descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 22 czerwca 1994 r.

Sygn. akt II URN 19/94

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer,

Maria Tyszel (sprawozdawca),

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 5 paŸdziernika

1992 r. przyznał Zygmuntowi P., urodzonemu 5 czerwca 1932 r., emeryturę od dnia

6 czerwca 1992 r., zawieszając jej wypłatę wobec dalszego pozostawania wnioskodawcy w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Za podstawę wymiaru emerytury organ rentowy przyjął zarobek wnioskodawcy z lat 1986, 1987 i

1988, to jest z kolejnych 3 lat kalendarzowych przypadających przed zgłoszeniem wniosku. WskaŸnik wysokoŸci podstawy wymiaru wyniósł 220,93%.

W dniu 11 maja 1993 r. wnioskodawca zgłosił wniosek o przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury zarobków z lat 1990, 1991 i 1992 r. załączając zaŸwiadczenie o zatrudnieniu od 1 czerwca 1985 r. do 3 stycznia 1993 r. Decyzją z dnia 24 maja 1993 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wynagrodzenia uzyskanego we wskazanym okresie, ponieważ nie są to lata z ostatniego 12-lecia przypadającego przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury z dnia 8 wrzeŸnia 1992 r. W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wnioskodawca podtrzymał swoje żądanie. Wyrokiem z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r., [...], Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy

I

Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie. Wnioskodawca nie zgłosił w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku, nie wniósł również rewizji do Sądu Apelacyjnego.

W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku, Minister SprawiedliwoŸci wnosił o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ten wyrok decyzji organu rentowego i przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy jego zarobków z trzech kolejnych lat kalendarzowych tj. z 1990 r., 1991 r. i 1992 r. zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w szczególnoŸci art. 33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto naruszenie interesu

Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Rewizja nadzwyczajna okazała się słuszna. Wprawdzie brak jest uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego, jednakże sentencja wyroku wskazuje, że Sąd podzielił pogląd organu rentowego, iż wnioskodawca nie spełnił warunków okreŸlonych w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991

r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, ponieważ zgłosił wniosek o zmianę podstawy wymiaru emerytury po dniu 31 grudnia 1992 r., wobec czego jego żądanie przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury zarobków uzyskanych w innym okresie niż 3 lata z ostatniego 12- lecia przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury, nie znajduje uzasadnienia w tymże przepisie.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji Ÿwiadczenia zrewaloryzowane w myŸl art. 27-30 i art. 32 podlegają ponownemu obliczeniu, z zastosowaniem zasad przewidzianych w art. 28-30, na wniosek emeryta lub rencisty, od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 (zdanie pierwsze). Jeżeli wniosek był zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. podwyższenie Ÿwiadczenia następowało od dnia 1 listopada 1991 r. (zdanie trzecie).

Jak wyjaŸnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 listopada 1993

r. w sprawie sygn. akt II UZP 21/93 (OSNiCP 1994 r. z. 3, poz. 67): "Przepis art. 33 ma charakter przepisu przejŸciowego i w ust. 1 reguluje - w zakresie nim objętym - uprawnienia emerytów i rencistów do ponownego obliczenia zrewaloryzowanego

Ÿwiadczenia; uwzględnieniu podlegają jednak tylko te okresy zatrudnienia, które miały miejsce przed zgłoszeniem wniosku o ustalenie prawa lub wniosku o wypłatę

Ÿwiadczenia, zgłoszonych przed wejŸciem w życie ustawy o rewaloryzacji (15 listopad 1991 - art 46 ust. 1)". Sąd Najwyższy wskazał w tej uchwale również, że trzyletni okres, z którego wynagrodzenie może stanowić podstawę wymiaru emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji) przypadać może na okres ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury, uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia pozostając w zatrudnieniu.

Przepis art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji ma także zastosowanie do osób pobierających Ÿwiadczenia. Oprócz argumentów przemawiających za tym stanowiskiem, przytoczonych w cyt. uchwale, można podkreŸlić, że zasięg czasowy działania tego przepisu został okreŸlony poprzez wskazanie, że ponowne obliczenie

Ÿwiadczeń następuje od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, czyli kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o Ÿwiadczenie zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r.

Do tej daty odwołuje się art. 33 ust. 1 również w zdaniu ostatnim. Orzekający w niniejszej sprawie skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłoŸci podziela pogląd wyrażony w przytoczonej uchwale z dnia 8 listopada 1993

r. sygn. akt II UZP 21/93, że ponowne ustalenie wysokoŸci Ÿwiadczenia emeryta lub rencisty, który po przyznaniu Ÿwiadczenia wykonywał zatrudnienie, następuje na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zwanej dalej ustawą o z.e.p. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) stanowi:

"Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się, na zasadach okreŸlonych w art. 16 i

161, nową podstawę wymiaru od wyższego wynagrodzenia - wypłaconego pracownikowi po przyznaniu Ÿwiadczenia - za cały okres wymagany do ustalenia podstawy wymiaru". Zmiany w sposobie ustalania podstawy wymiaru Ÿwiadczeń wprowadzone ustawą o rewaloryzacji powodują, że zamiast art. 16-161 należy stosować zasady okreŸlone w art. 7 ustawy o rewaloryzacji, który to przepis zastąpił poprzednio obowiązujące art. 16-161 ustawy o z.e.p.

