Treść orzeczenia
POSTANOWIENIE Z DNIA 19 KWIETNIA 2005 R.
Sygn. akt II KO 75/04
Ujawnienie faktu, że zawarte w wyroku dane personalne oskarżonego są nieprawdziwe, nie stanowi żadnej z przyczyn odwoławczych wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., a wobec tego okoliczność taka nie stanowi podstawy wznowienia postępowania z urzędu.
Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk.
Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), M. Sokołowski.
Sąd Najwyższy w sprawie Abdula B., skazanego z art. 46 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. oraz z art. 263 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 19 kwietnia 2005 r., z urzędu kwestii wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 24 czerwca 2004 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 20 lutego 2004 r., postanowił niewznawiać postępowania (...).
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z dnia 20 lutego 2004 r., uznał Abdula B. za winnego popełnienia dwóch przestępstw i w konsekwencji orzekł wobec niego karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd Apelacyjny w B., po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2004 r. apelacji obrońcy, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Po prawomocnym zakończeniu sprawy okazało się, że dane osobowe skazanego są zgoła inne. W rzeczywistości nazywa się on Alisaf G. i urodził się w dniu 19 czerwca 1966 r. w Azerbejdżanie. Ujawnioną okoliczność przyznał skazany w piśmie z dnia 25 września 2004 r.
Sąd Okręgowy w B., podczas posiedzenia w dniu 7 grudnia 2004 r., wyznaczonego w celu sprostowania oczywistej omyłki, wydał postanowienie, którego dyspozytywna część miała brzmienie: „wystąpić do Sądu Najwyższego w W. z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie Abdula B.”. Jako podstawę żądania wskazał art. 542 § 1 k.p.k. Prokurator Prokuratury Krajowej, w piśmie z dnia 10 lutego 2005 r., wniósł „o uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania ...”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
W pierwszym rzędzie wypada przypomnieć nie budzącą najmniejszych wątpliwości regulację prawną zawartą w przepisie art. 542 § 1 i 2 k.p.k. (po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r.), według którego z wnioskiem o wznowienie postępowania sądowego może wystąpić jedynie podmiot, który w prawomocnie zakończonym procesie był stroną. Wyjątkowo wniosek w tym przedmiocie na korzyść złożyć może w razie śmierci skazanego osoba najbliższa. Oznacza to, że w żadnym wypadku sąd – czy to orzekający w pierwszej, czy drugiej instancji – nie może być autorem wniosku o wznowienie procesu.
Przechodząc na grunt konkretnej sprawy, należy zatem wyraźnie stwierdzić, że Sąd Okręgowy w B. nie był uprawniony do wystąpienia „z wnioskiem o wznowienie postępowania”. Mógł natomiast – podobnie zresztą jak prezes sądu, przewodniczący wydziału czy upoważniony sędzia – zasygnalizować właściwemu sądowi, iż pojawiła się przesłanka rodząca konieczność wznowienia postępowania z urzędu. Właśnie tak, jako inicjatywę wszczęcia postępowania o wznowienie konkretnego procesu z urzędu, potraktowano nadesłane do Sądu Najwyższego postanowienie z dnia 7 grudnia 2004 r. Orzeczenie to legło u podstaw skierowania na posiedzenie sprawy dotyczącej wznowienia postępowania. Data zarządzenia wyznaczającego termin tego posiedzenia była początkiem toczącego się ex officio postępowania o wznowienie procesu zakończonego prawomocnym skazaniem Abdula B.
Najdonioślejsze dla rozstrzygnięcia sprawy unormowanie zawarte jest w art. 542 § 3 k.p.k., który stanowi, że wznowienie z urzędu dopuszczalne jest jedynie w wypadku stwierdzenia uchybień stanowiących tzw. bezwzględne przyczyny uchylenia orzeczenia (art. 439 § 1 k.p.k.). W razie uznania, że prawomocne orzeczenie jest dotknięte uchybieniem wymienionym w art. 439 § 1 k.p.k., właściwy sąd ma obowiązek wznowienia postępowania.
Wznowienie postępowania sądowego jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, służącym do kwestionowania orzeczeń prawomocnych, i z tej racji wykluczona jest możliwość odstąpienia od zwężającej interpretacji przepisów określających warunki zastosowania tej instytucji, zwłaszcza w wypadku, gdy wznowienie procesu ma nastąpić ex officio. Nawet jednak gdyby sięgnąć po wykładnię rozszerzającą, której przecież wyczerpujący katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych nie podlega z uwagi na wyjątkowy charakter zawartych w nim uchybień (exceptiones non sunt extendendae), to i tak nie sposób byłoby któryś z powodów wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. wiązać z sytuacją ujawnienia po uprawomocnieniu się wyroku informacji, że do osoby nim objętej odnoszą się inne dane personalne, niż używane dotychczas.
Zdając sobie sprawę, że in concreto brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, Sąd Najwyższy rozważał, jakiej treści postanowienie powinien wydać. Nie mógł orzec o oddaleniu wniosku ani o pozostawieniu go bez rozpoznania, ponieważ nikt uprawniony takiego wniosku nie złożył. Doszedł więc do przekonania, że dyspozytywna treść orzeczenia powinna po prostu wyrażać to, co faktycznie postanowił w wyniku rozpoznania podjętej z urzędu sprawy (zob. M. Biłyj, A. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Warszawa 1980, s. 136).
Dlatego orzekł jak wyżej (art. 542 § 3 k.p.k. a contrario).