descriptionTreść orzeczenia

Postanowienia z dnia 1 czerwca 2006 r.

Sygn. akt III SW 2/06

1. Państwowa Komisja Wyborcza bada sprawozdanie każdego komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach, niezależnie od późniejszego wykreślenia wpisu tworzącej go partii politycznej z ewidencji i zarządzenia jej likwidacji na podstawie art. 47 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.). W postępowaniu tym komitet wyborczy reprezentowany jest przez jego pełnomocnika finansowego.

2. Przepisy art. 35 ustawy o partiach politycznych oraz art. 110 ust. 1-4 i art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) nie naruszają zasady jawności finansowania partii politycznych (art. 11 ust. 2 Konstytucji RP).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski, Roman Kuczyński, Jerzy Kwaśniewski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Uzasadnienie

Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 3 kwietnia 2006 r., podjętą na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. a i d ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.), postanowiła odrzucić sprawozdanie wyborcze Komitetu Wyborczego Dom Ojczysty o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych tego Komitetu związanych z udziałem w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych w dniu 25 września 2005 r., z uwagi na naruszenie art. 110 ust. 4 pkt 1 oraz art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej.

W wyniku badania sprawozdania wyborczego i załączonych do niego dokumentów oraz po zapoznaniu się z opinią i raportem biegłego rewidenta, Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że Komitet ten uzyskał przychody w kwocie 170.380,62 zł. Kwotę tę stanowią środki finansowe, które były gromadzone na rachunku bankowym Komitetu. Środki pochodziły z wpłat od osób fizycznych, z pominięciem rachunku Funduszu Wyborczego, którego partia polityczna Dom Ojczysty nie posiadała w okresie kampanii wyborczej. W ocenie Państwowej Komisji Wyborczej bezpośrednie gromadzenie środków pieniężnych od osób fizycznych na rachunku komitetu wyborczego narusza art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej. Ponadto w ogólnej kwocie przychodów stwierdzono występowanie wpłat w formie gotówkowej na łączną kwotę w wysokości 1.710,00 zł, co stanowi naruszenie art. 113 ust. 2 Ordynacji wyborczej oraz wpłat po dniu wyborów na kwotę w wysokości 362,80 zł, co jest niezgodne z art. 110 ust. 4 pkt 1 Ordynacji wyborczej. Według raportu biegłego rewidenta Komitet Wyborczy dokonał zwrotu wpłat nieprawidłowych na kwotę 1.042,80 zł dwóm osobom fizycznym. Tym samym przychody przyjęte przez Komitet i wykorzystane na cele wyborcze wynoszą 169.337,82 zł. W związku z tym, iż cała ta kwota pozyskana została z naruszeniem art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej, zgodnie z art. 127 ust. 1 ustawy podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa.

Pełnomocnik finansowy partii Dom Ojczysty, będący w istocie pełnomocnikiem finansowym powołanego przez tę partię Komitetu Wyborczego „Dom Ojczysty”; wniosła skargę na powyższą uchwałę z wnioskiem o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Państwową Komisję Wyborczą. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt Sądu Okręgowego VII Wydziału Cywilnego, Rejestrowego w Warszawie [...] na okoliczność ustalenia osób uprawnionych do reprezentowania skarżącej w związku z likwidacją partii Dom Ojczysty i o zwolnienie w całości strony skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa procesowego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym pominięcie kwestii likwidacji i wykreślenia partii Dom Ojczysty z rejestru sądowego oraz naruszenie przez Państwową Komisję Wyborczą prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 110 ust. 1 i 4 i art. 111 ust. 1 i 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącej Państwowa Komisja Wyborcza pominęła istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Po pierwsze partia Dom Ojczysty nie posiadała rachunku Funduszu Wyborczego, a po drugie Państwowa Komisja Wyborcza nie uwzględniła faktu, że rachunek Komitetu Wyborczego był prowadzony dla potrzeb Funduszu Wyborczego, bowiem realizowane z niego były jedynie wydatki na Kampanię Wyborczą. W ocenie skarżącej istotne jest także to, iż rachunkiem tym dysponował jedynie pełnomocnik finansowy Komitetu Wyborczego, powołany tuż przed złożeniem zawiadomienia o zamiarze zgłoszenia przez Komitet Wyborczy Dom Ojczysty kandydatów na posłów i senatorów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Państwowa Komisja Wyborcza pominęła także fakt likwidacji partii Dom Ojczysty orzeczony postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2006 r., stąd budzi co najmniej wątpliwości okoliczność, że zaskarżona uchwała dotyczy partii nieistniejącej. Skarżąca podniosła, że art. 35 i następne ustawy o partiach politycznych, a także wskazane wyżej przepisy Ordynacji wyborczej są „niekonstytucyjne w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy zasadniczej”. Działania Komitetu Wyborczego Dom Ojczysty miały charakter w pełni jawny i uzasadnienie prawne Państwowej Komisji Wyborczej w zaskarżonej uchwale nie odpowiada normom konstytucyjnym.

