Treść orzeczenia
Sygn. akt II CZ 1/11
Postanowienie
Dnia 25 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Kazimierz Zawada
SSA Marek Machnij
w sprawie z powództwa „C. – Stocznia Rzeczna” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko J. W. o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2011 r., zażalenia pozwanego na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 czerwca 2010 r.,
1) zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;
2) zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 336 zł (trzysta trzydzieści sześć złotych) tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony powodowej od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego powództwo o zwolnienie spod egzekucji wskazanych w pozwie ruchomości. Jednocześnie Sąd drugiej instancji odstąpił od obciążenia strony powodowej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym powołując się na przesłanki art. 102 k.p.c. i wskazując, że podstawą rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu była niezależna od woli stron zmiana okoliczności, a mianowicie umorzenie z mocy prawa (art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), w wyniku ogłoszenia upadłości dłużnika, postępowania egzekucyjnego, w toku którego zajęto ruchomości będące przedmiotem powództwa wytoczonego na podstawie art. 841 § 1 k.p.c., co skutkowało utratą w postępowaniu apelacyjnym legitymacji czynnej strony powodowej.
W zażaleniu na zawarte w powyższym wyroku rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego pozwany zarzucił naruszenie art. 102 k.p.c. przez bezpodstawne zastosowanie i wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie na jego rzecz od strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego w kwocie 3 600 zł oraz kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione.
Powołany przez Sąd Apelacyjny, jako podstawa nieobciążenia strony przegrywającej sprawę kosztami postępowania apelacyjnego, przepis art. 102 k.p.c. pozwala w przypadkach szczególnie uzasadnionych zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążać jej kosztami w ogóle. Jest to przepis o charakterze wyjątkowym, wskazujący przesłanki odstąpienia od zasady ponoszenia przez stronę odpowiedzialności za wynik procesu przewidzianej w art. 98 k.p.c., zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Jako przepis wyjątkowy, art. 102 k.p.c. musi być wykładany ściśle, co oznacza, że jedynie rzeczywiście wyjątkowe, szczególne okoliczności pozwalają na zastosowanie w sprawie zasady słuszności i nieobciążenie strony przegrywającej kosztami procesu, gdyż obciążenie strony w takiej sytuacji kosztami godziłoby w poczucie sprawiedliwości.
Słusznie skarżący zarzuca, że okoliczności wskazane przez Sąd Apelacyjny nie są okolicznościami szczególnymi ani wyjątkowymi, w rozumieniu art. 102 k.p.c. i nie uzasadniają zastosowania w sprawie tego przepisu. Można wprawdzie uznać, że nie jest typowa sytuacja, gdy w toku procesu o zwolnienie spod egzekucji powód traci legitymację czynną wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego w wyniku ogłoszenia upadłości dłużnika, jednak nie jest to sytuacja, w której zasady słuszności uzasadniałyby nieobciążenie go kosztami postępowania poniesionymi przez stronę przeciwną, która nie miała żadnego wpływu na taki przebieg postępowania egzekucyjnego ani procesu opartego na art. 841 § 1 k.p.c. i musiała ponieść koszty swojej celowej w nim obrony. W rozpoznawanej sprawie jest to tym bardziej nieuzasadnione, że to pozwany już na pierwszej rozprawie apelacyjnej w dniu 28 stycznia 2010 r. poinformował Sąd, iż dłużnik egzekwowany pozostaje w upadłości likwidacyjnej, natomiast strona powodowa nie podjęła żadnych czynności by okoliczności te ustalić i w toku postępowania przed Sądem drugiej instancji nie zajęła stanowiska procesowego, które pozwalałoby na umorzenie tego postępowania, bez potrzeby przeprowadzenia kolejnych rozpraw apelacyjnych, w których czynnie uczestniczył pełnomocnik pozwanego składając pisma procesowe.
W takich okolicznościach brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., co prowadziło do zmiany przez Sąd Najwyższy zaskarżonego postanowienia (art. 39816 w zw. z art. 39491
§ 3 k.p.c.) i zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz kosztów postępowania zażaleniowego na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1, art. 397 § 3 i art. 39821 k.p.c.