Treść orzeczenia
Wyrok z dnia 20 listopada 2001 r.
Sygn. akt II UKN 607/00
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2001 r. sprawy z wniosku Marii U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 26 maja 2000 r. [...] oddalił kasację.
Uzasadnienie
Wnioskodawczyni Maria U. urodzona 27 stycznia 1938 r., w latach 1967-1998 była zatrudniona w Zespole Opieki Zdrowotnej w U.D. - Sekcji Analiz i Statystyki na stanowisku starszego statystyka medycznego. Umowa o pracę została rozwiązana przez zakład pracy za uprzednim wypowiedzeniem z dniem 30 czerwca 1998 r. Po upływie ponad 6 miesięcy od daty rozwiązania stosunku pracy w dniu 25 lutego 1999
r. Maria U. wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w J. po rozpatrzeniu tego wniosku na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U Nr 162, poz. 1118) decyzją z dnia 25 marca 1999r. przyznał wnioskodawczyni Marii U. emeryturę od 1 lutego 1999 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
W odwołaniu do Sądu Okręgowego wnioskodawczyni Maria U. kwestionowała zaskarżoną decyzję w części przyznającej emeryturę od dnia 1 lutego 1999 r., tj. od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek, gdyż z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia emerytura powinna być przyznana od dnia 1 lipca 1998 r., ponieważ rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z dniem 30 czerwca 1998 r. Podała, że wniosek o emeryturę złożyła w opóźnionym terminie dlatego, że najpierw występowała do Sądu Pracy z żądaniem przywrócenia do pracy, ponieważ rozwiązanie z nią umowy o pracę przez zakład pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę. Sprawa o przywrócenie do pracy toczyła się w trzech instancjach sądowych. Ostatnia rozprawa, na której nie była obecna, odbyła się w Sądzie Najwyższym w dniu 9 lutego 1999 r. W rozmowie telefonicznej w dniu 24 lutego 1999 r. dowiedziała się od swojego adwokata, że Sąd Najwyższy oddalił odwołanie i wówczas następnego dnia , tj. 25 lutego 1999r. udała się do zakładu pracy w celu złożenia wniosku o emeryturę. Ponadto podniosła, że jest osobą samotną (wdową) i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż po rozwiązaniu umowy o prace przez okres 6 miesięcy pożyczała pieniądze od rodziny i znajomych na utrzymanie licząc na pozytywne załatwienie w Sądzie Pracy sprawy o przywrócenie do pracy. Wskazując na te okoliczności wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie emerytury od 1 lipca 1998 r., tj. od dnia następnego po rozwiązaniu umowy o pracę.
ZUS Oddział w J. wniósł o oddalenie odwołania wnioskodawczyni.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2000r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy stwierdził, że przyjęty w decyzji organu rentowego termin wypłaty emerytury od dnia 1 lutego 1999r. jest prawidłowy dlatego, że Maria U. z wnioskiem o emeryturę wystąpiła do ZUS w dniu 25 lutego 1999 r., zaś fakt wcześniejszego wytoczenia powództwa o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne nie ma w tej sprawie istotnego znaczenia. Zgodnie bowiem z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U Nr 162, poz. 1118) świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.
Powyższy wyrok Maria U. zaskarżyła apelacją, w której przytoczyła te same okoliczności jak uprzednio w odwołaniu i na tej podstawie wniosła o jego zmianę i przyznanie emerytury od dnia 1 lipca 1998r.
Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji wnioskodawczyni.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem z dnia 26 maja 2000 r. [...] oddalił apelację.