Państwowa Komisja Wyborcza, odpowiadając na wezwanie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2006 r. do zajęcia stanowiska w sprawie skargi pełnomocnika finansowego Komitetu Wyborczego Dom Ojczysty stwierdziła, iż Komitet ten posługiwał się rachunkiem bankowym otwartym w Banku P w W., na którym zgromadził środki pochodzące z wpłat od osób fizycznych z pominięciem rachunku Funduszu Wyborczego, którego partia polityczna Dom Ojczysty nie posiadała w okresie kampanii wyborczej. Wpłat dokonywały osoby wymienione w załączniku nr 4 do sprawozdania, z podaniem kwoty od każdej z tych osób. Przyjęcie tych wpłat na rachunek bankowy Komitetu Wyborczego Dom Ojczysty znajduje potwierdzenie w Raporcie z obrotów na koncie z dnia 9 grudnia 2005 r. Wśród wpłacających nie stwierdzono osób niemających obywatelstwa polskiego, a w związku z tym zarzut dotyczący błędnego zastosowania 111 ust. 3 ustawy jest bezprzedmiotowy. Bezpośrednie gromadzenie środków pieniężnych od osób fizycznych na rachunku komitetu wyborczego narusza art.111 ust. 1 Ordynacji Wyborczej, zgodnie z którym środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej mogą pochodzić jedynie z Funduszu Wyborczego tej partii, tworzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997

