descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 4 października 1995 r.

Sygn. akt II URN 41/95

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Andrzej Wróbel,

Uzasadnienie

Zbigniew S., urodzony dnia 22 marca 1924 r., od 1984 r. pobiera emeryturę przyznaną na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Decyzją z dnia 15 grudnia 1992 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy wliczenia do okresu zatrudnienia, okresu przebywania w więzieniu od dnia 28 czerwca 1949 r. do dnia 25 września 1954 r., z przyczyn politycznych. Odmowę uzasadnił tym, że wnioskodawca nie przedłożył zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdzającego posiadanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991

r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 20 sierpnia 1993 r. zmienił zaskarżoną decyzję i wliczył do okresu zatrudnienia wnioskodawcy okres pozbawienia wolności z przyczyn politycznych od dnia 28 czerwca 1949 r. do dnia 25 września 1954 r., począwszy od dnia 1 września 1992 r. Zdaniem Sądu, postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach [...] z dnia 16 października 1992 r., stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 18 czerwca 1950 r., oraz zaświadczenie Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 19 listopada 1992 r. potwierdzające fakt odbycia kary pozbawienia wolności z przyczyn politycznych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stanowią wystarczającą podstawę do wliczenia okresu pobytu w więzieniu do okresu zatrudnienia.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją organ rentowy. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, organ rentowy wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 14 grudnia 1993 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) w związku z art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). Zdaniem Sądu, jedynym organem kompetentnym do stwierdzenia, czy okresy wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji są okresami działalności kombatanckiej, i czy należy je traktować jako nieskładkowe, jest bowiem kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub powołany przez niego pełnomocnik.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Zarzucając rażące naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 9 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji oraz art. 368 pkt 1 k.p.c. i naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, Pierwszy Prezes wniósł o uchylenie tego wyroku i oddalenie rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 20 sierpnia 1993 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, gdyż ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego istotnie nie można się zgodzić.

Wnioskodawca pobierający emeryturę przyznaną na podstawie ustawy o z.e.p. domagał się zaliczenia do stażu pracy okresu pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych w latach 1949-1954. Na udowodnienie powyższej okoliczności przedłożył postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 16 października 1992 r. [...] stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 18 kwietnia 1950 r. [...] oraz zaświadczenie Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Katowicach [...] z dnia 19 listopada 1992 r. potwierdzające fakt odbywania kary pozbawienia wolności przez Zbigniewa S. w okresie od 28 czerwca 1949 r. do 25 września 1954 r. z przyczyn politycznych.

W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji, przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako okresy nieskładkowe: okresy działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 9 tejże ustawy okresy nieskładkowe, o których mowa w art 4 ust. 1 mogą być uwzględnione, jeżeli zostały udowodnione dokumentami (zaświadczeniami) lub wpisami w legitymacji ubezpieczeniowej bądź uznane orzeczeniem sądu.

Należy mieć na uwadze, iż ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149) została wydana wcześniej niż ustawa o rewaloryzacji. Według art. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. nieważność orzeczenia stwierdza sąd wojewódzki lub wojskowy sąd okręgowy, jeżeli zgodnie z obowiązującymi przepisami w dniu wejścia w życie ustawy właściwy do rozpoznania sprawy o czyn będący przedmiotem tego orzeczenia jest sąd wojskowy. Stwierdzenie nieważności orzeczenia uznaje się za równoznaczne z unieważnieniem. Przepis ten także określa jaki sąd jest miejscowo właściwy do stwierdzenia nieważności. Dlatego użyte w art. 6 ust. 9 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji słowa "uznane orzeczeniem sądu" niewątpliwie odnoszą się także do takich orzeczeń. Ustawa o rewaloryzacji jest późniejszym aktem prawnym, przy czym - gdy chodzi o możliwość zaliczania okresów podlegania represjom okresu powojennego jako okresów nieskładkowych - pozostaje w ścisłym związku z postanowieniami ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Orzeczenie Sądu wydane w trybie tej ustawy, stwierdzające nieważność wyroków określonych w tej ustawie stanowi bowiem podstawę do uznania okresu takiej represji za okres nieskładkowy w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe. Odwołanie się w art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy o rewaloryzacji do przepisów o kombatantach ma zaś to znaczenie, iż w tych przepisach ustawodawca dokładnie określił jakie okresy uznaje się za okresy podlegania represjom okresu powojennego (art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach). Natomiast, gdy chodzi o środki dowodowe, to zostało to wyjaśnione w art. 6 ust. 9 ustawy o rewaloryzacji, a czego Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę.Wnioskodawca nie ubiegał się o świadczenie określone w ustawie kombatanckiej, a o wzrost emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników. Dlatego stanowisko Sądu Apelacyjnego o konieczności uzyskania przez wnioskodawcę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, o której mowa w art. 21 i 22 ustawy o kombatantach, jest nieuzasadnione i sprzeczne z art. 6 ust. 9 ustawy o rewaloryzacji. Uzyskanie przez osobę zainteresowaną decyzji Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych, potwierdzającej działalność kombatancką jest niezbędne w razie ubiegania się o uprawnienia i świadczenia określone w ustawie kombatanckiej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Należy także podnieść, iż zgodnie z § 23 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe oraz wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.), wydanego w wykonaniu delegacji ustawowej przewidzianej w ustawie o z.e.p., środkiem dowodowym stwierdzającym okres pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych na obszarze Państwa Polskiego lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (pkt 11 ust. 2 pkt 16 ustawy o z.e.p.) jest zaświadczenie właściwego organu resortu sprawiedliwości. Mając na uwadze dowody przedstawione przez wnioskodawcę, tj. postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 16 października 1992 r., [...] oraz zaświadczenia Prezesa z 19 listopada 1992 r. Sąd Najwyższy stwierdza, iż prawidłowe jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wnioskodawca przedłożył miarodajne dowody na potwierdzenie okresu pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych. Dlatego Sąd Apelacyjny nie miał podstawy do zmiany tego wyroku i oddalenia odwołania wnioskodawcy. Wyrok Sądu Apelacyjnego zatem został wydany z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 9 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.

Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ zaskarżony wyrok narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek bezpodstawnego niezaliczenia wnioskodawcy do okresu zatrudnienia kilkuletniego okresu pozbawienia wolności z przyczyn politycznych, został on pozbawiony świadczenia w należnej wysokości, co narusza politykę socjalną naszego Państwa.

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jest zgodne ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Prokuratora na rozprawie w dniu 4 października 1995 r.