descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I UZ 7/11

Postanowienie

Dnia 4 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia 5 listopada 2010 r. odrzucił skargę ubezpieczonego W. P. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 22 stycznia 2010 r., sygn. akt …53/09.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż wspomnianym wyrokiem z dnia 22 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia 31 lipca 2009 r., mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z 13 lutego 2006 r., odmawiającej wnioskodawcy prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy z dnia 31 marca 2004 r. i 3 czerwca 2004 r. W dniu 26 marca 2010 r. ubezpieczony złożył skargę o wznowienie postępowania w tejże sprawie, wskazując jako podstawę wznowienia wykrycie prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z daty 27 kwietnia 2009 r., I UK 336/08. Skarga została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 22 kwietnia 2010 r. W dniu 1 lipca 2010 r. ubezpieczony wystąpił z kolejną skargą o wznowienie postępowania, podając jako podstawę wznowienia wykrycie środka dowodowego w postaci wymienionego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z daty 27 kwietnia 2009 r., I UK 336/08, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, a z którego skarżący nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu Okręgowego wskazany wyrok, w tym dokonana w jego uzasadnieniu ocena stanu faktycznego oraz wykładnia przepisów, nie stanowi środka dowodowego w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Wobec nieoparcia skargi na ustawowej podstawie z art. 403 § 2 k.p.c., należało orzec o jej odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 k.p.c.

Na powyższe postanowienie ubezpieczony złożył zażalenie, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art., 410 § 1 k.p.c., polegające na uznaniu, że skarga o wznowienie postępowania nie jest oparta na ustawowej podstawie mimo wskazania takiej podstawy, jaką w świetle art. 403 § 2 k.p.c. jest wykrycie środka dowodowego (tj. wyroku Sądu Najwyższego), mogącego mieć wpływ na wynika sprawy, a z którego strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi go merytorycznego rozpoznania oraz zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zdaniem żalącego się wspomniany wyrok Sądu Najwyższego jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c., a dokonana w jego uzasadnieniu ocena faktów i wykładnia przepisów stanowi pośredni środek dowodowy w niniejszym postępowaniu, podlegający analizie w trybie art. 233 k.p.c. Uwzględnienie tego środka dowodowego mogło zaś wpłynąć na wynik przedmiotowego sporu, skoro dotyczy analogicznego stanu faktycznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że instytucja wznowienia opiera się na przysługującej poza tokiem intencji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem nowym.

Zakres postępowania zapoczątkowanego skargą o wznowienie wytycza norma art. 412 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Z brzmienia cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, iż przedmiotem postępowania jest udowodnienie istnienia podstawy, na której oparto skargę w konkretnej sprawie. W konsekwencji zakres ponownego rozpoznania sprawy uwarunkowany jest przyczyną wznowienia wskazaną przez skarżącego. W świetle art. 409 k.p.c. istotnym elementem skargi o wznowienie postępowania jest zatem podanie podstawy tegoż wznowienia oraz jej uzasadnienie i to zarówno z punktu widzenia wstępnej analizy skargi w trybie art. 410 § 1 k.p.c. przed ewentualnym skierowaniem sprawy na rozprawę, jak i z uwagi na przepis art. 412 § 1 k.p.c. ograniczający kognicję sądu do tak zakreślonych granic.

Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Katalog podstaw wznowienia został zawarty w art.401-401¹ i art. 403 k.p.c. i jest on wyczerpujący. Wszelkie inne okoliczności, wykraczające poza sytuacje taksatywnie wymienione w powołanych przepisach, nie mogą stanowić oparcia dla omawianej skargi.

W niniejszym przypadku jako podstawę wznowienia powołano tę, o jakiej mowa w art. 403 § 2 k.p.c., tj. wykrycie środka dowodowego, który mógł mieć wpływa na wynik sprawy, a z którego strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