r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.). Środki finansowe Funduszu Wyborczego partii politycznej gromadzi się na oddzielnym rachunku bankowym partii. W przypadku zgłoszenia udziału komitetu wyborczego partii w wyborach, jak stanowi art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych oraz art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej do Sejmu RP i do Senatu RP, Fundusz Wyborczy jest jedynym prawnie dopuszczalnym źródłem zasilania rachunku komitetu wyborczego. W świetle powyższego nie można się zgodzić z argumentacją skarżącej, iż rachunek Komitetu Wyborczego był prowadzony dla potrzeb Funduszu Wyborczego, gdyż jeden rachunek bankowy nie może służyć zarówno jako rachunek komitetu wyborczego partii politycznej i jako rachunek Funduszu Wyborczego tej partii. Sama skarżąca składając sprawozdanie wyborcze przy piśmie z dnia 21 grudnia 2005 r. przyznała, iż Komitet naruszył przepisy art. 110, 111 i 113 Ordynacji wyborczej. Ponadto w ogólnej kwocie przychodów Komitetu stwierdzono występowanie dwóch wpłat dokonywanych po dniu wyborów, to jest z naruszeniem art. 110 ust. 4 pkt 1 ustawy. Pierwsza z tych wpłat w wysokości 70,00 zł dokonana przez Pawła S. w dniu 27 września 2005 r. została przyjęta i zużyta na cele wyborcze. Drugą wpłatę w wysokości 292,00 zł, dokonaną w dniu 4 października 2005 r. przez Andrzeja Ł., Komitet Wyborczy zwrócił darczyńcy. Tak więc kwota przyjęta z naruszeniem art. 110 ust. 4 pkt 1 wynosi 70,00 zł. Kwota ta uwzględniona jest w określonej wartości wpływów przyjętych z naruszeniem art. 111 ust 1 ustawy. Natomiast zarzut skarżącej, że Państwowa Komisja Wyborcza pominęła fakt likwidacji partii Dom Ojczysty, a zaskarżona uchwała dotyczy partii nieistniejącej, jest niezasadny, gdyż Państwowa Komisja Wyborcza jest zobowiązana do zbadania sprawozdania wyborczego każdego komitetu wyborczego partii, który uczestniczył w wyborach parlamentarnych. Okoliczności dotyczące bytu prawnego partii nie mają wpływu na ocenę sprawozdania wyborczego, natomiast będą uwzględnione w postępowaniu na podstawie art.127 ust. 1 Ordynacji wyborczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Stosownie do art. 95 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) komitety wyborcze wykonują na zasadzie wyłączności czynności wyborcze między innymi w imieniu partii politycznych, ulegając rozwiązaniu w przypadkach wyczerpująco wymienionych w art. 106. Zgodnie z art. 96 ust. 2 Ordynacji do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego powołanego przez partię polityczną uprawniony jest pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego (z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla pełnomocnika finansowego tego komitetu). Pełnomocnik finansowy - w myśl art. 109 ust. 1 Ordynacji - odpowiedzialny jest za gospodarkę finansową komitetu wyborczego i ją prowadzi. Stosownie do art. 120 ust. 1 Ordynacji pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego, w terminie 3 miesięcy od dnia wyborów, przekazuje Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdanie o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu, zwane dalej sprawozdaniem wyborczym. Jednoznaczne brzmienie art. 122 ust. 1 Ordynacji obliguje Państwową Komisję Wyborczą do zbadania sprawozdania wyborczego oraz podjęcia w terminie 4 miesięcy od dnia jego złożenia uchwały bądź sprawozdanie to przyjmującej (pkt 1 i 2), bądź odrzucającej je w wypadku stwierdzenia przesłanek określonych w pkt 3 lit. a-d. W tym ostatnim przypadku pełnomocnikowi finansowemu przysługuje prawo wniesienia do Sądu Najwyższego skargi na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej, a zapadłe przed Sądem orzeczenie podlega doręczeniu temu pełnomocnikowi (art. 123 ust. 1 i 2 Ordynacji). Oznacza to, że badaniu podlega sprawozdanie wyborcze każdego komitetu wyborczego uczestniczącego w danych wyborach, niezależnie od późniejszego wykreślenia wpisu partii politycznej z ewidencji i zarządzenia jej likwidacji na podstawie art. 47 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych oraz że w postępowaniu tym komitet wyborczy reprezentowany jest przez jego pełnomocnika finansowego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 3 kwietnia 2006 r. stanowi art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. a i d Ordynacji wyborczej, zgodnie z którym Państwowa Komisja Wyborcza odrzuca sprawozdanie wyborcze w wypadku stwierdzenia pozyskania lub wydatkowania środków komitetu wyborczego z naruszeniem przepisów art. 110 albo limitu określonego w art. 114 ust. 1 i 2 oraz przyjęcia przez komitet wyborczy partii politycznej środków finansowych pochodzących z innego źródła niż Funduszu Wyborczy tej partii. Przepis ten ma brzmienie kategoryczne i nakazuje odrzucenie sprawozdania wyborczego przy spełnieniu wskazanych w nim przesłanek. W niniejszej sprawie Państwowa Komisja Wyborcza dopatrzyła się naruszenia przez Komitet Wyborczy Dom Ojczysty art. 110 ust. 4 pkt 1 i art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej. Zgodnie z art. 110 ust. 4 pkt 1 Ordynacji zabrania się pozyskiwania środków przez komitet wyborczy po dniu wyborów, a w myśl art. 111 ust. 1 Ordynacji środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej mogą pochodzić jedynie z Funduszu Wyborczego tej partii tworzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz.U. Nr 98, poz. 604 ze zm.). W myśl art. 35 ust. 1 ustawy o partiach, partia polityczna tworzy stały Fundusz Wyborczy w celu finansowania jej udziału w wyborach do Sejmu i do Senatu, w wyborach Prezydenta RP, w wyborach do Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach organów samorządu terytorialnego. Stosownie do art. 35 ust. 2 ustawy wydatki partii politycznej na cel, o którym mowa w ust. 1, mogą być dokonywane tylko za pośrednictwem Funduszu Wyborczego od dnia rozpoczęcia kampanii wyborczej. W tym celu środki pieniężne przekazywane są na odrębny rachunek odpowiedniego komitetu wyborczego. Brzmienie powołanego uregulowania jest jednoznaczne i koreluje zarówno z cytowanym wyżej art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej, jak i z jej art. 113 ust. 1, zgodnie z którym środki finansowe komitetu wyborczego mogą być gromadzone wyłącznie na rachunku bankowym.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został pogląd, że Państwowa Komisja Wyborcza jest zobowiązana do odrzucenia sprawozdania wyborczego komitetu wyborczego partii w razie naruszenia przez komitet wyborczy art. 110, art. 111 ust. 1-4 lub art. 114 ust. 1-2 Ordynacji wyborczej niezależnie od przyczyny tego naruszenia i braku winy lub znikomego stopnia zawinienia w naruszeniu prawa (por. postanowienia z dnia 23 kwietnia 2002 r., III SW 2/02, OSNP 2003 nr 4, poz. 79, III SW 3/03, OSNP 2003 nr 4, poz. 80 oraz III SW 4/02, OSNP 2003 r. nr 4, poz. 81). W postanowieniach z dnia 23 kwietnia 2002 r., III SW 1/02 (OSNP 2003 nr 4, poz. 78) oraz III SW 6/02 (OSNP 2003 nr 4, poz. 83), stwierdzono, że przepisy Ordynacji wyborczej nakazują utworzenie oddzielnych rachunków bankowych na gromadzenie środków finansowych dla funduszu wyborczego partii z przeznaczeniem na finansowanie różnego rodzaju wyborów oraz dla komitetu wyborczego partii uczestniczącej w konkretnych wyborach, a przyjęcie przez komitet wyborczy partii politycznej środków finansowych pochodzących z innego źródła, niż fundusz wyborczy tej partii, uzasadnia odrzucenie sprawozdania wyborczego niezależnie od tego, że partia nie utworzyła odrębnego funduszu wyborczego. Również przyjęcie przez komitet wyborczy po dniu wyborów wpłaty pieniężnej uzasadnia odrzucenie sprawozdania wyborczego przez Państwową Komisję Wyborczą niezależnie od okoliczności, w jakich to nastąpiło i bez względu na cel, na jaki komitet pozyskane po dniu wyborów środki finansowe wydatkował (por. postanowienia z dnia 23 kwietnia 2002 r., III SW 5/02, OSNP 2003 nr 4, poz. 82 oraz z dnia 18 maja 2005 r. III SW 4/05, OSNP 2005 nr 22, poz. 364 i III SW 5/05, OSNP 2005 nr 22, poz. 365).

