Treść orzeczenia
Sygn. akt II CZ 194/10
Postanowienie
Dnia 11 marca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)
SSN Hubert Wrzeszcz
SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku J. D. przy uczestnictwie K. M. i M. M. o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2011 r., zażalenia pozwanego M. M. na postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 30 lipca 2010 r., oddala zażalenie, pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie.
Uzasadnienie
Uczestnik postępowania, M. M., złożył na rozprawie apelacyjnej w dniu 27 lipca 2010 r. wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy – z wskazanych przez niego przyczyn – sędzi sprawozdawcy, B. W.
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 lipca 2010 r. wniosek ten oddalił. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w odniesieniu do sędzi sprawozdawcy nie wystąpiła żadna z przewidzianych w art. 48 k.p.c. przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy, żadna też z przytoczonych przez uczestnika okoliczności nie uzasadniała wyłączenia sędzi sprawozdawcy przez sąd na podstawie art. 49 k.p.c.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 30 lipca 2010 r. uczestnik zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. W lakonicznym uzasadnieniu zażalenia skupił się na jego dopuszczalności w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09 (OTK-A 2010, nr 5, poz. 46).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Wymienionym wyrokiem, ogłoszonym w „Dzienniku Ustaw” nr 109, poz. 724, z dnia 22 czerwca 2010 r., Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3941 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Każdy środek zaskarżenia w postępowaniu cywilnym musi mieć podstawę w obowiązującej normie prawnej o charakterze ustawowym. Wniesienie określonego środka zaskarżenia na orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym jest więc dopuszczalne o tyle tylko, o ile ma oparcie w normie prawnej na poziomie ustawy. Sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, nie uzasadnia zatem jeszcze dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego złożony w toku postępowania przed tym sądem. Obliguje on jedynie ustawodawcę do podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, zapewniających zgodność regulacji w dziedzinie postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Usunięcie „pominięcia ustawodawczego” stwierdzonego w powoływanym wyroku może nastąpić przez ustanowienie regulacji o różnej treści. Uwzględniając, że obarczenie Sądu Najwyższego rozpatrywaniem takich środków zaskarżenia jak zażalenie przewidziane w art. 3941
§1 pkt 2 k.p.c. oraz podobne do niego
„zażalenie pominięte” w art. 3941
§2 k.p.c., którego dotyczy wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, zagraża prawidłowemu wykonywaniu przez Sąd Najwyższy właściwych jego funkcji, możliwe jest dopuszczenie przez ustawodawcę zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego do równorzędnego składu sądu odwoławczego.
Dopóki jednak brak odpowiedniej regulacji usuwającej „pominięcie ustawodawcze” stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, w kodeksie postępowania cywilnego istnieje luka.
W takiej sytuacji istotnego znaczenia nabiera pytanie o to, czy luka ta może być wypełniona także przez odpowiednie zastosowanie w drodze analogii istniejącego już przepisu tego kodeksu. Odpowiedź jest pozytywna. Należy przyjąć, może ona być wypełniona także przez zastosowanie w drodze analogii do zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego, art. 3941
§ 1 pkt 2 k.p.c., dopuszczającego zażalenie do
Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji „co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji”. Chodzi tu o przypadki istotnie podobne. W takich zaś przypadkach należy w odniesieniu do przypadku nieunormowanego dopuścić analogię z przypadku unormowanego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CZ 4/01, OSNC 2001, nr 12, poz. 184, oraz z dnia 20 lutego 2003 r., I CZ 10/03, LEX nr 78270). Wypada podkreślić, że w razie zajęcia odmiennego stanowiska i odrzucenia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego, rozstrzygnięcie takie byłoby orzeczeniem niezgodnym z Konstytucją z wszystkimi tego konsekwencjami.
Wniesione zażalenie, mimo że dopuszczalne, jest jednak oczywiście bezzasadne. Skarżący nie zadał sobie nawet trudno umotywowania twierdzenia o naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 49 k.p.c. Mając to na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie uczestnika.