descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 19 lipca 2001 r.

Sygn. akt II UKN 494/00

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie: SN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), SA Kazimierz Josiak.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 28 sierpnia 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozbawił wnioskodawczynię Aleksandrę N. prawa do zasiłku chorobowego wobec wykonywania w okresach pobierania zasiłku działalności zarobkowej.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 września 1999 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni wspólnie z Piotrem O. prowadziła zakład krawiecki. W czasie od 15 grudnia 1994 r. (z przerwami) do maja 1998 r. korzystała ze zwolnień lekarskich. W czasie pobierania zasiłku chodziła do pracowni, sporządzała deklaracje podatkowe, wystawiała rachunki, sporządzała całą dokumentację płacową, doglądała produkcji, wydawała dyspozycje, prowadziła rejestr zakupu i sprzedaży, zawierała umowy o pracę i wystawiała świadectwa pracy. Skoro wnioskodawczyni w czasie zwolnienia lekarskiego wykonywała normalne obowiązki, wykorzystywała zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał, że z mocy art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) wnioskodawczyni utraciła prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, ponieważ kontynuowała działalność gospodarczą osiągając z tego tytułu określone zyski.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawy kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawczyni zarzuciła, że oba Sądy pominęły okoliczność, że w czasie zwolnienia lekarskiego wnioskodawczyni wykonywała czynności polegające na sporządzaniu dokumentacji, natomiast nie wykonywała czynności związanych z produkcją i marketingiem, które wykonywała wcześniej. Jej obecność na terenie zakładu krawieckiego była oczywista, gdyż wnioskodawczyni tam mieszkała. Zwolnienie lekarskie było wystawione z uwagi na schorzenia naczyń krwionośnych, które nie wymagały szczególnego zachowania wnioskodawczyni. Mogła ona chodzić i normalnie funkcjonować, o ile nie było to połączone z nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Żadna z podejmowanych przez nią czynności nie stanowiła zagrożenia dla procesu leczenia. Nie można zatem mówić o wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. W konsekwencji nie było podstaw do zastosowania art. 18 ust. 1 powołanej ustawy i pozbawienia wnioskodawczyni zasiłku chorobowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC nie może być uwzględniony, gdyż nie wskazano w kasacji - jak wymaga tego przepis art. 3931 pkt 2 KPC - w jaki sposób ewentualne uchybienia w tym zakresie mogły wpłynąć na wynik sprawy. Nie ma także podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 233 § 1 KPC. Nie można dopatrzyć się błędu w ocenie materiału dowodowego, który doprowadził do wniosku, że w okresie zwolnienia lekarskiego wnioskodawczyni wykonywała normalne czynności, które przy prowadzeniu działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej należały do jej zakresu działania. O naruszeniu wskazanego przepisu można mówić jedynie w odniesieniu do postępowania przed Sądem pierwszej instancji, gdyż wniosek tego Sądu, iż czynności wykonywane przez wnioskodawczynię były sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego, nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. Sąd Apelacyjny nie dopuścił się takiego uchybienia, gdyż za podstawę pozbawienia zasiłku chorobowego uznał kontynuowanie działalności zarobkowej. Faktów stanowiących podstawę do takiego ustalenia wnioskodawczyni nie kwestionuje, gdyż nawet w kasacji przyznaje, że w czasie zwolnienia lekarskiego wykonywała czynności mające na celu normalne funkcjonowanie firmy.

Przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stanowi, że pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli wykonuje w czasie zwolnienia lekarskiego od pracy inną pracę zarobkową lub uciążliwe czynności mogące przedłużyć okres niezdolności do pracy, albo wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Przesłanki stanowiące podstawę utraty prawa do zasiłku zostały wymienione alternatywnie, zatem do pozbawienia pracownika prawa do zasiłku chorobowego wystarczy wystąpienie jednej z tych przesłanek. Sąd pierwszej instancji uznał, że wystąpiła ostatnia z wymienionych w przepisie przesłanek, natomiast zdaniem Sądu Apelacyjnego podstawą utraty prawa do zasiłku jest wykonywanie przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej. Podniesiony w kasacji zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu oparty jest głównie na kwestionowaniu faktu wykorzystywania przez wnioskodawczynię zwolnienia lekarskiego sprzecznie z jego celem. Skoro okoliczność ta nie była podstawą rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje na uwzględnienie.

