descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III CZ 20/10

Postanowienie

Dnia 17 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 8 stycznia 2009 r. oddalił powództwo powódki D. R. – V. skierowane przeciwko pozwanemu Z. D. o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę. Powódka zaskarżyła powyższe orzeczenie apelacją, którą Sąd Apelacyjny w […] oddalił wyrokiem z dnia 25 listopada 2009 r. Pełnomocnik ustanowiony dla powódki przez sąd przygotował opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku sądu drugiej instancji i złożył wniosek o przyznanie mu od Skarbu Państwa wynagrodzenia za udzieloną w tej formie pomoc prawną.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. uwzględnił wniosek i przyznał pełnomocnikowi powódki wynagrodzenie w wysokości 854 zł, w tym 154 zł podatku od towarów i usług. Pełnomocnik zażalił się na to postanowienie, domagając się jego zmiany przez zwiększenie należnego wynagrodzenia do kwoty 3.294 zł, w tym 594 zł tytułem podatku od towarów i usług oraz przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny w dniu 9 marca 2010 r. odrzucił wniesione zażalenie, ponieważ uznał, że postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r. nie należy do orzeczeń zaskarżalnych na podstawie art. 3941

§ 1 i § 2 k.p.c.

Pełnomocnik powódki wniósł z kolei zażalenie na postanowienie z dnia 9 marca 2010 r., wskazując jako jego podstawę prawną art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. oraz art. 3941

§ 2 k.p.c. Zarzucił obrazę art. 3941

§ 2 k.p.c. poprzez uznanie, że nie uprawnia on do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, mimo że od dnia 15 lutego 2010 r. zażalenie na takie orzeczenie przysługuje. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zażalenia pełnomocnika powódki żądającego zmiany postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego 2010 r. poprzez zasądzenie wyższego wynagrodzenia za sporządzenie opinii. Skarżący domagał się także przyznania kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Skarżący poszukuje podstaw do wniesienia odrzuconego zażalenia w treści art. 3941

§ 2 k.p.c., wskazując na częściową utratę mocy obowiązującej tego przepisu z dniem 15 lutego 2010 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lutego 2009 r. (SK 10/09, Dz.U. z 2010, Nr 24, poz. 115). Ponieważ jednak wskazywane orzeczenie odnosi się do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie zmiany art. 3941 § 1 k.p.c. polegającej na dodaniu regulacji dopuszczającej zażalenie na postanowienie o kosztach procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, a w momencie wydawania przez Sąd Apelacyjny zaskarżonego postanowienia obowiązywał już (od 22 maja 2009 r.) znowelizowany art. 3941

§ 1 k.p.c., ten przepis musi być podstawa rozważań.

O sposobie potraktowania zażalenia pełnomocnika powódki decyduje odpowiedź na pytanie, czy postanowienie orzekające o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika należnego mu od Skarbu Państwa za udzieloną z urzędu pomoc prawną może być uznane za postanowienie „co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji”. Nie budzi bowiem wątpliwości, że postanowienie z 18 lutego 2010 r. nie jest żadnym z pozostałych zaskarżalnych postanowień, o jakich mówi art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c. Na pewno nie stanowi postanowienia sądu drugiej instancji, odrzucającego skargę kasacyjną albo skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Nie jest także postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, w której przysługuje kasacja, ponieważ nie rozstrzyga poddanej pod osąd sprawy co do jej istoty. Zagadnienie, czy rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi z urzędu od Skarbu Państwa należy do orzeczeń o kosztach procesu było już przedmiotem rozważań w orzecznictwie. W postanowieniu z dnia 17 listopada 2009 r. (III CZ 53/09, OSNC z 2010, nr 5, poz. 79) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ciążący na Skarbie Państwa subsydiarny obowiązek wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) oraz § 19-21 wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), a także odpowiadające im przepisy rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, ma charakter publicznoprawny i nie jest obowiązkiem pokrycia kosztów procesu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących tych kosztów. Świadczenie pomocy prawnej osobom, które z przyczyn materialnych nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie fachowej reprezentacji przed sądem jest działaniem dla dobra publicznego, umożliwiającym realizację w postępowaniu cywilnym zasady równości i prawa do sądu.

Rozstrzygnięcie sądu o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie nie jest więc orzeczeniem w przedmiocie kosztów procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, "Biuletyn SN" 2008, nr 4, s. 12 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24). Z tych względów nie można go też uznać za postanowienie "co do kosztów procesu" w rozumieniu art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c., który - jak wskazano - powinien być wykładany ściśle. Prowadzi to do wniosku, że także na gruncie nowej regulacji przewidzianej w wymienionym przepisie, niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Z przytoczonych względów zażalenie pełnomocnika powódki należało oddalić na podstawie art. 3941

§ 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.