Sąd Najwyższy w szeregu swych orzeczeń rozważał zasady ponownego ustalania wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytów i rencistów, którzy przyznanego Ÿwiadczenia nie pobierali, wykonując zatrudnienie w wymiarze lub w wysokoŸci uzasadniającej zawieszenie wypłaty. W wyroku z dnia 9 marca 1993 r. w sprawie sygn. akt

II URN 4/93 Sąd Najwyższy uznał, że art. 79 ustawy o z.e.p. nie ma zastosowania wówczas, gdy emeryt (rencista) pomimo ustalenia prawa do Ÿwiadczenia nadal pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i wskutek tego nie pobierał przysługującego Ÿwiadczenia, wobec zawieszenia jego wypłaty. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy powtórzył pogląd ustalony we wczeŸniejszym orzecznictwie, wskazujący na różnicę pomiędzy pojęciami: "ustalenie prawa do

Ÿwiadczeń" i "przyznanie Ÿwiadczenia" (uchwała z dnia 10 sierpnia 1988 r,. II UZP

22/88 - OSNCP 1989 z. 12 poz. 194 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 27 listopada 1989 r., III UZP 11/89 - OSNCP 1990 z. 6 poz. 72 oraz wyrok z dnia 17 stycznia 1992 r. II URN 86/91). W powołanej już wyżej uchwale z dnia 8 listopada

1993 r. Sąd Najwyższy uznał, że: "[...] w sytuacji, gdy osoba, która po ustaleniu prawa do emerytury lub renty, odstąpiła od realizacji tego prawa i nie pobierała

Ÿwiadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszając następnie wniosek o realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę Ÿwiadczenia, ma prawo do ustalenia podstawy wymiaru Ÿwiadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym iż przez użyte w tym przepisie okreŸlenie "rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy rozumieć rok, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty (uprzednio nie pobieranej)."

Brak jest racjonalnych przesłanek, by osoby nie pobierające Ÿwiadczeń były w gorszej sytuacji od osób, które mimo spełnienia przesłanek do nabycia Ÿwiadczenia, nie wystąpiły o jego ustalenie.

Te dwie grupy osób należy traktować jednakowo, a to z uwagi na priorytetowe znaczenie pobierania Ÿwiadczenia, a nie ustalenia prawa do Ÿwiadczenia. PodkreŸlić należy, że za stanowiskiem tym przemawia zasada ubezpieczeń społecznych powiązania prawa i wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytalno-rentowych z długoŸcią okresu zatrudnienia pracownika i wysokoŸcią odprowadzonych od jego wynagrodzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zwłaszcza że zasada ta wyraŸnie została wzmocniona, właŸnie w przepisach ustawy o rewaloryzacji, nadających okresom składkowym decydujące znaczenie zarówno w nabyciu prawa do Ÿwiadczeń, jak i ich wysokoŸci. Również regulacja art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji wydłużająca sukcesywnie okres, z którego wynagrodzenie ma stanowić podstawę wymiaru Ÿwiadczeń wskazuje na dążenie do Ÿcisłego powiązania wysokoŸci Ÿwiadczenia z wysokoŸcią odprowadzonych na ubezpieczenie społeczne składek.

W niniejszej sprawie, wnioskodawca po ustaleniu prawa do emerytury nie pobierał tego Ÿwiadczenia wykonując nadal zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy do 3 stycznia 1993 r. Praca ta podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i od wynagrodzenia wnioskodawcy zostały odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne.

Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym, podziela w całej rozciągłoŸci poglądy przedstawione w powołanych orzeczeniach i uważa, że brak jest przeszkód prawnych do ustalenia wysokoŸci emerytury na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji tj. do przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy, jego zarobków osiągniętych również w okresie pomiędzy ustaleniem jego prawa do emerytury a wnioskiem o realizację tego prawa, czyli przed spełnieniem warunków do podjęcia wypłaty tego Ÿwiadczenia.

Ponieważ jednak wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie podstawy wymiaru i wypłatę emerytury w 1993 r., to - w myŸl art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji - podstawę wymiaru emerytury stanowi kwota wynagrodzenia z kolejnych 4 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 13 lat kalendarzowych. Wniosek rewizji nadzwyczajnej został - na rozprawie w dniu 22 czerwca 1994 r. - zmodyfikowany w kierunku uwzględnienia w podstawie wymiaru emerytury wnioskodawcy również jego wynagrodzenia z 1989 r.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok narusza również interes Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie wnioskodawcy Ÿwiadczenia w należnej mu wysokoŸci jest bowiem sprzeczne z konstytucyjną zasadą państwa prawnego i polityką socjalną; ponadto - jak to Sąd

Najwyższy wielokrotnie podnosił w swych orzeczeniach - naruszenie wyrokiem sądowym prawno-konstytucyjnej zasady ustrojowej zasady zaufania obywatela do

Państwa i jego organów, stanowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej w rozumieniu art. 421 § 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.