Treść orzeczenia
Sygn. akt II CK 314/04
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 5 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
SSN Hubert Wrzeszcz
Sygn. akt II Ca (…),
w sprawie z powództwa D. L. przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń Na Życie Spółce Akcyjnej Inspektoratowi w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 stycznia 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 marca 2004 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 26 marca 2004 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. w ten sposób, że nadał mu następujące brzmienie: „zmienia wysokość świadczenia należnego powodowi D. L. z tytułu umowy - polisa nr 6.258.077, do płacenia którego jest zobowiązany pozwany (…) Zakład Ubezpieczeń „Na Życie” SA Inspektorat w K., z kwoty 50 zł na kwotę 10.715 (dziesięć tysięcy siedemset piętnaście) zł i z tej racji zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.715 (dziesięć tysięcy siedemset piętnaście) zł z ustawowymi odsetkami od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty”; ponadto orzekł o kosztach.
Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonana przez Sąd Rejonowy waloryzacja świadczenia nie uwzględnia należycie interesu powoda i nie jest zgodna z zasadami współżycia społecznego (art. 3581
§ 3 k.c.). Zostało to spowodowane nadmiernym przywiązaniem wagi do faktu, że składki były opłacane przez 2 lata i 11 miesięcy (a nie przez 13 lat), i pominięciem przyczyny tego faktu. Świadczeniem należnym powodowi byłaby kwota 8.560.000 st. zł [500.000 st. zł + (124% z 500.000 st. zł x 13 lat)]. Kwota ta stanowiłaby 8,31 średnich wynagrodzeń z daty zawarcia umowy (8.560.000 st. zł : 1.029.637 st. zł). Łączna suma zapłaconych składek powinna wynieść 592.800 st. zł (3.800 st. zł x 12 miesięcy x 13 lat), co stanowiłoby 0,58 średnich wynagrodzeń z daty zawarcia umowy (592.800 st. zł : 1.029.637 st. zł). Różnica między podanymi wskaźnikami wynosi 7.73 (8,31 - 0.58). Mając to na względzie uznał, iż należyte uwzględnienie przesłanek z art. 3581
§ 3 k.c. nastąpi wtedy, gdy wysokość świadczenia należnego powodowi wyniesie 10.715 zł (7,73 x 1.386,21 zł; przy czym kwota 1.386,21 zł jest to kwota wskazana w pozwie jako podstawa dokonywanych obliczeń).
Konsekwencją tego będzie zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 10.715 zł.
Kasacja pozwanego - oparta na obu podstawach z art. 3931 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 3581 k.c. oraz art. 233, 322 k.p.c. i zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Istota waloryzacji oznacza przywrócenie świadczeniom wynikającym ze zobowiązań pieniężnych ich pierwotnej wartości (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1999 r., III CKN 489/98, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 130). Według utrwalonego już stanowiska judykatury, aprobowanego w piśmiennictwie wysokość nominalnej sumy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci może być zmieniona na podstawie art. 3581
§ 3 k.c. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1992 r., III CZP 126/91, OSNC 1992, nr 7-8, poz. 121, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1996 r., III CZP 196/95, OSNC 1996, nr 6, poz. 78 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1999 r., II CKN 202/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 121).
Z art. 3581
§ 3 k.c. w związku z § 1 tego artykułu wynika, że przedmiotem waloryzacji jest określone sumą pieniężną świadczenie pieniężne będące przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania. Jeśli więc zdarzeniem będącym źródłem powstania zobowiązania jest umowa, w której, w dacie jej zawarcia, ustalono wysokość świadczenia pieniężnego, to wysokość tego świadczenia może być zmieniona przez sąd dokonujący waloryzacji, oczywiście w razie wystąpienia przesłanek określonych w art. 3581
§ 3 k.c. Przy zmianie tego świadczenia obowiązkiem sądu jest uwzględnienie dwóch kryteriów ocennych, a mianowicie interesów stron oraz zasad współżycia społecznego. (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1992 r., III CZP 126/91, OSNCP 1992, nr 7-8, poz. 121, a także orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 1993 r., III CRN 46/93, OSNCP 1994, nr 4, poz. 93; z dnia 2 grudnia 1999 r., I CKN 489/98 niepubl.; czy z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 720/00 niepubl.).
Sąd Okręgowy wprawdzie trafnie zauważył, że wysokość płaconej składki, jak i okres w jakim była płacona nie powinna być pomijana przy określaniu wysokości należnego powodowi świadczenia, niemniej jednak z naruszeniem art. 3581 § 3 nie przypisał tej okoliczności w zasadzie żadnego znaczenia. W istocie bezzasadnie pominął z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu, że składkę opłacano przez okres dwóch lat w minimalnej wysokości. Nie sposób też było nie uwzględnić na korzyść skarżącego, że w dacie zawarcia w 1990 r. umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci ustalono wysokość świadczenia pieniężnego ubezpieczenia na określoną sumą pieniężną 500.000 zł powiększoną o 124%, z zastrzeżeniem, że spełnienie tego świadczenia na rzecz powoda nastąpi po upływie okresu ubezpieczenia, tj. po upływie 13 lat.
Usprawiedliwiona jest więc ocena, że Sąd Okręgowy - zmieniając wyrok Sądu Rejonowego i podwyższając zasądzoną nim kwotę do kwoty 10.715 zł - bezzasadnie kosztami inflacji obciążył jedynie skarżącego.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39313 k.p.c./.