descriptionTreść orzeczenia

Wyrok z dnia 11 marca 2008 r.

Sygn. akt II PK 195/07

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wałbrzychu wyrokiem z 12 września 2006 r. [...] zasądził od strony pozwanej D. Urzędu Wojewódzkiego w W. - Zakładu Obsługi Urzędu na rzecz powoda Marka S. kwotę 4.373,80 zł z ustawowymi odsetkami od 12 września 2006 r. tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę i oddalił powództwo wzajemne o odszkodowanie. Powód domagał się przywrócenia do pracy w D. Urzędzie Wojewódzkim w W. - Zakładzie Obsługi Urzędu. Strona pozwana wniosła powództwo wzajemne domagając się zasądzenia od powoda kwoty 2.788,52 zł tytułem odszkodowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód pracował u strony pozwanej od 3 grudnia 1979 r. na różnych stanowiskach, ostatnio jako dozorca. W okresie od 23 października 1980 r. do 10 września 1981 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, w trakcie której uległ wypadkowi. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 8 czerwca 1999 r. powodowi przyznano prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, poczynając od sierpnia 1997 r. Po zwolnieniu ze służby wojskowej powód powrócił do pracy u strony pozwanej. W dniu 28 stycznia 2004 r. pracodawca wypowiedział powodowi umowę o pracę na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) ze względu na likwidację stanowiska pracy. W odwołaniu od tego wypowiedzenia powód powołał się na posiadanie uprawnień rencisty wojskowego. W związku z tym pracodawca - za zgodą powoda - cofnął swoje oświadczenie. W dniu 18 sierpnia 2005 r. pozwany pracodawca ponownie wypowiedział powodowi umowę o pracę, powołując się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Wypowiedzenie uzasadnił koniecznością likwidacji stanowiska pracy powoda, spowodowaną przekazaniem dozorowania i sprzątania firmie zewnętrznej. Oprócz powoda zwolnienia z tej przyczyny dotknęły także innych pracowników, miały one jednak charakter indywidualny a nie zbiorowy. W doręczonym powodowi świadectwie pracy jako podstawę wypowiedzenia pracodawca wskazał art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Powód pobiera świadczenie rentowe w wysokości ponad 1.000 zł, ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.800 zł. Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie powoda „co do zasady” zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pracodawca wypowiadając umowę o pracę „naruszył przepisy formalnoprawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym”, gdyż błędnie powołał się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, podczas gdy podstawą prawną tego oświadczenia był w rzeczywistości art. 10 tej ustawy. Ponadto pracodawca naruszył art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41³ ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), ponieważ nie uzyskał zgody starosty na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Sąd stwierdził, że strona pozwana wiedziała o statusie powoda jako rencisty wojskowego, dlatego nie może skutecznie podnosić, że o tym fakcie nie wiedziała i dochodzić odszkodowania z tytułu odprowadzania składek na PFRON. Z tej przyczyny powództwo wzajemne zostało oddalone.

