Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Marka B. przeciwko Skarbowi Państwa - P. Kuratorowi Oświaty w R. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2002 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 lipca 2001 r. [...] Czy zatrudnionemu na stanowisku starszego wizytatora Kuratorium Oświaty i Wychowania nauczycielowi, który w dniu wygaśnięcia stosunku pracy - 30 czerwca 1999 r. (art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz.U. Nr 133, poz. 872) - miał prawo do emerytury na podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) przysługuje świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) ? podjął uchwałę: Mianowanemu urzędnikowi państwowemu, którego stosunek pracy wygasł dnia 30 czerwca 1999 r. na mocy art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nie przysługuje świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.), jeżeli w dniu wygaśnięcia stosunku pracy nabył prawo do emerytury. Uzasadnienia Istotą rozpoznawanego zagadnienia prawnego jest wykładnia przepisu art. 58 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Przepis ten dotyczy dwóch grup mianowanych pracowników administracji publicznej, których stosunki pracy ustały w związku z wprowadzoną od dnia 1 stycznia 1999 r. reformą administracji. Pierwszą grupę stanowią osoby, których stosunki pracy wygasły z dniem 30 czerwca 1999 r. dlatego, że nie zaproponowano im przed dniem 31 maja 1999 r. nowych warunków pracy lub płacy albo z powodu ich nieprzyjęcia (art. 58 ust. 1 Przepisów wprowadzających). Druga grupę stanowią pracownicy, którym wypowiedziano stosunek pracy (art. 58 ust. 3 tej ustawy). Zgodnie ze wskazanym przepisem art. 58 ust. 5 pkt 1 obu grupom tych mianowanych pracowników „przysługuje świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.)”. Według art. 131 ust. 1 tej ustawy w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym, z przyczyn określonych w art. 13 ust. 1 pkt 2 (likwidacja urzędu lub jego reorganizacja), w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie, a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, urzędnikowi temu przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie przysługuje urzędnikowi państwowemu, który nabył prawo do emerytury. Dalsze regulacje przepisu art. 131 przewidują obniżenie świadczenia pieniężnego o wymienione zasiłki (ust. 2) i określają warunki zaliczenia okresu pobierania tego świadczenia do okresu zatrudnienia (ust. 3). W sprawie, będącej przedmiotem rozpoznania składu przedstawiającego zagadnienie prawne, chodzi o prawo do świadczenia pieniężnego mianowanego urzędnika państwowego, który nabył prawo do emerytury. Skład przedstawił dwie możliwości rozumienia odesłania zawartego w art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających. Pierwszy pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 30 maja 2001 r., I PKN 427/00 (jeszcze nieopublikowanym). Sąd Najwyższy przyjął w nim wąskie rozumienie zwrotu „przysługuje świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych”. Jego zdaniem wynikające stąd prawo do tego świadczenia jest niezależne od spełnienia jakichkolwiek innych warunków, przysługuje ono zatem także pracownikom mającym prawo do emerytury. Zwrot ten stanowi jedynie wskazanie rodzaju świadczenia i sposobu jego obliczenia. Nie stosuje się ograniczeń z art. 131 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić ich stosowanie, to w art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających użyłby zwrotu stanowiącego, że świadczenie przysługuje „na warunkach i zasadach” lub „na zasadach i w wysokości” przewidzianych w art. 131 . W wyroku tym podkreślono, że za przyjętym poglądem przemawia wyjątkowy sposób ustania stosunku pracy. Wygasa on z mocy prawa, chyba że pracodawca złoży pracownikowi propozycje nowych warunków pracy i płacy, przy czym w doborze tych pracowników swoboda pracodawcy nie jest ograniczona żadnymi kryteriami. Na pracodawcy nie ciąży także obowiązek przewidziany w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, przeniesienia mianowanego urzędnika państwowego na inne stanowisko, w razie takiej możliwości. Druga możliwość interpretacyjna art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających polega na szerokim rozumieniu odesłania do art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Według tego poglądu art. 131 stosuje się nie tylko w odniesieniu do wysokości i terminów zapłaty świadczenia pieniężnego, ale także w zakresie, w jakim pozbawia on pracownika prawa do świadczenia lub je ogranicza. Przyjęcie tego poglądu oznacza udzielenie odpowiedzi przeczącej na przedstawione zagadnienie prawne, jako że art. 131 ust. 1 zdanie drugie ustawy o pracownikach urzędów państwowych wprost wyłącza prawo do tego świadczenia tym urzędnikom państwowym, którzy nabyli prawo do emerytury. Rozważając tę drugą możliwość interpretacyjną Sąd Najwyższy wskazał, że art. 58 ust. 5 Przepisów wprowadzających obejmuje swoim zakresem podmiotowym zarówno pracowników urzędów państwowych, jak i samorządowych. Wynika stąd, że na podstawie art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających, przewidujący sporne świadczenie przepis art. 131 ustawy o pracownikach państwowych ma zastosowanie również do pracowników samorządowych. Nadto prawo do tego świadczenia powstaje nie tylko w razie wygaśnięcia stosunku pracy z powodu niezłożenia pracownikowi propozycji nowych warunków pracy lub płacy względnie jej nieprzyjęcia przez pracownika, ale także w razie wcześniejszego rozwiązania tego stosunku przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Podniesiono w uzasadnieniu pytania prawnego, że zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) mianowanemu pracownikowi samorządowemu, z którym rozwiązano stosunek pracy przez wypowiedzenie z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu gminy lub innych jednostek