W istniejącym stanie faktycznym wnioskodawczyni nie uzyskała prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, nawet gdyby nie miała zastosowania pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 18 ust. 1 powołanej ustawy. Ustawa reguluje prawo do świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa pracowników, a do osób prowadzących działalność gospodarczą ma zastosowanie odpowiednio z mocy art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Uprawnienie do zasiłku chorobowego powstaje w przypadku niezdolności do pracy, co wynika z definicji zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek chorobowy nie jest świadczeniem z tytułu choroby lecz przysługuje z tego tytułu, że pracownik czasowo niezdolny do pracy nie uzyskuje wynagrodzenia. W przypadku pracownika jest to rekompensata za utracone wynagrodzenie, a w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą rekompensata za utracony dochód. Osoba taka będąc niezdolna do pracy albo zaprzestaje wykonywania działalności gospodarczej, albo w przypadku jej kontynuowania musi zatrudnić pracownika zastępującego ją w czynnościach wykonywanych dotychczas osobiście albo też czynności takie wykonywane są kosztem dodatkowego czasu przez wspólnika lub wspólników.

Przepis art. 18 ust. 1 przewiduje utratę prawa do zasiłku chorobowego pracownika wykonującego w czasie zwolnienia lekarskiego inną pracę zarobkową, zatem wykonywanie dotychczasowej pracy nie pozbawia pracownika prawa do zasiłku. Pracownik wykonujący dotychczasową pracę w czasie zwolnienia lekarskiego nie nabywa prawa do zasiłku z mocy art. 14 ust. 1, bowiem zachowuje prawo do wynagrodzenia za pracę. Literalne brzmienie art. 18 ust. 1 w stosunku do osób prowadzących działalność gospodarczą mogłoby sugerować, że osoby, które nie wykonują innej pracy zarobkowej, lecz kontynuują dotychczasową działalność, nie tracą prawa do zasiłku chorobowego. W obecnym stanie prawnym wątpliwości w tym zakresie zostały usunięte, bowiem przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636) stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie niezdolności do pracy pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Jednako również w poprzednim stanie prawnym nie było podstaw do korzystniejszego traktowania w zakresie prawa do zasiłku chorobowego osób prowadzących działalność gospodarczą niż pracowników. Podobnie - jak pracownik - nie może otrzymywać zasiłków chorobowych równolegle z wynagrodzeniem, osoba prowadząca działalność gospodarczą nie może korzystać z zasiłków chorobowych równolegle z osiąganymi lub spodziewanymi zarobkami związanymi z osobiście wykonywanymi czynnościami. Różnica między brakiem prawa do zasiłku chorobowego wobec pobierania wynagrodzenia a utratą prawa do zasiłku w związku z wykonywaniem innej pracy zarobkowej polega na tym, że w pierwszym przypadku zasiłek nie przysługuje jedynie za okres pobierania wynagrodzenia, a w drugim przypadku za cały okres zwolnienia. Jeżeli osoba prowadząca działalność gospodarczą w czasie zwolnienia lekarskiego wykonuje czynności związane z tą działalnością, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r., zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres wykonywania tych czynności. Wnioskodawczyni, która przez cały okres zwolnienia lekarskiego kontynuowała działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak przed zwolnieniem, nie ma prawa do zasiłku chorobowego za cały okres także w sytuacji, gdyby podstawą braku prawa do tego świadczenia był przepis art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Zaskarżony wyrok jest więc zgodny z prawem niezależnie od zastosowanej podstawy prawnej, a kasacja podlega oddaleniu z mocy art. 39312 KPC.