Sąd Rejonowy uznał roszczenie powoda o przywrócenie do pracy za niemożliwe do uwzględnienia z uwagi na to, że stanowisko powoda uległo likwidacji, a zatem niemożliwe było przywrócenie powoda do pracy na dotychczasowym stanowisku pracy. Brak było również możliwości przywrócenia powoda do pracy na innym stanowisku, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ ponowne zatrudnienie powoda wiązałoby się z koniecznością zwolnienia innego pracownika, który - w przeciwieństwie do powoda - nie ma innych źródeł utrzymania (tymczasem powód pobiera rentę). Powód - wbrew swemu przekonaniu - nie posiada kwalifikacji wymaganych do pracy w archiwum. Dlatego zamiast przywrócenia powoda do pracy Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Powód w wyniku zwolnienia z pracy nie pozostał bez środków do życia, pobiera bowiem świadczenie rentowe.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zarzucając nieuwzględnienie przez Sąd Rejonowy treści art. 45 § 3 k.p. Powód nadal domagał się przywrócenia do pracy, nie zgodził się z poglądem, że u strony pozwanej nie ma dla niego miejsca pracy. Podkreślił, że przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych nie przewidują alternatywy w postaci zasądzenia świadczenia albo przywrócenia do pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy wyrokiem z 29 marca 2007 r. [...] w punkcie I sprostował zaskarżony wyrok w zakresie daty jego ogłoszenia, w punkcie II oddalił apelację powoda, w punkcie III nie obciążył powoda kosztami procesu za instancję odwoławczą. Sąd Okręgowy zgodził się ze stwierdzeniem Sądu Rejonowego, że podstawą prawną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę był art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Sąd drugiej instancji przyjął, że powód był pracownikiem, którego stosunek pracy podlegał szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, stosownie do art. 41 w związku z art. 18 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Akceptując stanowisko Sądu Rejonowego co do oceny prawnej roszczeń powoda, Sąd Okręgowy powołał się na poglądy doktryny (w szczególności wyrażone przez K. Jaśkowskiego, E. Maniewską i J. Stelinę w opracowaniu „Grupowe zwolnienia. Komentarz”, Kraków 2004, s. 168 i nast.). Według przyjętych przez tych komentatorów zasad postępowania w przypadku indywidualnych zwolnień osób chronionych, powód jako inwalida wojskowy należał do grupy pracowników, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia (a więc osób niewymienionych w art. 5 ust. 5 ustawy). W odniesieniu do takich pracowników ochrona przed wypowiedzeniem ulega osłabieniu. Osłabienie to polega na dopuszczalności dokonania wypowiedzenia stosunku pracy, jeśli zakładowa organizacja związkowa nie zgłosi sprzeciwu (art. 10 ust. 2 ustawy). W pozwanym Urzędzie od 2001 r. działa jeden związek zawodowy (NSZZ „Solidarność”), którego powód był członkiem do maja 2003 r., przy czym pracodawca nie zwracał się indywidualnie w sprawie powoda do organizacji związkowej. Według wyżej powołanych autorów, przed dokonaniem wypowiedzenia w trybie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., pracodawca powinien najpierw zapytać działające u niego organizacje związkowe, czy dany pracownik jest objęty ich ochroną i stosownie do uzyskanej informacji podjąć odpowiednie kroki (złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy lub zawiadomić odpowiednią organizację związkową o zamierzonym zwolnieniu). Nieudzielenie informacji przez zakładową (międzyzakładową) organizację związkową w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę z obowiązku zawiadomienia jej o zamierzonym zwolnieniu i uwzględnienia ewentualnego sprzeciwu wobec zamierzonego lub dokonanego wypowiedzenia.

Zdaniem Sądu Okręgowego pracodawca nie zastosował się do wymagań przewidzianych w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., naruszając ten przepis, co dało podstawę do zastosowania art. 45 § 2 k.p., czyli dokonania przez Sąd wyboru między przywróceniem do pracy a odszkodowaniem. Skoro stanowisko pracy powoda zostało rzeczywiście zlikwidowane, to stworzenie dla niego ponownie stanowiska dozorcy bądź przesunięcie go na inne stanowisko, z czym wiązałaby się konieczność wyboru innego pracownika do zwolnienia, byłoby krokiem wstrzymującym reformy w zakresie gospodarowania finansami publicznymi. Zdaniem Sądu Okręgowego regulacja zawarta w art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. ma pierwszeństwo przed unormowaniem art. 45 § 3 k.p. według zasady, że przepis szczególny ma pierwszeństwo w stosowaniu przed przepisem ogólnym, a ponieważ art. 10 ustawy nie określa konsekwencji jego naruszenia, to w sprawie należało zastosować art. 45 § 2 k.p.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powoda, zaskarżając wyrok w części oddalającej apelację powoda. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez oczywiście błędną wykładnię art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w związku z art. 41 i art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz w związku z art. 45 § 3 k.p., w wyniku nieuwzględnienia żądania powoda dotyczącego przywrócenia do pracy i przyjęcia, że w niniejszej sprawie dopuszczalne było orzeczenie odszkodowania. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w zakresie ustalenia, czy przepis ten znosi szczególną ochronę pracowników, w sytuacji gdy nie została przeprowadzona przewidziana w nim obligatoryjna konsultacja ze związkami zawodowymi. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i jego zmianę przez przywrócenie powoda do pracy u strony pozwanej na dotychczasowych warunkach oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Świdnicy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie podniesione w niej argumenty prawne są słuszne. Sąd Okręgowy przyjął, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę nastąpiło w warunkach przewidzianych w art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (zwanej dalej ustawą o zwolnieniach grupowych). Przepis ten reguluje dopuszczalność i zasady indywidualnych wypowiedzeń stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dotyczących pracodawcy). Przewiduje on, między innymi, że w przypadku konieczności rozwiązania przez pracodawcę stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, pracodawca może rozwiązać stosunki pracy, w drodze wypowiedzenia, z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2 ustawy).