oraz biur, połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia, przysługuje wynagrodzenie obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. Jest to regulacja korzystniejsza niż dotycząca świadczenia pieniężnego przysługującego w analogicznej sytuacji mianowanemu pracownikowi państwowemu na podstawie art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Jednakże art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających zrównuje ich sytuację. Zdaniem składu Sądu Najwyższego przedstawiającego zagadnienie prawne ma to na celu zapobieżenie zróżnicowaniu sytuacji pracowników mianowanych samorządowych i państwowych w zakresie prawa do świadczeń przysługujących z tytułu takiego samego zdarzenia prawnego (ustanie stosunku pracy), z tych samych przyczyn (likwidacja lub reorganizacja urzędu administracji publicznej) w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych (reforma administracji publicznej). Skład przedstawiający pytanie prawne wskazał, że świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych przysługuje „w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy” (ust. 1 zdanie 1). Prawo do świadczenia pieniężnego zostało wyłączone expressis verbis w razie nabycia przez urzędnika prawa do emerytury (ust. 1 zdanie 2). Świadczenie to, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, ulega obniżeniu o pobrane zasiłki - wychowawczy, macierzyński lub chorobowy (ust. 2). Okres pobierania świadczenia wlicza się do okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych, a także do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach emerytalnym i rentowym na takich warunkach, na jakich wlicza się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Od świadczenia, wypłacanego ze środków budżetu państwa, urząd odprowadza składkę na ubezpieczenia społeczne „na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy” (ust. 3). Świadczenie pieniężne przysługuje zatem nie tyle w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, ile z brakiem zatrudnienia po ustaniu stosunku pracy. Jest świadczeniem periodycznym, wypłacanym miesięcznie (skoro składka na ubezpieczenie społeczne odprowadzana jest jak od wynagrodzenia za pracę, a jej podstawa - wysokość świadczenia - może być obniżona o pobrane zasiłki). Status pracownika pobierającego świadczenie pieniężne jest podobny w zakresie ubezpieczenia społecznego do statusu bezrobotnego pobierającego z tego tytułu zasiłek (skoro okresy pobierania świadczenia i zasiłku wliczane są do stażu ubezpieczeniowego na takich samych warunkach). Zbliżone jest funkcjonalnie do świadczeń pieniężnych dla bezrobotnych. Natomiast jednorazowa wypłata świadczenia pieniężnego w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zupełnie zmieniłaby jego istotę, upodabniając je do odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Świadczenie pieniężne jest tymczasem należnością różną od odprawy pieniężnej nie tylko z nazwy. Odprawa to świadczenie jednorazowe, przysługujące od pracodawcy z tytułu - zasadniczo - rozwiązania stosunku pracy, wypłacane jako uzależniona od okresu zatrudnienia wielokrotność wynagrodzenia obliczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy w limitowanej wysokości, do którego prawo, korygowane posiadaniem źródeł utrzymania, powstaje w chwili ustania zatrudnienia. Podniesiono także, iż argument o ochronie urzędników przed rozwiązaniem stosunku pracy polegającej na powinności złożenia propozycji przeniesienia na inne stanowisko - jeżeli jest to możliwe - nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzyganego zagadnienia. Zdaniem składu stawiającego pytanie prawne nie są przekonujące argumenty językowe przedstawione w wyroku I PKN 427/00. Zwrot „świadczenie przewidziane w art. 131 ” można bowiem rozumieć jako odesłanie do pełnej regulacji świadczenia pieniężnego, przewidzianej w tym przepisie, bez jakiejkolwiek modyfikacji. Żadne sformułowanie art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających nie wskazuje, iżby art. ustawy o pracownikach urzędów państwowych należało stosować odpowiednio lub z wyłączeniem ograniczeń. Przyjęcie poglądu, że prawo pracowników do świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. 131 przysługującego na podstawie art. 58 ust. 5 pkt 1 Przepisów wprowadzających nie podlega żadnym ograniczeniom - ani co do wysokości, ani co do warunków nabycia i zasad wypłaty - jeśli pominąć wspomnianą już całkowitą zmianę jego charakteru, musiałoby znaczyć konieczność takiej samej wykładni punktu 2 ust. 5 art. 58. Użyty w nim zwrot „odprawa, o której mowa” jest równoważnikiem znaczeniowym zwrotu z punktu 1 „świadczenie pieniężne przewidziane”. Przewidziane w przepisie to wszak takie, o którym w tym przepisie mowa i odwrotnie. Przepis art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych należałoby z mocy art. 58 ust. 5 pkt 2 Przepisów wprowadzających stosować do pracowników zatrudnionych w likwidowanych i reorganizowanych jednostkach administracji publicznej na innej niż mianowanie podstawie bez ograniczeń prawa do odprawy (ust. 4) i wyłączeń (ust.3). Aprobata dla stanowiska przyjętego w sprawie I PKN 427/00 znaczyłaby zgodę na uprzywilejowanie pracowników urzędów państwowych, z którymi stosunki pracy zostały rozwiązane przez wypowiedzenie z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu w związku z reformą administracji publicznej (art. 58 ust. 3) w porównaniu z urzędnikami zwalnianymi z pracy z tych samych przyczyn na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Prowadziłaby w rezultacie do różnicowania prawa do świadczenia pieniężnego według podstawy prawnej (aktu prawnego) nabycia do niego prawa (art. 13 ust. 1 pkt 2 lub art. 58 ust. 1 i 3), natomiast przyczyny utraty zatrudnienia, które powinny stanowić zasadnicze kryterium układania statusu pracowników w tym zakresie, pozbawiając jakiegokolwiek znaczenia.