W tej sytuacji zarzut naruszenia przez Państwową Komisję Wyborczą art. 110 ust. 1 i 4 oraz art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej okazał się nieuzasadniony. Niezrozumiałe jest natomiast przytoczenie w skardze przepisu art. 111 ust. 3 Ordynacji, odnoszącego się do pozyskiwania środków finansowych przez koalicyjny komitet wyborczy i komitet wyborczy wyborców i nie stanowiącego podstawy prawnej zaskarżonej uchwały.

Niezasadny jest zarzut niezgodności art. 35 ustawy o partiach politycznych oraz art. 110 ust. 1 i 4 i art. 111 ust. 1 Ordynacji z art. 11 ust. 2 Konstytucji stanowiącym, że finansowanie partii politycznych jest jawne. Skarżąca przede wszystkim nie wykazuje, z jakiego względu - jej zdaniem - uzasadnienie prawne zaskarżonej uchwały nie odpowiada normom konstytucyjnym, powołując się jedynie na jawność działań Komitetu Wyborczego Dom Ojczysty. Zawarta w art. 107 Ordynacji wyborczej zasada jawności finansowania kampanii wyborczej znajduje swoją realizację w rygorach nałożonych przez ustawodawcę na komitety wyborcze, gdyż jawność finansowania wyborów jest istotnym elementem demokratycznego porządku, służąc zapobieganiu procesom i zjawiskom o charakterze korupcyjnym. Rygory te muszą być ze swej istoty jednoznaczne i jednakowe dla wszystkich uczestników kampanii wyborczej i umożliwiać ocenę, czy pozyskane środki pieniężne przeznaczone były na sfinansowanie działań komitetu wyborczego (powołanego przez partię polityczną) na potrzeby konkretnych wyborów. Reguły finansowania kampanii wyborczej określone w Ordynacji wyborczej służą właśnie realizacji zasady jawności i poddającej się ocenie przejrzystości tego finansowania, a w konsekwencji - zasady jawności finansowania partii politycznej, która powołała komitet wyborczy.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów Sąd Najwyższy na podstawie art. 123 ust. 2 Ordynacji wyborczej skargę oddalił.