Treść orzeczenia
Wyrok z dnia 3 kwietnia 1998 r.
Sygn. akt II UKN 596/97
Zakresy pojęć "dochód pracownika z tytułu wykonywania pracy" (§ 7 ust.
1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm. przed zmianą zawartą w Dz.U. z 1997 r. Nr 20, poz. 107) oraz "faktyczny dochód uzyskiwany przez emeryta lub rencistę w danym roku kalendarzowym "(§ 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty, Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm. przed zmianą zawartą w Dz.U. z 1997 r. Nr 47, poz.
310) są różne, tak jak różne są zakresy przedmiotowe tych aktów prawnych i ich cele.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 1998 r. sprawy z wniosku Zygmunta W. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „V.” w Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z.G. o wymiar składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 2 października 1997 r. [...] oddalił kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 grudnia 1996 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze oddalił odwołanie Zygmunta W. - Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „V.” od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Z.G. z dnia 12 sierpnia 1996 r. odmawiającej zwrotu kwoty 107.435,72 zł z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne pracowników od kwot wynagrodzeń brutto, bez ich pomniejszania o koszty uzyskania za okres od 1 maja 1993 r. do 30 kwietnia 1996 r. Sąd ten uznał, podzielając stanowisko organu rentowego, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi dochód w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, liczony wraz z kosztami uzyskania (§ 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr 68, poz. 330 ze zm.).
W apelacji od tego wyroku wnioskodawca zarzucił, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć wynagrodzenie należne pracownikowi pomniejszone o koszty jego uzyskania, powołując w tym zakresie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 23 października 1996 r., II UZP 19/96.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację, podzielając ustalenia faktyczne i poglądy Sądu pierwszej instancji. W ocenie Sądu, przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, należy brać pod uwagę wynagrodzenie pracownika brutto, mieszczące w sobie koszty uzyskania dochodu. Wynika to także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1996 r., III ZP 3/96.
Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię art. 55 ust. 8 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r.”, wniósł o jego zmianę i uwzględnienie odwołania w całości. W ocenie skarżącego, wobec różnych poglądów Sądu Najwyższego w tej materii (uchwały z 4 października 1996 r., III ZP 3/96 i z 24 października 1996 r., II UZP 19/96) konieczne jest zajęcie jednoznacznego stanowiska „określającego w formie zasady prawnej co należy rozumieć pod pojęciem dochodu dla celów ubezpieczeń społecznych”. W uzasadnieniu kasacji wskazano nadto na zmianę § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. od dnia 1 lipca 1997 r. i określenie, że dochód stanowiący podstawę wymiaru składek obejmuje również koszty jego uzyskania, co oznacza, że przed tą zmianą pojęcie to oznaczało dochód bez kosztów jego uzyskania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja jako nie oparta na usprawiedliwionych podstawach podlega oddaleniu.
W uchwałach z dnia 4 października 1996 r., III ZP 3/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7, poz. 116) oraz z dnia 11 października 1996 r., III ZP 4/96 (OSNAPiUS 1997 nr 10, poz. 166) Sąd Najwyższy stwierdził, iż w pojęciu dochodu w rozumieniu § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. mieszczą się koszty uzyskania dochodu. Przepis § 7 wskazywał, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi dochód w gotówce i w naturze z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, nie definiując pojęcia dochodu.
W ocenie Sądu Najwyższego regulacja ta ma charakter zupełny w tym znaczeniu, że z punktu widzenia celów prawa ubezpieczeń społecznych nie jest dopuszczalne stosowanie w drodze analogii iuris przepisów prawa podatkowego przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, przez przyjęcie, że dochód, o którym mowa w tym przepisie jest dochodem pomniejszonym o koszty jego uzyskania. Przemawia za tym i to, że przepisy rozporządzenia o ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników posługują się nadto pojęciem „wynagrodzenie”, co daje podstawę do przyjęcia, iż dochód w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia Rady Ministrów (z dnia 29 stycznia 1990 r.) oznacza w istocie wynagrodzenie brutto. Zupełnie inna była konstrukcja pojęcia dochodu jako „faktycznego dochodu uzyskanego przez emeryta lub rencistę w danym roku kalendarzowym” w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz. U. Nr 58, poz. 290). Sformułowanie „faktyczny” oznaczało tu - wobec zakresu przedmiotowego rozporządzenia wynagrodzenie uzyskane w ramach stosunku pracy po odliczeniu kosztów jego uzyskania wyliczanych według zasad przewidzianych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r., II UZP 19/96, OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 133). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zauważył, że składki na ubezpieczenie społeczne pracowników oblicza się od należnego pracownikowi wynagrodzenia, wypłacanego przez pracodawcę, którego obciąża obowiązek obliczania i odprowadzania składek, przy czym chodzi tu o całe wynagrodzenie bez potrącenia kosztów jego uzyskania. Ono będzie bowiem stanowić podstawę wymiaru należnego świadczenia emerytalnorentowego (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 104, poz. 250 ze zm.), nie zaś o „faktyczny dochód” osiągnięty przez pracownika w danym roku kalendarzowym, mający znaczenie dla zawieszenia lub zmniejszenia emerytury lub renty (różne są bowiem ich zakresy pojęciowe). Wszystko to wskazuje na pewną „nieprzystawalność” pojęcia wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia jako podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne oraz wynagrodzenia jako faktycznego dochodu dla ustalenia, czy istnieje podstawa do zawieszenia lub zmniejszenia świadczenia emerytalno-rentowego.
Wbrew więc twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu kasacji nie można mówić o „niekonsekwencji” w orzecznictwie w sytuacji, gdy dotyczy ono odmiennego rozumienia pojęć użytych dla różnych celów i w różnych aktach prawnych.
Gdy więc kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, należało orzec o jej oddaleniu po myśli art. 393¹²
KPC.