W ocenie Sądu zaskarżony wyrok oddalający odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego przyznającej emeryturę od dnia 1 lutego 1999 r. jest prawidłowy i zgodny z prawem. Stosownie do powołanego przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisu ustawy o emeryturach i rentach - świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Emerytury organ rentowy nie przyznaje z urzędu. Do przyznania tego świadczenia wymagany jest wniosek osoby zainteresowanej, zgłoszony na piśmie lub ustnie do protokołu w organie rentowym. Taki wniosek ma na celu powiadomienie organu rentowego o woli zainteresowanego do skorzystania z przysługującego mu prawa do tego świadczenia. Wniosek taki może być zgłoszony w dowolnym czasie. Bezsporne jest, że wnioskodawczyni Maria U. z wnioskiem o emeryturę wystąpiła do organu rentowego w dniu 25 lutego 1999 r. W tej sytuacji faktycznej i prawnej Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że decyzja organu rentowego przyznająca wnioskodawczyni emeryturę od dnia 1 lutego 1999 r. jest prawidłowa i zgodna z art. 129 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U Nr 162, poz. 1118). Przepis ten stanowi, że wypłata świadczeń następuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Sąd stwierdził, że taka zasada wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych obowiązująca na mocy tego przepisu ustawy oznacza, że roszczenie wnioskodawczyni o wypłatę emerytury za okres wsteczny tj. poprzedzający miesiąc luty 1999 r., w którym zgłoszony został wniosek jest bezpodstawne, ponieważ nie ma uzasadnienia prawnego.
W ocenie Sądu organ rentowy w tej sprawie nie popełnił żadnego błędu. Ryzyko utraty świadczenia za okres poprzedzający miesiąc luty 1999 r., w którym zgłoszony został wniosek o emeryturę, ponosi sama zainteresowana. Złożenie wniosku w miesiącu lutym 1999r. powoduje utratę możliwości otrzymania emerytury za okres wsteczny.
Wnioskodawczyni w kasacji od powyższego wyroku zarzuciła: l. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię , a to przepisu 129 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez przyjęcie , iż powódce nie należy się emerytura od dnia 1 lipca 1998 r. , mimo że dopiero 9 lutego 1999 r. zakończyła się prawomocnym wyrokiem sprawa o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, a tym samym nie miała możliwości wcześniejszego dochodzenia swoich praw. Wskazując na powyższą podstawę pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniósł o przywrócenie wnioskodawczyni terminu do wniesienia kasacji, bowiem jego przekroczenie nastąpiło z przyczyn niezależnych od Marii U.
W ocenie skarżącej Sąd Apelacyjny bezzasadnie przyjął, iż świadczenie emerytalne wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do świadczeń , nie wcześniej jednak niż od miesiąca , w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzje z urzędu. Świadczenie emerytalne powinno zostać przyznane skarżącej od dnia 1 lipca 1998 r., kiedy to osiągnęła wiek emerytalny oraz spełniła wymagania dotyczące okresu zatrudnienia.
Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji pełnomocnik podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od wnioskodawczyni, bowiem dopiero w dniu 9 lutego 2000 r. wyrok Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę stał się prawomocny, a tym samym Maria U. nie mogła w terminie wcześniejszym złożyć uczestnikowi stosownego zgłoszenia. Wnioskodawczyni zaraz po otrzymaniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wraz z uzasadnieniem zwróciła się z prośbą o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, co uczyniono dopiero w dniu 20 lipca 2000 r., a tym samym skoro uchybienie terminu nastąpiło bez winy Marii U., nie może pociągać dla niej ujemnych skutków procesowych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 129 l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) stanowiącego, że świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2 tego przepisu, który nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są niesporne. Bezsporne jest w szczególności, że wnioskodawczyni Maria U. z wnioskiem o emeryturę wystąpiła do organu rentowego w dniu 25 lutego 1999 r., zaś ustawowe przesłanki nabycia prawa do emerytury spełniła, jak twierdzi, z dniem 1 lipca 1998 r. Z przepisu art. 129 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że w przypadku, gdy prawo do emerytury powstało w dniu miesiąca wcześniejszego niż miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa do emerytury, wówczas świadczenie wypłaca się od miesiąca, w którym zgłoszono taki wniosek. Fakt wcześniejszego wytoczenia powództwa o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś zawarty w kasacji zarzut braku możności wcześniejszego, tj. przed prawomocnym wyrokiem w sprawie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, dochodzenia prawa, jak się należy domyślać, do emerytury jest całkowicie bezpodstawny. Toczące się postępowanie w sprawie uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne nie stoi bowiem na przeszkodzie złożeniu wniosku o przyznanie prawa do emerytury i przyznaniu takiego prawa, gdy zostanie bezspornie ustalone, że wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki nabycia takiego prawa.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.