Powód niewątpliwie należał do pracowników, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jednocześnie jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia. Do powoda - jako inwalidy wojskowego - miał bowiem zastosowanie art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Zgodnie z tymi przepisami, rozwiązanie z inwalidą wojskowym stosunku pracy przez pracodawcę może być dokonane tylko po uzyskaniu pisemnej zgody starosty: 1) w przypadku rozwiązania bez wypowiedzenia - z przyczyn określonych w przepisach dotyczących rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia, 2) w przypadku rozwiązania za wypowiedzeniem - tylko z ważnych przyczyn zawinionych przez inwalidę albo gdy następuje likwidacja pracodawcy. W art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych uregulowano w sposób szczególny sytuację pracowników, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów wzmożonej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem. W przypadku indywidualnych zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem wynikająca z innych przepisów ulega osłabieniu. Osłabienie to polega na tym, że wypowiedzenie stosunku pracy staje się dopuszczalne nie pod warunkami przewidzianymi w przepisach szczególnych (w przypadku powoda - pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody starosty wymaganej w art. 18 ust. 3 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin), lecz pod warunkiem przewidzianym bezpośrednio w art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych, a mianowicie pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2). Jak wynika z treści art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych, przepis ten znosi szczególną ochronę ustanowioną w art. 18 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 41 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (czyli konieczność uzyskania przez pracodawcę pisemnej zgody starosty na wypowiedzenie oraz ograniczenie możliwości wypowiedzenia tylko do ważnych przyczyn zawinionych przez inwalidę albo likwidacji pracodawcy), ale w to miejsce wprowadza obligatoryjną konsultację związkową, a ściślej konieczność zwrócenia się przez pracodawcę o wyrażenie stanowiska przez zakładową organizację związkową. Wymóg niezgłoszenia sprzeciwu przez organizację związkową jako przesłanka złożenia przez pracodawcę zgodnego z prawem oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy dotyczy tylko pracowników reprezentowanych przez zakładowe (międzyzakładowe) organizacje związkowe działające u pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że pracownik, któremu pracodawca zamierza wypowiedzieć stosunek pracy, musi być członkiem związku zawodowego. Wystarczy, że jest objęty ochroną związku zawodowego.

Sąd Okręgowy ustalił - i jest to ustalenie wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.), ponieważ Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia - że u pozwanego pracodawcy od 2001 r. działał tylko jeden związek zawodowy (NSZZ „Solidarność”), którego powód był członkiem do maja 2003 r., jednak pracodawca w ogóle nie zwracał się indywidualnie w sprawie powoda do zakładowej organizacji związkowej, chociaż przed dokonaniem wypowiedzenia na podstawie art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych powinien był zapytać działające u niego organizacje związkowe, czy pracownik przewidziany do zwolnienia jest objęty ich ochroną (czy zakładowe organizacje związkowe reprezentują pracownika, co nie musi dotyczyć tylko członków związków) i w zależności od uzyskanej informacji podjąć odpowiednie kroki - w szczególności albo złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy, albo zawiadomić odpowiednią organizację związkową o zamierzonym zwolnieniu i czekać na ewentualne wyrażenie sprzeciwu. Sąd Okręgowy przyjął, że niezwrócenie się do działającej u pracodawcy zakładowej organizacji związkowej z pytaniem, czy reprezentuje ona interesy powoda jako pracownika, oznaczało naruszenie warunku z art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych w postaci zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej o zamierzonym wypowiedzeniu w celu umożliwienia jej zajęcia stanowiska co do ewentualnego zgłoszenia sprzeciwu.

Słusznie Sąd Okręgowy ocenił, że naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych oznaczało niezgodne z prawem wypowiedzenie powodowi przez pracodawcę umowy o pracę, a ponieważ art. 10 tej ustawy nie określa sankcji jego naruszenia - bo sankcje są uregulowane bezpośrednio w Kodeksie pracy - należało zastosować art. 45 k.p. Błędnie jednak Sąd Okręgowy przyjął, że regulacja zawarta w art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych ma pierwszeństwo przed unormowaniem zawartym w art. 45 § 3 k.p. w tym znaczeniu, że pozwala na jego niezastosowanie, co oznacza możliwość zastosowania art. 45 § 2 k.p. Skoro art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych w ogóle nie reguluje kwestii skutków jego naruszenia - bo skutki te wynikają bezpośrednio (i wyłącznie) z art. 45 k.p., to rozważanie, w jakim stosunku pozostają do siebie obydwa te przepisy (art. 10 ustawy i art. 45 k.p.) jest pozbawione racji. Żaden z ustępów art. 10 ustawy nie jest przepisem szczególnym w stosunku do 45 § 3 k.p. i nie wyłącza konieczności jego stosowania w odniesieniu do sytuacji w nim przewidzianych. Trafnie podnosi się w związku z tym w skardze kasacyjnej, że Sąd Okręgowy naruszył art. 45 § 3 k.p.

