 19 § 2 KPC, a więc między innymi uwzględniając postanowienia art. KPC. Oznacza to więc, że art. 231
KPC w zakresie, w jakim reguluje sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy, ma zastosowanie tylko do roszczeń majątkowych niepieniężnych. W sprawach dotyczących rozwiązania stosunku pracy będą to więc sprawy o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy. Sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy jest sprawą o roszczenie pieniężne i dlatego jej wartość przedmiotu sporu stanowi kwota wskazana (podana) przez powoda zgodnie z art. 19 § 1 KPC. Do takiej sprawy sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu wynikający z art. 231
KPC nie ma zastosowania.
Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.