Treść orzeczenia
Wyrok z dnia 30 lipca 1997 r.
Sygn. akt II UKN 201/97
Parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędzia SN: Roman Kuczyński, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 1997 r. sprawy z wniosku Bogdana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 grudnia 1996 r. [...] uchylił zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 13 sierpnia 1996 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Ubezpieczony Bogdan K. odwołał się od decyzji organu rentowego odmawiającej mu prawa do emerytury nauczycielskiej. Organ rentowy uznał, że ubezpieczony wykazał jedynie 6 lat 6 miesięcy i 14 dni pracy nauczycielskiej.
W odwołaniu ubezpieczony podniósł, że niesłusznie nie zaliczono mu pracy nauczycielskiej wykonywanej w Parafii Rzymsko-Katolickiej w K. od 1 lipca 1965 r. do 1 lipca 1974 r. i w Parafii Rzymsko-Katolickiej w P. od 1 lipca 1974 r. do 31 sierpnia 1986 r., w których pełnił obowiązki organisty i katechety, każde - w wymiarze połowy czasu pracy. Wykonywał również pracę nauczycielską w charakterze kapelmistrza w Ochotniczej Straży Pożarnej w P. od 1 września 1978 r. do 30 listopada 1986 r. oraz w Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-1978.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 1996 r. oddalił odwołanie uznając, że Parafia w K. nie była tego rodzaju instytucją, która mogła zatrudniać osobę w charakterze nauczyciela a nadto, że praca dydaktyczna ubezpieczonego, gdyby ją zaakceptować, nie osiągnęła połowy etatu. Lekcje muzyki miały charakter prywatny, natomiast w Parafii w P. ubezpieczony był zatrudniony na pełnym etacie w charakterze organisty. Ponadto Sąd Wojewódzki powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 16 września 1992 r., II UZP 2/92, w której uznano, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 23 grudnia 1996 r. oddalił apelację Bogdana K. i uznał, że ubezpieczony nie spełnia wymogu 20 lat pracy nauczycielskiej, nawet przy doliczeniu 5 letniego okresu pracy w Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-78. Okres zatrudnienia ubezpieczonego w charakterze kapelmistrza w Ochotniczej Straży Pożarnej w P. nie podlega zaliczeniu, ponieważ nie odprowadzono za ten okres składek ubezpieczeniowych. Natomiast praca katechetyczna prowadzona w Parafiach w K. i P. nie może być uznana za okres pracy nauczycielskiej zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego, powołaną przez Sąd Wojewódzki.
W kasacji od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 88 ustawy Karta Nauczyciela poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że praca katechety nie jest pracą nauczycielską oraz wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ubezpieczony powołał zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli, które w § 3 ust. 1 pkt 10 zalicza do pracy pedagogicznej okres prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Obowiązujący stan prawny pozwala bowiem na zaliczenie pracy katechetycznej, także katechezy parafialnej , do okresu pracy nauczycielskiej. Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) stanowi, że do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych, zatem również art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. parafia, jako jednostka organizacyjna Kościoła Katolickiego jest osobą prawną, natomiast wykładnia pojęcia "placówka oświatowo-wychowawcza" znajduje się w art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Przepisy te, obejmując systemem oświaty placówki oświatowo-wychowawcze, określiły je jako jednostki organizacyjne, umożliwiające kształtowanie i rozwijanie zainteresowań i uzdolnień, uzupełnianie wiedzy. Punkt katechetyczny ma za zadanie nauczanie religii i kształtowanie postaw chrześcijańskich, jest więc placówką oświatowo-wychowawczą, natomiast katecheta, jako nauczyciel religii w parafialnym punkcie katechetycznym, jest pracownikiem pedagogicznym takiej placówki oświatowo-wychowawczej.
Z kolei art.88 ust. 1 Karty Nauczyciela stosowany w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. przewiduje możliwość przejścia na emeryturę pracownika pedagogicznego placówki oświatowo-wychowawczej, jeżeli przepracował w tym charakterze przez okres 20 lat i łącznie ma 30-letni okres zatrudnienia. Oznacza to zatem, że parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
Z wyżej przytoczonych względów, Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1992 r., II UZP 2/92, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 Karty Nauczyciela. Z uzasadnienia tej uchwały odnotowujemy jednak stwierdzenie, że instrukcja Ministra Edukacji Narodowej dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku 1990/91 zrównała nauczanie religii w szkołach i punktach katechetycznych z pracą nauczycielską. Przytoczone wyżej uregulowania ustawowe, dotyczące pracy katechetycznej w placówkach oświatowowychowawczych, jakimi mogą być parafialne punkty katechetyczne, znalazły również odzwierciedlenie w następnych zarządzeniach Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli i z dnia 24 kwietnia 1996 r. (M.P. Nr 30, poz. 316) w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach (placówkach) prowadzonych przez osoby prawne Kościoła Katolickiego. § 3 ust. 1 pkt 10 pierwszego zarządzenia zalicza okresy prowadzenia zajęć katechetycznych w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych lub w ramach katechezy parafialnej przy ustalaniu wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli i ich awansowania. Tak samo w piśmie z dnia 7 lutego 1996 r. Kuratorium Oświaty i Wychowania w C. potwierdziło zaliczalność okresu prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej do pracy pedagogicznej na podstawie przytoczonego wyżej przepisu zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. [...]
Drugie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 kwietnia 1996 r. wydane zostało na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i potwierdziło stosowanie - między innymi - art. 88 Karty Nauczyciela do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w placówkach wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 września 1991 r. o systemie oświaty prowadzonych przez osoby prawne Kościoła Katolickiego pod warunkiem ich zatrudnienia w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć. Inaczej mówiąc - praca katechety w powyższym wymiarze czasu pracy w punkcie katechetycznym prowadzonym przez parafię, która jest osobą prawną, stanowi pracę nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nauczycielskiej.
Wyjaśnienie powyższego stanu prawnego sprawy nie pozwala jednak na uwzględnienie wniosku kasacji o wydanie orzeczenia reformatoryjnego wobec braku ustaleń sądowych w zakresie pracy ubezpieczonego w Ognisku Muzycznym w P., obowiązującego wymiaru zajęć w charakterze katechety i w jakim wymiarze ubezpieczony faktycznie wykonywał te obowiązki w Parafiach Rzymsko-Katolickich w K. i w P. Sądy obu instancji naruszyły art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, który ma zastosowanie do katechetów na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w R.P. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy dokonać oceny żądania ubezpieczonego o przyznanie emerytury nauczycielskiej, które wywodzi ze złożonych do akt sprawy zaświadczeń [...], a także oświadczeń 4 pracowników Ogniska Muzycznego w P. [...].
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 393¹³
KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Notka
Powołana w uzasadnieniu uchwała z dnia 16 września 1992 r., II UZP 2/92, została opublikowana w PiZS 1993 nr 2 s. 79.