descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 18 sierpnia 1999 r.

Sygn. akt II UKN 88/99

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca).

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 11 marca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Elżbiety P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 10 grudnia 1996 r., odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej wobec niewykazania w okresie ostatniego dziesięciolecia przed złożeniem wniosku (25 listopada 1986 r. – 25 listopada 1996 r.) żadnego okresu zatrudnienia.

Sąd ustalił, na podstawie akt organu rentowego, że starając się o przyznanie emerytury w 1994 r., wnioskodawczyni wykazała 13 lat 7 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w świetle opinii biegłych sądowych lekarzy: internisty i reumatologa przyjął, że jest ona inwalidą II grupy od 1995 r., a inwalidztwo III grupy powstało przed 31 czerwca 1960 r. w związku ze schorzeniami reumatycznymi. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do renty inwalidzkiej, nie spełnia bowiem wymogów określonych w art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), gdyż w dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa nie wykazała pięcioletniego okresu zatrudnienia.

Rozpoznając apelację wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowania dowodowe, uzyskując opinię biegłego lekarza reumatologa, w myśl której brak podstaw do twierdzenia, że inwalidztwo apelującej powstało do dnia 24 listopada 1962 r. lub też do dnia 1 lipca 1965 r. Nie można też podzielić twierdzeń wnioskodawczyni, że jej uprawnienie do renty wynika z faktu powstania inwalidztwa II grupy w 1995 r., a więc w czasie, gdy sprawowała opiekę na swoim mężem, będącym inwalidą wojennym I grupy. Z akt rentowych męża Mieczysława P. wynika, że jest on inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia, a III grupy w związku ze służbą wojskową. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni „dające pięcioletni okres zatrudnienia ustało z dniem 1 stycznia 1958 r.”, jej inwalidztwo powinno wystąpić do 1 lipca 1959 r., aby powstało prawo do renty.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p.”, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo też orzeczenie reformatoryjnie. Według skarżącej, art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. zalicza do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, okres sprawowania opieki nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, także wtedy, gdy inwalidztwo I grupy ma charakter ogólny, to zaś uzasadnia przyznanie dochodzonego świadczenia.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje

W myśl art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (zarzuty i wnioski), a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. W okolicznościach sprawy oznacza to, że ocenie podlega trafność podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. Przepis ten uważa za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia, okresy sprawowania opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągał dochodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia.

Wykładnia tego przepisu pozwala na podzielenie twierdzenia kasacji, że za okres równorzędny z okresem zatrudnienia uważa się okres opieki nad inwalidą zaliczonym do I grupy z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba taka jest także inwalidą wojennym lub wojskowym. Inwalidztwo I grupy nie musi bowiem być inwalidztwem wojennym lub wojskowym. Wystarczy sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, która ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby - art. 24 ust. 4 ustawy o z.e.p., o ile osoba taka ma nadto status inwalidy wojennego lub wojskowego.

Odmienny pogląd Sądu Apelacyjnego nie może być uznany za trafny. Należy zauważyć, że od dnia 15 listopada 1991 r., to jest od daty wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), okresy te stanowią okresy nieskładkowe, a obecnie nie uwzględnia się okresu opieki nad inwalidą wojskowym - art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o rewaloryzacji.

Mimo podzielenia podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p., wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawidłowy. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni, dające 5 letni okres zatrudnienia, ustało z dniem 1 stycznia 1958 r. W dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku Elżbieta P. nie wykazała żadnego okresu zatrudnienia. W tych warunkach sprawowanie opieki nad swoim mężem inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia i inwalidą III grupy w związku ze służbą wojskową nie ma znaczenia prawnego, bowiem tego okresu równorzędnego z okresem zatrudnienia, nie ma do czego doliczyć, ze względu na brak zatrudnienia. W trafnie powołanym przez Sąd wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II UR 1/96 (OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 290) zajęto stanowisko – podzielane przez skład rozpoznający niniejszą sprawę – że bez wykazania okresów zatrudnienia nie są spełnione warunki do przyznania świadczenia. Samo więc istnienie okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia nie jest wystarczające, konieczne jest bowiem, aby okresy te mogły być doliczone do okresów zatrudnienia istniejącego w dziesięcioleciu poprzedzającym – w tym wypadku – datę powstania inwalidztwa II grupy (art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p.). Przy braku takich okresów zatrudnienia, nie mają prawnego znaczenia okresy z nimi równorzędne.

Gdy więc ostatecznie zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należało orzec jak w sentencji po myśli art. 39312

KPC.