Zgodnie z art. 45 § 1 k.p., w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka albo o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach, albo o odszkodowaniu. W sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy ustalił, że wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę zawartej z powodem na czas nieokreślony naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, w szczególności art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych. W takiej sytuacji sąd pracy powinien przede wszystkim uwzględnić żądanie pracownika i orzec o przywróceniu go do pracy (zgodnie z wybranym przez niego żądaniem). Sąd Okręgowy przyjął - z powołaniem się na art. 45 § 2 k.p. - że uwzględnienie żądania powoda przywrócenia go do pracy jest niemożliwe z uwagi na fakt, że stanowisko pracy powoda uległo likwidacji. Zamiast przywrócenia do pracy zaakceptował pogląd Sądu Rejonowego o dopuszczalności zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania (w miejsce żądanego przywrócenia do pracy). Co prawda - zgodnie z powyższym przepisem - sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe (w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu), jednak jednocześnie - co wynika z art. 45 § 3 k.p. - przepisu tego nie stosuje się do pracowników, o których mowa w przepisach szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, chyba że uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia do pracy jest niemożliwe z przyczyn określonych w art. 411 k.p. (czyli w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy); w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu.

Powód był pracownikiem objętym szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (ochrona ta wynikała z art. 18 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin). Jednocześnie nie ogłoszono upadłości lub likwidacji jego pracodawcy. W związku z jednoznaczną treścią art. 45 § 3 k.p. Sąd Okręgowy nie mógł zastosować do sytuacji powoda art. 45 § 2 k.p. Słusznie przyjął, że art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych osłabia (a nawet wyłącza) ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem wynikającą z art. 18 ust. 3 w związku z art. 41 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, ograniczając tę ochronę tylko do warunku niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2 ustawy). Pominięcie przez pracodawcę procedury pozwalającej na uzyskanie stanowiska zakładowej organizacji związkowej (w postaci niezgłoszenia sprzeciwu) stanowiło naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, co implikowało zastosowanie art. 45 k.p.; jednakże osłabienie ochrony powoda przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę (wynikające z art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych) wcale nie oznacza, że do jego sytuacji nie ma zastosowania art. 45 § 3 k.p. Inaczej mówiąc, wyłączenie szczególnej ochrony przez wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę - wynikającej z przepisów szczególnych - pozwalające na dokonanie zwolnienia indywidualnego z przyczyn niedotyczących pracownika na podstawie art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych, nie oznacza jednocześnie wyłączenia stosowania art. 45 § 3 k.p. Do tego rodzaju wniosku brak jest jakichkolwiek podstaw w treści art. 10 ustawy. Obydwa poddawane analizie przepisy dotyczą innych kwestii - art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych stanowi, w jakich okolicznościach i po spełnieniu jakich przesłanek możliwe jest wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi, którego stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem albo rozwiązaniem, zaś art. 45 § 3 k.p. wyłącza możliwość stosowania do pracowników, o których mowa w przepisach szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, art. 45 § 2 k.p.

Powyższe rozważania prowadza do wniosku, że błędnie Sąd Okręgowy przyjął, iż osłabienie ochrony wynikającej z przepisów szczególnych dla potrzeb zastosowania art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych (czyli umożliwienia pracodawcy dokonania wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika) pozwala jednocześnie na zastosowanie do pracownika szczególnie chronionego art. 45 § 2 k.p. Sens normatywny art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych jest taki, że pracodawca może wypowiedzieć stosunek pracy pracownikowi podlegającemu z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, w razie konieczności rozwiązania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Musi się jednak liczyć z tym, że w razie naruszenia zasad (procedury) przewidzianych w art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych w stosunku do pracowników szczególnie chronionych sankcją za to naruszenie będzie brak możliwości zastosowania przez sąd pracy art. 45 § 2 k.p., czyli brak możliwości nieuwzględnienia żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, nawet w przypadku ustalenia, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe. Wynika to jednoznacznie z art. 45 § 3 k.p. W stosunku do pracowników szczególnie chronionych możliwe jest jedynie zastosowanie art. 4771 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone przez niego roszczenie okaże się nieuzasadnione - choćby ze względu na nadużycie prawa podmiotowego (czyli sprzeczność żądania ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa podmiotowego lub zasadami współżycia społecznego), sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne. Dotychczas ten aspekt roszczeń powoda nie był przedmiotem ustaleń, rozważań i ocen Sądów orzekających w sprawie.

Ponieważ zarzut naruszenia art. 45 § 3 k.p. okazał się uzasadniony, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.