W razie wskazania tej podstawy wznowienia postępowania dla uwzględnienia skargi niezbędne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek: 1/ wykrycia po uprawomocnieniu się wyroku okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały w toku postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem, ale nie zostały w nim powołane; 2/ niemożności skorzystania z tychże okoliczności lub środków dowodowych w poprzednim postępowaniu i 3/ możliwości ich wpływu na wynik sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., II UZ 12/10, LEX nr 619632). W grę wchodzą zatem tylko okoliczności faktyczne i środki dowodowe istniejące już w czasie trwania prawomocnie zakończonego postępowania, nie zaś powstałe po tej dacie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 524/99, LEX nr 527116; z dnia 9 września 2000 r., II CKN 510/00, LEX nr 535989; z dnia 15 września 2005 r., II CZ 78/05, LEX nr 453799; z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 96/05, LEX nr 186917; z dnia 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, LEX nr 500233; z dnia 4 września 2008 r., IV CZ 70/08, LEX nr 658207 i z dnia 6 maja 2010 r., III PZ 3/10, LEX nr 602065), a przy tym nie tylko nieujawnione ale i nieujawniane, czyli takie, o jakich strona nie wiedziała i z obiektywnych przyczyn, a więc nie wskutek opieszałości, zaniedbań, zapomnienia czy błędnej oceny)wiedzieć nie mogła (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, LEX nr 78214; z dnia 20 grudnia 2006 r., IV 102/06, LEX nr 465619; z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 46/08, LEX nr 590291; z dnia 16 lipca 2008 r., II CZ 46/08, LEX nr 646343; z dnia 19 marca 2010 r., II PZ 5/10, LEX nr 583798 i z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZ 18/10, LEX nr 686067). Nadto późniejsze wykrycie obejmuje jedynie okoliczności faktyczne i środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem dotyczące podstawy faktycznej dochodzonego przez powoda roszczenia (tj. uzasadniając przytoczony w pozwie lub odpowiedzi na pozew stan faktyczny) i na tyle istotne, że ich uwzględnienie spowodowałoby wydanie innego rozstrzygnięcia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1973 r., II CR 104/73, OSNCP 1974, nr 2, poz. 29; z dnia 7 listopada 1973 r., I CO 5/73, Biul. SN 1974, nr 2, s. 24; z dnia 24 maja 1982 r., II CO 1/82, OSPIKA 1084, nr 2, poz. 27 i z dnia 8 maja 2008 r., V CZ 25/08, LEX nr 646372). Mogą to być zarówno fakty i dowody odnoszące się bezpośrednio do postawy faktycznej spornego roszczenia, jak i dotyczące jej pośrednio, tj. brane pod uwagę przy ocenie zebranego materiału dowodowego (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ 152/07, LEX nr 465908 i z dnia 6 lutego 2009 r., IV CZ 2/09, LEX nr 610222). Nie uzasadnia jednak wznowienia postępowania sytuacja, gdy przepisy przyjęte za podstawę prawomocnego wyroku zostały następnie odmiennie zinterpretowane w orzeczeniu Sądu Najwyższego (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1998 r., II UKN 402/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 805).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszego sporu należy stwierdzić, że jakkolwiek wyrok sądowy może być traktowany jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c. (orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1962 r., 4 CR 39/62, NP 1964, nr 3; z dnia 27 marca 1962 r., 4 CR 672/61, OSPIKA 1965, nr 1, poz. 3; z dnia 19 lipca 1962 r., II PR 203/62, OSNCP 1963, nr 7 -8, poz. 165 i z dnia 3 lutego 1964 r., I CR 703/62, OSNCP 1965, nr 10, poz. 162), to dla skutecznego oparcia skargi o wznowienie postępowania na podstawie późniejszego wykrycia takiego wyroku istotne jest, aby wyrok ten mógł mieć wpływ na wynik sprawy w podanym wcześniej znaczeniu tego pojęcia.

Tymczasem powołany przez skarżącego wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2009 r., I UK 336/08, zapadł w sprawie o roszczenia wywodzone z podobnej podstawy faktycznej i prawnej, lecz toczącej się między innymi stronami. Ustalone w tymże procesie okoliczności nie tylko nie wchodzą bezpośrednio do postawy faktycznej niniejszego sporu, jaką są wypadki, którym ubezpieczony uległ w dniach 31 marca 2004 r. i 3 czerwca 2004 r., ale nawet pośrednio nie odnoszą się do niej, gdyż nie można w ich świetle oceniać wiarygodności dowodów zgromadzonych w trakcie zakończonego prawomocnie procesu, dotyczących przebiegu i skutków tychże zdarzeń. Istotny dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu mógłby być ewentualnie pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu wskazanego wyroku, lecz zawarta w motywach orzeczenia Sądu Najwyższego interpretacja przepisów nie stanowi środka dowodowego, o jakim mowa w art. 403 § 2 k.p.c. W myśl art. 232 k.p.c. dowodzeniu podlegają bowiem fakty, a nie prawo.

Reasumując: pomimo zacytowania przez ubezpieczonego ustawowej podstawy wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c., niniejsza skarga nie jest oparta na tejże podstawie. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401 - 401¹ oraz art. 403 k.p.c. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi, a to implikuje odrzucenie skargi (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz. 133; z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09, LEX nr 560531 i z dnia 6 listopada 2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744 oraz wyrok z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985).

Wobec bezzasadności zarzutów skarżącego, Sąd Najwyższy z mocy art.

39814 w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym rozstrzygnięto stosownie do art. 108 k.p.c. oraz § 19 pkt 1 w związku z § 13 ust. 2 pkt 2 oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 września 2002 r. w sprawie opłat z czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).